Sápmi |

Oanehaččat: Gártá eamiálbmotgielain, dálkkádatrievdan čuohcá, bolesváili ja válgaáššegirjjit bostii čakčamánus

Loga dás gaskavahku oanehis ođđasiid.

Google Earth bokte sáhttá oahpásnuvvat eamiálbmotgielaide.
Google Earth bokte sáhttá oahpásnuvvat eamiálbmotgielaide. Govva: Šearbmagovva Google Earth -gárttás.

Google Earth lea almmustahttán gárttá, mas sáhttá guldalit eamiálbmotgielaid

Máilmmviidosaš mediafitnodat Google Earth lea almmustahtán gárttá, mas sáhttá guldalit 50 eamiálbmotgiela. Áššis muitalii vuosttasin Lapin Kansa.

Gárttas davvisámegiela hállaba Enni Similä Avvilis ja Risten Mustonen Soađegilis. Filmmažis nisson guovttos govvideaba iežaska oktavuođa kultuvrii ja gillii ovttas eará eamiálbmot ovddasteaddjiiguin.

Gártáapplikašuvnnain sáhttá johtit birra máilmmi, galledit eamiálbmogiid ássanguovlluid ja guldalit gielaid. Prošeakta lea oassin ON:a riikkaidgaskasaš eamiálbmotgielaid ávvujagi.

Temájagi ulbmilin lea čalmmustahttit áitatvuloš eamiálbmotgielaid birra máilmmi. Máilmmis leat birrasiid 7 000 giela main badjel 40 proseantta leat áitatvuložat. Eanas oassi dain leat eamiálbmotgielat.

Gažadeapmi: Dálkkádatrievdan čuohcá Ruonáeatnama ássiide

Dálkkádatrievdan váikkuha garrasit ruonáeatnanlaččaid psyhkalaš buresveadjimii. Dat boahtá ovdan gažadandutkamušas, man Ruonáeatnama ja Köpenhámmana universitehtat ja Kraks-dutkaninstituhtta leat čađahan. Áššis muitala The Guardian -aviisa.

Dutkamuša mielde measta buot ruonáeatnanlaččat leat dovdan dálkkádatrievdama váikkuhusaid iežaset eallimis. Ruonáeatnanlaččain 92 proseantta jáhkket, ahte dálkkádat lea liegganeame ja 80 proseantta fas oidnet, ahte dálkkádatrievdan váikkuha duođalaččat sin eallimii. Dutkamuša mielde juohke viđát ruonáeatnanlaš lei dan oaivilis, ahte dálkkádatrievdan lea váikkuhan earenomáš garrasit sin eallimii.

Stuorámus váikkuhusat ledje mearrajieŋa ja duollu suddamis ja árvitmeahttun dálkkiin. Oassi olbmuin oinnii stuorámus váttisvuohtan dan, ahte jiekŋaguovžžat leat nannámis dál guhkkit áiggiid.

Go stuorámus oassi ruonáeatnanlaččain oažžu goit oasi borramušas meahcástemiin ja guolástemiin, de dálkkádatrievdama jáhkket maiddái hehttet daid ealáhusaid.

Dutkit fas jáhkket, ahte dálkkádatrievdan lasiha áŧestusa ja balu Ruonáeatnamis, gos jo muđuige álbmot gillá psyhkalaš váttuin ja alkoholismmas.

– Sihkkarit árktalaš guovlluid ássit áŧestuvvet, dovdet ekologalaš morraša ja juobe dálkkádatrievdama dagahan post-traumáhtalaš streassa, dadjá kanadalaš dutkan organisašuvnna ságadoalli Courtney Howard The Guardian -aviisii.

Dutkamuša mielde dálkkádatrievdamis jáhkket leat maiddái positiiva váikkuhusaid. Eatnama gilvin šaddá álkibun ja maiddái turismaealáhus ovdána ja ruvkedoaibma.

Lappi eanangoddái váttis oažžut bolesiid

Lappi eanangottis eai leat nagodan deavdit rabas bolesvirggiid. Lappi boleslágádus oaččui dán jahkái badjel bealle miljovnna euro lasseruđa, mainna galge bálkkáhit ovcci mearreáigásaš bolesa Nuorta-Lappii, Duottar-Lappii, Soađegillái ja Avvilii.

Lappi boleshoavda Esa Heikkinen mielde virggiide eai leat goit leamašan ohccit eaige ođđa bolesiid leat basttán bálkkáhit. Bolesiid leatge gártan sirddašit Lappi eanangotti siste dakkár báikegottiide, gos leamašan bolesfámuide eanemus dárbu, muitala Heikkinen.

Eanemus dárbu bolesiidda lea dálá dilis Nuorta-Lappis, Giemajávrris ja Soađegilis. Avvilis dilli lea buorre ja maiddái Gihttelii ja Oarje-Lappii leat sirdán bolesiid, muitala Lappi boleshoavda Esa Heikkinen. Heajos bolesdili geažil Lappis leat gártan maiddái dorvvastit ortnegii, mas bolesat galget leat gergosat vuolgit bargovuoruset maŋŋel vel bargui, jus gohččun boahtá.

Vai bolesdilli buorránivččii Lappis, de boleshoavda Esa Heikkinen ávžžuha lappilaš nuoraid gazzat bolesoahpu ja máhccat fas ruovttu guvlui bargui. Loga áššis lasi suomagillii dáppe.

Sámediggeválggaid válgaáššegirjjit postegohtet čakčamánu álggus

Sámediggeválggaid válgaáššebáhpáriid postegohtet jietnavuoigadahtton olbmuide 2.9.2019 rájes. Válgaáššebáhpárat doaimmahuvvojit čálihuvvon reiven boastta fáro, almmuha sámedikki válgalávdegoddi.

Jietnavuoigadahtton olmmoš sáhttá jienastit máhcahemiin válgaáššebáhpáriid poastta bokte dahje máhcahemiin válgaáššebáhpáriid njuolgga válgalávdegotti doaimmahahkii.

Poastta bokte sáddejuvvon válgaáššebáhpárat galget leat válgalávdegotti doaimmahagas Anáris maŋimustá 30.9.2019.

Persovnnalaččat iežas válgaáššebáhpáriid sáhttá máhcahit 16.9.–27.9.2019 gaskasaš áigge válgalávdegotti doaimmahahkii Anárii.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä