Sápmi

Olbmuid eallindilli lea sáhttán jorggihit oalát – Avvilis eaktodáhtolaččat háliidit veahkehit ja juhket borramuša nuvttá

Ivalolainen Jatta Kaivosoja alkoi koordinoimaan ruoka-apua koronaviruksen vuoksi.
Avvillaš Jatta Kaivosoja lei duskkástuvvan das, mo máŋgasiin eallin lei fáhkkestaga rievdan ja háliidit veahkehit. Govva: Vesa Toppari / Yle

Ovttaskas olbmot ja fitnodagat bidjet návccaideaset veahkehit várehis bearrašiid spiehkastatdilis.

Avvillaš Jatta Kaivosoja páhkke Avvila márkanis ruđahis bearrašiidda biebmoseahkaid. Seahkaide páhkkejit heđemiid, šattuid ja láibbi. Koronavirusa dagahan dili dihtii máŋgasiin ii leat šat doarvái ruhta bibmuige. Kaivosoja háliidii ovttas báikegotti fitnodagaiguin ja diakoniijabargiiguin veahkehit.

– Olles gilli lea jaskkodan. Mii eat dáppe jeara, gii lea viežžamin biepmu. Eat jearahala olbmuid, baicce buohkat leat buresboahtin deike, muitala Kaivosoja.

Ivalolainen Jatta Kaivosoja.
Jatta Kaivosoja koordinere ovttas Matkahuolto-fitnodagain ja diakoniijabargiiguin biebmoveahki Anára guovllus. Govva: Vesa Toppari / Yle

Nugo máŋggain eará báikegottiin, Anára gielddas koronavirus lea dagadan dili, gos eandalii smávva mátke- ja bálvalansuorggi fitnodagat leat gopmánan. Sosiáladoaimmas leat fuomášan, mo ain eanet olbmot ohcalit veahki sin bálvalusain.

Jatta Kaivosoja lei duskkástuvvan das, mo máŋgasiin eallin lei fáhkkestaga rievdan. Sosiálamedias jorre olu doaimmat, main háliidedje veahkehit earáid. Dán seamma son háliidii organiseret maiddái Anárii.

– Okta olmmoš soaitá leat nu okto, muhto ožžon jođánit veahki eará guovllu doibmiin ja diakoniijabarggus. Ovttas leat koordineren dán doaimma, muitala Kaivosoja.

Ivalossa jaetaan ruoka-apua.
Biepmojuohkimii leat skeŋken olu heđemiid ja eará varas biebmobuktagiid. Govva: Vesa Toppari / Yle

Skeŋkejuvvon biepmu mearri ja olbmuid veahkehanmiella illudahttá

Biebmoveahkkái leage leamaš dárbu maiddái davvin. Biepmu juhkojuvvo Avvilis juohke árgabeaivvi 8.30–10.00.

Avvila Matkahuolto-kafea Kuuputtii leat čohkken olu biepmu, maid iešguđet fitnodagat Anára guovllus leat skeŋken. Gávppit skeŋkejit badjelmearálaš gávpegálvvuid, nu maiddái restoráŋŋatge, go leat gártan giddet uvssaidis.

Ovdamearkka dihte Avvila S-market skeŋke visot, maid eai sáhte šat vuovdit. Mátkeguovddáš Kiilopää skeŋkii maid visot, mii restoráŋŋas lei fállun. Sii gárte bidjat uvssaid gitta koronavirusa geažil.

Ruoka-apua jaetaan Ivalossa.
Biebmobuktagat bohtet báikkálaš gávppiin ja restoráŋŋain. Govva: Vesa Toppari / Yle

Kaivosoja muitala, ahte sis leat oktiibuot 200 kilo gárvves buđetbuktagat gálbmaskáhpes vuordimin. Buot biebmogálvvut livčče bálkestuvvon, jus giige ii daid fuolaše.

Dáid áiggiid maiddái ovttaskas olbmot leat skeŋken biepmu ja gálvvuid earáid veahkkin. Báikkálaš bivdosearvi skeŋkii várehis olbmuide ealggabierggu.

Biepmu juhket ovddosguvlui ruđahis olbmuide nuvttá. Biebmu ii boađe nohkat.

– Vássán beivviid áigge olbmot leat fitnan dáppe viššalit. Mii leat muitalan buohkaide, ahte dáppe oažžu ja ferte fitnat ja muitalehket fal skihpáriiddage. Nugo oidno, biebmu ii noga, dadjá Jatta Kaivosoja.

Ruoka-apua jaetaan Ivalossa.
Heđemiid oažžu olu Avvila biebmoveahkis. Govva: Vesa Toppari / Yle

Báikegotti eallin jorggihii fáhkkestaga

Anára diakoniijabargi Anu Huhtamella lea oaidnán, ahte olbmot váillahit dál eanet veahki go ovdal. Koronavirusa váikkuhusaid árvalit dovdot easkka maŋŋelabbos.

– Dán guovllus leat olu mátkefitnodagat. Fitnodagat leat gidden uvssaid, restoráŋŋat ja hoteallat leat gitta. Lea vejolaš ja čielggas, ahte bargiid leat olu bidjan bággolupmui. Jáhkán, ahte váikkuhusat oidnojit easkka maŋŋá, dadjá Huhtamella.

Diakoniatyöntekijä Anu Huhtamella.
Diakoniijabargi Anu Huhtamella árvala, ahte koronavirusa ruđalaš váikkuhusat oidnojit easkka maŋŋeleabbos. Govva: Vesa Toppari / Yle

Anára searvegotti ja diakoniijadoaimma barggus lea vuhtton eahpedábálaš dilli. Olbmot leat riŋgehallan olu ja bivdán iešguđetlágan veahki.

– Mii guldalit olles áigge. Olbmot váldet oktavuođa máŋggalágan áššiin. Mii bastit fievrridit biepmu olbmuide, doalvut gávpebuktagiid ruoktot ja dikšut apotehkas áššiid. Álo sáhttit ságastit ja veahkehit diená, muitala sámeguovllu diakoniijabargi Anja Karhula.

Diakoniijabarggus smihttet lassiresurssaid olbmuid veahkkin

Diakoniijabarggus leat juo smiehttan, mo sii sáhttet veahkehit ain boahtteáiggis olbmuid. Bearrašiid ekonomiija lea gopmánan ja ruhtaboađut soitet leat nohkan koronavirusa dihtii.

Muhtun bearrašiin lea juo dábálaččatge čavga dilli, ja dál dat soaitá leat beare vearránan, oaivvilda Karhula.

– Bearrašat leat iskan dál birget dainna, mii sis lea. Muhto jáhkán, dat bárru lea easkka boahtimen. Jos dárbbašuvvo ruđalaš veahkki, dan áigi sihkkarit lea boahttevuođas, dadjá Karhula.

Anne Karhula
Diakoniijabargi Anne Karhula muitala, ahte sii leat juo smiehttan, mo veahkehit ain boahtteáiggis olbmuid. Govva: Vesa Toppari / Yle

Anja Karhula muitala, ahte diakoniijadoaimmainge ruđalaš resurssain lea rádji.

– Leat olles áiggi smiehttan, gos mii oččošeimmet lasi ruđa min veahkehanbušehttii vai bastit eanet veahkehit olbmuid. Álo ságastallanveahki lea álki ordnet.

Sosiála- ja dearvvasvuođaminsiteriija almmuhii gaskavahku, ahte sii áiggot juohkit 1,2 miljovnna euro badjelmearalaš stáhtadoarjagiid biebmoveahki várás. Doarjaga sáhttet ohcat dakkár searvvit, organisašuvnnat ja foanddat, mat leat ávkkin olbmuide almmolaččat.

Biebmoveahkki ordnejuvvo dálá dilis Suomas 160 báikegottis. Ministeriija árvala, ahte veahkki olaha 20 000–25 000 olbmo juohke vahku. Olbmot, geat leat veahkeheamen leatge árvalan, ahte dákkár veahki dárbbašuvvo eambbo go ovdal.

Ruoka-apua jaetaan Ivalossa.
Biebmoveahkis sávvet, ahte olbmot finašedje viežžamin biebmoseahkaid. Govva: Vesa Toppari / Yle

Avvilis lea juo ovdalis doaibman okta biepmojuohkinbálvalus bargguhis olbmuid searvvi sajiin. Nuppi biepmojuohkin leige dálá dillái mávssolaš.

Jatta Kaivosoja šávašii, ahte olbmot dustet boahtit viežžat veahki, jus dasa lea dárbu.

– Vuoruhat goit ruđahis bearrašiid, geaid mánát eai oaččo beaivedivššus dahje skuvllain biepmu, muhto geange eat jorgalahte, lohpida Kaivosoja.

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä