Sápmi |

Oanehaččat: Deanu oasusgottit gáibidit ođđa ráđđádallamiid Deanu soahpamušas, Hirvonen Upmi universitehta gudnedoavttirin, meahccelappalaš kultuvra nannosamos Gaska-Lappis, Norggas juohke bohccui bilta, jávkadit 6 000 goddesarvá ja Jåma joatká NBR jođiheaddjin

Dás leat disdaga oanehis ođđasat.

Teno Saamen silta Utsjoki
Deanu oasusgottit leat cealkán, ahte gáibidit ođđa ráđđádallamiid Deanu soahpamušas. Govva: Vesa Toppari / Yle

Guldal dás disdatiđida Yle Ođđasiid Sámis. Jietna: Yle Areena.

Deanu oasusgottit gáibidit ođđa ráđđádallamiid Deanu soahpamušas

Deanu oasusgottit gáibidit ođđa ráđđádallamiid álggaheami Deanu soahpamušas ja dan guolástannjuolggadusas. Deanu oasusgottit leat leat addán oktasaš cealkámuša áššis.

Cealkámuša leat vuolláičállán Vuovdaguoikka oasusgotti ságadoalli Antti Katekeetta, Ohcejoga oasusgotti ságadoalli Mika Aikio, Njuorggáma oasusgotti ságadoalli Raimo Hekkanen ja Veahčajoga oasusgotti ságadoalli Anne Nuorgam. Vuolláičállit leat maiddái fuolas guovllu sápmelaččaid vuoigatvuođain bivdit guoli.

Deanu oasusgottit dorjot cealkámušaineaset Deanu čázádaga guolástanhálddašeami (TF) reivve Norgga dálkkádat- ja birasministeriijai ja Stuorradikki vákšun- ja vuođđoláhkakomiteai. Reivves Deanu čázádaga guolástanhálddašeapmi gáibida, ahte Deanu soahpamuš ráđđádallojuvvošii ođđasit. Reivves buktet ovdan, ahte Suoma siskkáldas mearrádusat heajudahttet Norgga beale lohpevuovdima ja gohcima, sihke geahpedit báikkálaš hálddašeami boađuid.

Vuokko Hirvonen Upmi universitehta gudnedoavttirin

Emeritaprofessor Vuokko Hirvonen lea nammaduvvon Upmi universitehta gudnedoavttirin, muitala Lapin Kansa. Son nammaduvvui gudnedoavttirin su ánssuin skuvlendutkamuša olis. Hirvonen lea doaibman sámegiela ja girjjálašvuođadiehtaga professoran Sámi allaskuvllas Norgga Guovdageainnus. Girjjálašvuođadiehtaga lassin son lea gieđahallan dutkanetihkalaš gažaldagaid ja skuvlendutkamuša.

Hirvonen lea váikkuhan mearkkašahtti vugiin dutkiid riikkaidgaskasaš ovttasbarggu ovddideapmái ja buktán ovdan sápmelaš geahččanguovllu álgoálbmotdutkamuššii, sohkabealledutkamuššii ja maŋŋekolonialismma dutkamuššii.

Meahccelappalaš kultuvra nannosamos Gaska-Lappis

Meahccelappalaš kultuvra lea nannosamos Gaska-Lappis, gos lundui laktáseaddji eallinvuohki ja báikkálaš servošat bajásdollet kultuvrra. Dát boahtá ovdan easkka gárvánan Meahccelappalaš kultuvra ja dan ovddideapmi -čielggadeamis.

Meahccelappalaččat ieža vásihit, ahte sin kultuvra ja identitehta lea dálá áigge buorebut dohkkehuvvon ja dan mielde maiddái givron. Almmolašvuođas lassánan ságastallan lea dahkan álkibun meahccelappalaš identitehta ovdanbuktima. Meahccelappalaš kultuvrra vuođđun lea stuorámus oasil árgabeaieallin sihke sohka- ja giliservošat, dasgo kártejuvvon ja čállon kultuvra lea unnán. Čielggadeamis boahtá ovdan maiddái, ahte meahccelappalaččaid kultuvrras luonddugaskavuohta, sohka ja jahkegierdui čatnasan eallinvuohki hábmejit nana vuođu oktasaš identitehtii. Maiddái biebmokultuvrra, dávvirat ja dábit laktásit máŋgga oasil luonddus eallimii.

Čielggadeamis dutke meahccelappalaččaid kultuvrralaš iešvuođaid sin iežaset geahččanguovllus. Čielggadeami materiálan geavahuvvojedje earet eará meahccelappalaččaid jearahallamat, meahccelappalaš- ja áššedovdigažadeamit sihke meahccelappalaččaide ordnejuvvon bargobájit.

Čielggadeami lea ollašuhttán konsultadoaimmahat MDI. Fidnu stivrenjoavkkus ledje áššedovdit riekteministeriijas, bargo- ja ealáhusministeriijas sihke oahpahus- ja kulturministeriijas. Fidnu álggii golggotmánus 2018 ja válbmanii geassemánus 2019. Dat lea ollašuhtton oassin stáhtaráđi jagi 2018 čielggadan- ja dutkanplána ollašuhttima.

Norggas juohke bohccui bilta

Norgga stuorradiggi lea mearridan rievdadit boazodoallolága. Buohkaid boazologut galget leat dás duohko almmolaččat. Boahttevuođas maiddái juohke boazu galgá indiviidamerkejuvvot dahje oažžut biltta bealljái. Áššis muitala NRK Sápmi.

Norgga boazosápmelaččat leat vuostálastán bohccuid biltema, go ballet, ahte árbevirolaš bealljemerkema árbediehtu jávká, jus bohccuid biltegohtet.

Jávkadit 6 000 goddesarvá

Norgga birasdirektoráhta lea mearridan jávkadit 6 000 rávis goddesarvá Hardangerduoddaris eastadan dihte oaivevuori dahjege CWD dávdda leavvamis.

Moadde jagi dassái Norgga stáhta bivdigođii gottiid Nordfjell guovllus CWD vuoiŋŋašdávdda dihte ja dalle mearridedje goddit buot guovllu gottiid.

Jåma joatká Norgga boazosápmelaččaid jođiheaddjin

Ellinor Marita Jåma joatká Norgga boazosápmelaččaid riikkasearvvi jođiheaddjin. Áššis muitala NRK Sápmi. NBR doalai jahkečoahkkima mannan vahkkoloahpa ja čoahkkimis jienastedje jođiheaddjis. Jođiheaddjiválggas Jåma vuittii hástaleaddjis Jan Ivvár Smuk 45 jienain.

Jåma lea jođihan jagi 2014 rájes Norgga Boazodolliid Riikkasearvvi.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä