Sápmi |

ON ávžžuha Suoma ovddidit sámediggelága ođasmahttima ja ILO 169 -soahpamuša ratifiserema – Juuso: "Mus lea sávaldat, ahte Suopma váldá daid duođas"

ON olmmošvuoigatvuođakomitea ávžžuha Suoma earet eará ovddidit sápmelašmeroštallama ja ráđđádallangeatnegasvuođa.

saamenlippu ja suomenlippu
Ii leat vuosttaš geardi, go Suopma oažžu ávžžuhusaid ON olmmošvuoigatvuođakomiteas. Govva: Vesa Toppari / Yle

Ovttastuvvon našuvnnaid olmmošvuoigatvuođakomitea lea addán Supmii ávžžuhusaid álbmotrivttiid ja politihkalaš rivttiid ollašuvvamis. Komitea ávžžuhusat gusket vaššiságaid ja vašširihkkosiid, nissoniid vásihan veahkaválddi ja sámiid rivttiid.

ON olmmošvuoigatvuođakomitea ávžžuha Suoma earet eará ovddidit sámediggelága ođasmahttima erenomážit lága 3. ja 9. paragráfa oasil. Dát paragráfat gusket sápmelašmeroštallama ja ráđđádallangeatnegasvuođa.

Komitea ávžžuha maid Suoma smiehttagoahtit fas ILO 169 -soahpamuša ratifiserema ja skuvlet iešguđet eiseválddiid gudnejahttit sápmelaččaid rivttiid eamiálbmogin.

Suoma riekteministeriija ráđđádalli virgeolmmoš Yrsa Nyman mielde dát ávžžuhusat ledje vuordimis. Nyman atná deháleamosin sámediggelága ođasmahttima. Láhkahápmosis deattuhuvvojit namalassii ávžžuhusa mielde lága 3. ja 9. paragráfat.

– Mis lea juovlamánus ásahuvvon doaibmagoddi, mii válmmaštallá rievdadusaid sámediggeláhkii. Doaibmagoddi bargá miessemánu beallemuddui, ja ulbmilin lea oažžut Sámedikki dohkkehan evttohusa riikkabeivviide nu jođánit go vejolaš, muitala Nyman.

Nyman sávvá, ahte evttohus livččii riikkabeivviid gieđahallamis maŋemustá boahtte čavčča.

Yrsa Nyman
Suoma riekteministeriija ráđđádalli virgeolmmoš Yrsa Nyman dadjá, ahte ávžžuhusat ledje vuordimis. Govva: Yrsa Nyman

Ráđđehusas ulbmilin gieđahallagoahtit ILO 169 -soahpamuša

ON ávžžuha Suoma ráđđehusa árvvoštallat fas ILO 169 -soahpamuša ratifierema. Soahpamuš lea leamašan ovddit háve riikkabeivviid gieđahallamis jagi 2019 ođđajagimánus, muhto dalle ráđđehus mearridii šluhttet soahpamuša gieđahallama dasgo ráđđehusa evttohus soahpamušas lei boarásmuvvan earret eará Meahciráđđehusa guoski lágaid rievdama dihte.

Suoma dálá ráđđehusprográmmas lea plánan rahpat soahpamuša gieđahallama fas, nappo áššiin leat ovdáneame ávžžuhusas fuolakeahttá, lohká Nyman.

– Dát lea mis barggu vuolde fas. Ráđđehusprográmmas čuožžu, ahte riekteministeriija galgá rahkadit ovdačielggadeami ratifiserema gáibádusain ja eavttuin, dadjá Nyman.

Suopma galgá raporteret ON:a ávžžuhusaid duohtandahkamis maŋimuštá njukčamánu 26. beaivve 2022.

Suoma riekteministeriija ráđđádalli virgeolmmoš Yrsa Nyman mielde ON ávžžuhusat ledje vuordimis. Jietna: Xia Torikka / Yle

Juuso: “Komitea geavaha garra giela”

Suoma Sámedikki ságadoalli Tuomas Aslak Juuso mielas Ovttastuvvon našuvnnaid olmmošvuoigatvuođakomitea ávžžuhusat leat dehálaččat ja buorit ja maiddái áigeguovdilat. Juuso mielde komitea váldá bealit čielgasit ja garra deattuiguin, man dábálaččat eai leat Davviriikkat nu olu ožžon.

– Dat lea mearkkašahtti, ahte makkár giela komitea geavaha. Dat ii dušše vehá fuomášuhte, muhto deattuha garrasit, ahte dáid áššiid ferte dál čuovvut. Suopma gártá dál dakkár jođánahtton čuovvulanprosessii dán áššis, mas ON čuovvu áššiid dárkilit. Dat lea buorre, ahte dál gehččojuvvo, ahte sápmelaččaid vuoigatvuođat bohtet doppe siviila politihkalaš rivttiid konvenšuvnnas duohtandahkkojuvvot, dadjá Juuso.

Tuomas Aslak Juuso
Suoma Sámedikki ságadoalli Tuomas Aslak Juuso mielas Ovttastuvvon našuvnnaid olmmošvuoigatvuođakomitea ávžžuhusat leat dehálaččat ja buorit. Govva: Vesa Toppari / Yle

Sámedikki njunuš oaivvilda, ahte ON čuovvulanproseassa bidjá garra deattu Suoma stáhtii, ráđđehussii, stáhtaministarii ja riekteministarii dikšut áššiid.

– Mun jáhkán, ahte livččii gierdameahttun dilli Suoma stáhtas diđolaččat joatkit siviila politihkalaš rivttiid konvenšuvnna loavkideami. Galhan dál lea áigi divvut sámediggelága, dat lea dál guovddáš ášši, dadjá Juuso.

“ILO ii dáidde ovdánit dáinna ráđđehusain”

Vaikko ILO 169 -soahpamuša ratifiserema rahpan leage dálá ráđđehusa prográmmas, de Juuso ii jáhke ášši ovdánit beare jođánit.

– Dieđusge ILO 169 -soahpamuš lea máilmmi dehálaš ášši. Ovdáneapmi dáinna ráđđehusain dáidá gal báhcit dušše dakkár čielggadeami dássái. Dieđusge dat lea dehálaš ávžžuhus stáhtii, ahte dat fertejit dáinna áššiin bargat nu, ahte dat ratifiserejit dan, dadjá Juuso.

Suopma lea ožžon sámiide guoski ávžžuhusaid ja mearrádusaid ON olmmošvuoigatvuođakomiteas máŋgii ovdalge. Tuomas Aslak Juuso mielas ávžžuhusat eai leat mannan duššás.

– Guhkkit perspektiivvas ON ávžžuhusat ja mearrádusat leat addán midjiide olu vejolašvuođaid ja áššit leat maid ovdánan. ON proseassat leat goit njoazit ja váikkuhusat riikkadássái ja árgabeaivái leat vel njoazibut. Mus lea goit sávaldat, ahte Suopma váldá duođas daid, dadjá Juuso.

Sámedikki ságadoalli Tuomas Aslak Juuso mielas ON ávžžuhusat leat áigeguovdilat ja son sávvá, ahte Suoma stáhta váldá daid duođas. Jietna: Anni-Saara Paltto / Yle

Yle Ođđasiid Sámis ja Beaivvi ságaid sáhtát maid guldalit Yle Areenas.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä