Sápmi |

Pirita Näkkäläjärvi kolumna: Suopma sirdašuvai gurot guvlui, muhto sámeáššit eai vealttakeahttá lihkká ovdán

Riikkabeaiválggaid boađus doalvvui Suoma moadde ceahki gurot guvlui. Dat ii goittotge vel dárkkut sámeáššiid ovdáneami čuovvovaš njealji jagi áigge, čállá Pirita Näkkäläjärvi.

Pirita Näkkäläjärvi
Riikkabeaiválggaid bohtosa analyseren sámi geahččanguovllus ii leat áibbas oktageardán, čállá Yle Sámi ovddeš hoavda Pirita Näkkäläjärvi. Govva: Mikko Mäntyniemi

Lei oalle lahka, ahte vuolggasadji dán válgaanalysii livčče leamašan áibbas earálágan.

Maid jos ohcejohkalaš Juha Tapiola, guhte lei Ruoná lihtu evttohassan Asikkalas Mátta-Suomas, livčče beassán čađa, dego ovtta gaska válgaeahkeda orui? Naba jos Ruonáid Riikka Karppinen Soađegilis livčče ožžon logemat jiena eanet ja livčče vuoitán guovddášbellodaga Markus Lohi gilvvohallamis Lappi válgabire maŋimuš báikkis eatge dárbbašivčče vuordit gitta gaskavahku dárkkistanlohkama rádjái?

Na, lihkká riikkabeaiválggaid bohtosa analyseren sámi geahččanguovllus ii leat áibbas oktageardán.

Sámeáššiid ovdáneapmái čuovvovaš njealji jagi áigge váikkuhit máŋga ášši. Válgaboađus mearrida makkár ráđđehus ja ráđđehusprográmma dan vuođul ceggejuvvojit. Nubbin, Lappi válgabires čađa mannan evttohasat leat guovddážis, daningo Helssegis sii adnojuvvojit sámeáššiid áššedovdin. Loahpas, maiddái Suoma sámedikkis lea vejolašvuohta geahččalit váikkuhit čuovvovaš ráđđehusprográmmii iežas lobbenbargguin.

Suopma válddii lávkki gurot guvlui

Riikkabeaiválggaid boađus doalvvui Suoma moadde ceahki gurot guvlui, mii dábálaččat dárkkuha eanet miehtemielalašvuođa sámiid rivttiid ovddideapmái.

Válgaboađus lea goittotge dán háve dakkár, ahte dan vuođul lea vejolaš cegget iešguđetlágan ráđđehusaid. Suoma riikkabeivviin leat 200 báikki. Vejolaš ráđđehusbellodagain sosiálademokráhtat ožžo 40 báikki. Vuođđosuopmelaččat ožžo 39 báikki ja olgešbellodat Kokoomus 38 báikki. Ruonátges ožžo 20 ja Gurutlihttu 16 báikki. Ruoŧŧelaš álbmotbellodaga 9 báikki sihkkarit maid dohkkejit muhtin ráđđehusmolssaeaktui mielde.

Lea oalle čielggas, ahte sosiálademokráhtaid sátnejođiheaddji Antti Rinne álggaha ráđđehusráđđádallamiid, muhto ii leat ollenge sihkkar, ahte mat bellodagat čuovvovaš ráđđehusas čohkkájit.

Máŋgga ráđđehusmolssaeavttu dihtii lea váttis analyseret, ahte makkár sámepolitihka čuovvovaš ráđđehus vejolaččat ovddida. Buot bellodagat eai oba máinnašan sámeáššiid iežaset riikkabeaiválgaprográmmain. Sámeáššiin ii muđuige olus ságastallojuvvon dáid válggaid áigge, ja dušše Lappi válgabire válgamášeniin ledje gažaldagat ILO-soahpamušas ja Jiekŋameara ruovdegeainnus.

Válggain eanemus báikkiid ožžon sosiálademokráhtat máinnašedje sámeáššiid iežaset guhkes válgaprográmmas, muhto váldotemáid vuollái sámeáššit eai loktanan. SDP bellodatčoahkkin lea goittotge linjen, ahte ILO 169 -soahpamuša galgá ratifiseret. Danin lea áibbas vejolaš, ahte ILO 169 -ratifiseren viimmat ovdána, jos SD lea stáhtaministtarbellodat ja ráđđehusguoibmin sis leat ovdamearkan Ruonát ja Gurutlihttu, mat válgaprográmmain lohpidedje ratifiseret ILO-soahpamuša.

Eará riikkabeaiáirasat atnet Lappi válgabire ovddasteaddjiid sámeáššiid áššedovdin

Sámeáššiide miehtemielalaš ráđđehusprográmma ii goittotge vel dárkkut, ahte sámeáššit ovdánivčče riikkabeivviin.

Okta váttisvuohta lea dat, ahte eará riikkabeaiáirasat atnet Lappi válgabire áirasiid sámeáššiid áššedovdin. Jos čađa mannet dakkár evttohasat, geat vuostálastet sámi rivttiid ovdáneami dahje lebbejit disinformašuvnna sámeáššiin, nu sámiid rivttiid nannen sáhttá bisánit dasa.

Lappi válgabire ođđa riikkabeaiáirasat leat Katri Kulmuni (guovddáš), Kaisa Juuso (VS), Mikko Kärnä (guovddáš), Markus Mustajärvi (gurut), Johanna Ojala-Niemelä (SD), Heikki Autto (olgeš) ja Markus Lohi (guovddáš).

Jos vuot geavaha ILO-soahpamuša mihttun, de Yle válgamášenis sáhttá dárkkistit maid Lappi válgabire ođđa ovddasteaddjit áššis oaivvildit. Buot čieža áirasa dadjet, ahte sii eai leat ovttaoaivilis dainna, ahte ILO-soahpamuša galggašii ratifiseret čuovvovaš válgabajis. Viđas čujuhit dasa, ahte mahkká ii livčče čielggas gii lea sápmelaš, ja geavahit dan sivvan vuostálastit ILO-soahpamuša ratifiserema.

Jos dárkkistanlohkamis geavvá nu, ahte Riikka Karppinen (ruonát) loktana riikkabeivviide, de son livčče áidna Lappi válgabire ovddasteaddji, gii lea ovttaoaivilis dainna, ahte ILO-soahpamuša galgá ratifiseret čuovvovaš njealji jagi áigge.

Suoma sámediggi geahččala váikkuhit ráđđehusprográmmii

Suoma sámedikkis lea vel vejolašvuohta váikkuhit čuovvovaš ráđđehusa sámepolitihkkii.

Jos sámediggi ii goittotge beasa mielde ráđđehusráđđádallamiidda, dego njeallje jagi dassái geavai, de sii sáhttet lihkká geahččalit lobbet politihkkáriid.

Sámediggi lea jo čakčat bargagoahtán ráđđehusprográmmii váikkuhemiin. Válmmaštallanbarggu bohtosiin ii goittotge leat vel muitaluvvon almmolašvuhtii. Danin lea váttis árvvoštallat, ahte leigo válgamášeniin dušši jearrat ILO-soahpamuša ratifiseremis. Sáhttáhan leat, ahte Suoma sámediggi mearrida vuoruhit áibbas eará ášsiid Suoma čuovvovaš ráđđehusprográmmii.

Čálli: Pirita Näkkäläjärvi

Njulgejuvvon 16.4.2019 dbm 13:15: Čállosii lea divvojuvvon, ahte SDP válgaprográmma guhkes veršuvnnas lea máinnašupmi sámeáššiin.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä