Sää´mjânnam

Pääʹljes mättʼtõõttjest nuõrttsääʹmǩiõl uʹčteeʹlen – Taannâl Ljetoff mättat ââʹn jeärrsid väʹldded ǩiõles mååušt

Koltansaamen opettaja Tauno Ljetoff.
Govva: Sara Wesslin / Yle

Eeʹǩǩ nuõrttsääʹmǩiõl mättʼtõõttin ääʹvii Tauno Ljetoʹffe pälggaz ođđ tuõʹjju uʹcc ǩiõl uʹčteeʹlen.

– Tiõrvpueʹttmest nuõrttsääʹmǩiõl čieʹsse, särnn Tauno Ljetoff kulstõõǥǥ mikrofooʹne.

Näkkam saaʹn lie määŋgas nuõrttsääʹmǩiõl mättʼtõõtti kuullâm mââimõš koolm eeʹjj seʹst, ko Ljetoff lij alttääm juõʹǩǩ čâhcca ođđ nuõrttsääʹmǩiõl kuurs.

Son tobddai puârast, måkkam heʹrvves da põõlteei toobdâlm mättʼtõõđjin vuäitt leeʹd, ko vuõssmõs vuâra peäss mättʼtõõllâd nuõrttsääʹmǩiõl.

Son mättʼtji jiõčč Sääʹmvuuʹd škooultemkõõskõõzz nuõrttsääʹmǩiõl da -kulttuur liinjâst jiijjâs maaddrid ǩiõl jiijjes jeällma vuõrâsooumžen. Nuʹt mâʹte määŋgas suu mättʼtõõtjin.

– Sääʹmǩiõl-tää leäi nåkkam tobdd, što jiõm fiʹttje aivv kulttuur obbnes jiõm-ǥa nuʹt puârast mâiʹd haaʹleʹčem. Mon leäm mättjam ǩiõl nuʹt lij tobdd, što kâʹl tõt vaaikât puk jeällma. Tõn nuõrttsääʹmǩiõl mieʹldd leäm aalǥam fiʹttjed aanrõš- da tâʹvvsääʹmǩiõl di sääʹmmeer lij puättam âʹlddlab, smeâtt Ljetoff.

“Jos jiõm mon, nuʹtt ǩii teʹl?”

Õhtt eeʹǩǩ nuõrttsääʹmǩiõl da -kulttuur liinjin mottji suu jieʹllem obbnes.

Kõrr eeʹjj ääiʹj leʹjje jiânnai ääʹšš mâiʹd mättʼtõõllâd. Vueiʹvv leäi juõʹǩǩ peiʹvv tuejjmen tuâj ođđ ǩiõlin, ođđ saaʹnin da mäʹhtt ceäʹlǩǩed ođđ jiõnnõõǥǥid. Eeʹjj looppâst škooul rehtor kõõʹjji suu tuejjeeškuäʹtted juʹn tän ǩiõll-liinj uʹčteeʹlen.

– Teʹl tõt leäi smiõttmõš da juʹrddi leʹjje nuʹt što vuäitam-a? Silttääm-a? Leâša kuuitâǥ leäi nåkkam tobdd muʹst, što jos jiõm mon nuʹt ǩii teʹl älgg tõõzz, särnn Ljetoff.

Koltansaamen opettaja Tauno Ljetoff.
Govva: Sara Wesslin / Yle

Nuõrttsääʹmǩiõl jeälltummšest õhtt jõnn vaiggâdvuõtt iiʹjji mieʹldd lij leämmaž uʹčteeʹl-vääʹnn.

Õinn tän peeiʹv lij vaiggâd kaunnâd uʹčteeʹl mättʼted nuõrttsääʹmǩiõl nuʹt ǩiõllpieʹzzjid, škooulid da vuõrâsoummui kuursid.

Tauno Ljetoff tuʹmmji da kuõʹđi jiijjâs tuâjes nuõrroʹhjjeejen da alttii aivv ođđ tuâjjpälggaz nuõrttsääʹmǩiõl uʹčteeʹlen. Ođđ tuâj Ljetoff lij mättjam tuejjeeʹl da son lij piâzzam kuursid čõõđted.

Tän koolm eeʹjj ääiʹj son lij juʹn määŋlååi oummu veäʹǩǩtäm altteed jiijjes ǩiõllpälggaz. Puõʹtti neäʹttlest eʹpet 15 ođđ kuursneeʹǩ alttee suu kuursin.

– Ââʹn tuâivam što vuäitčem täʹst juäʹtǩǩed õõutårra ja siõmmnai siõmmnai nuʹt što jeärrez oummu pueʹtte teʹl mättʼted da mättjed sääʹmǩiõl.

Ođđ ǩiõl mainsteei poʹhtte jiânnai še jeärrsi jeällma

Iiʹjji mieʹldd Tauno lij hoʹhssjam seämma ääʹšš suu mättʼtõõđji seʹst, ko mâiʹd son jiõčč ǩiõččlõõʹsti muädd eeʹjj mââiårra.

Sääʹmǩiõl mättjummuž leäi lossâd vueiʹvva. Ǩiõllmäätt lââʹzzen mättʼtõõlât še jiijj identiteeʹtt ođđnalla da smiõttât jiânnai ǩiõl jeälltummuž.

Uʹčteeʹlen son fiʹttai, što mättʼtõõđi mâʹnne čõõđ jõnn tobddmõõžžid.

– Kâʹl-han tõʹst lie jiânnai jõnn tobddmõõžž mieʹldd, ko oummin lie puärraz da maaddârpuärraz ǩeäk lie mainstam da ǩeäk maisnte eʹpet säämas.

Koltansaamen opettaja Tauno Ljetoff.
Govva: Sara Wesslin / Yle

Ko vuõssmõs vuâra maainast säämas jiijj õõldâsoummivuiʹm, tõt lij jõnn läuʹǩǩ õõutårra. Ođđ mainsteei poʹhtte vuämmsab oummui jeällma ođđ piõǥǥid še.

– Ko äʹlǧǧe säämsted oummin oudmmiârkkân: ko mättʼtõõtti puätt škoouʹle da vuäʒʒ suu eeʹjjin säämsted, leʹbe ääkkain. Kâʹl tõt lij sami vääžnai tõid puärrsab oummid še, ij pâi mättʼtõõđjid. Da puk tän ǩiõllõhttõʹsse da säʹmmlain lij vääžnai. tõt iʹlla pâi tõt ǩiõll, tõk lie identiteeʹtt kõõččmõõžž še.

Måtmid sääʹmǩiõlâst lij šõddâm jõnn vueʹss tuâjjpääiʹǩest še. Ljetoff haalâd älšmâʹtted oummid tõõzz, što nuõrttsääʹmǩiõlin ij pääʹlǩ-tää pääʹʒʒ.

– Jos pâi tuõstak mainsted, haalääk mainsted da tuejjeed tuâj, niin kâʹlhan meeʹst lie jiânnai ǩiõllčieʹpp toʹben sääʹmteeʹǧǧest da lie jåårǥlõʹtti, lie ǩiõlltuâjjla, jos pâi haalääd tõn tuejjeed. Tuâj feʹrttai pâi tuõsstjed äʹlǧǧed säämsted da ǩeeʹrjted, mättʼtted jeänab.

Tät artikkel lij vueʹss Sääʹm ǩiõllneäʹttel teemaid, mõin Yle Sääʹmm kagg pââjas sääʹm ǩiõllneäʹttel da sääʹmǩiõlid.

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä