Sápmi |

Professora mielas nu gohčoduvvon meahccelappalaččat galggašedje gávdnat iežaset peräpohjalainen identitehta – "Gilvvohallet sámiid stáhtusis"

Sámekultuvrra professor Veli-Pekka Lehtola mielas meahccelappalaččat galggaše dáistalit iežaset identitehta ovdii, muhto eai sápmelaččaid vuostá.

Veli-Pekka Lehtola
Sámiid kultuvrra professor Veli-Pekka Lehtola. Govva: Anneli Lappalainen / Yle

Mannan sotnabeaivve dollojuvvui bargobádji, mas guorahalle vuosttas háve meahccelappalaškultuvrra iešvuođaid. Bargobádji lei oassi MDI Public Oy -fitnodaga čielggadanprošeavtta. Sámekultuvrra professor Veli-Pekka Lehtola oaivvilda, ahte oktage historjjálaš joavku ii leat goassege gohčodan iežas meahccelappalažžan dahje meahccesápmelažžan, seamma láhkái go sámit leat álo gohčodan iežaset sápmelažžan.

– Meahccelappalaš-tearbma lei álgoálggus dutkiid ja virgeolbmuid hutkan tearbma, mii dárkkuhii davimus meahcceguovlluid sápmelaččaid miehtá Skandinávia ja maiddái Guoládatnjárgga. Dat lei earrun boazosámiide, geain lei sin iežaset ealáhus, boazodoallu.

Lehtola mielde dálá anáraččat ja nuortalaččat leat daid meahccesápmelažžan gohčoduvvon olbmuid maŋisboahttit, ja sin kultuvra ain eallá.

Nu gohččoduvvon giemasápmelaččaid kultuvra dahje servodat leat jávkan jo moadde čuođi jagi dassái, čilge Lehtola. Dutkandieđuid mielde 1800-logu álggu rájes giemasámegiella lea jávkan ja maiddái sin máŋggat vierut, go šadde ođđaássin ja oalle jođánit suomaiduvve, nappo válde suopmelaš eallinvuogi, čohkke Lehtola.

Guhkit áiggi ságastallan

Ságastallan meahccelappalaččaid birra lea jorran juo guhkit áigge ja dat lea bohciidahttán oalle garrage oaiviliid. Meahccelappalaš kultuvrra iešvuođaid ja meahccelappalažžan iežaset identifiseren olbmuid identitehta leat háliidan čielggadit, go Suomas leat guhká ságastallan das, gii lea sápmelaš ja gulletgo meahccelappalaččat sápmelaččaide. Suoma stáhtaráđi kansliija juolludiige mannan miessemánus 80 000 euro dutkanprošektii, mii guorahallá meahccelappalaš kultuvrra iešvuođaid.

Veli-Pekka Lehtola oaivvilda, ahte go stáhtaráđđi attii konsultafitnodahkii bargun čielggadit meahccesápmelaččaid identitehta, dat válddii duohtan, ahte livččii dakkár joavku go meahccelappalaččat, mii livččii seammalágan etnalaš joavku go sápmelaččat.

– Dathan ii dieđusge doala deaivása, dadjá Lehtola.

Metsälappalaisen kulttuurin erityispiirteet ja kulttuuri-identiteetti. Haettavana olevien teemojen kuvaukset
MDI Public Oy -konsultafitnodat válljejuvvui dahkat Stáhtaráđi kansliija ruhtadan prošeavtta, mas čielggadit meahccelappalaš kultuvrra iešvuođaid. Govva: Valtioneuvoston selvitys- ja tutkimustoiminta

"Gilvvohallet sámiiguin"

Veli-Pekka Lehtola mielas identitehtagažaldagat leat dán ságastallama álgu. Son oaivvilda, ahte suomaiduvvan sogat, mat leat orron seamma guovlluin máŋggaid čuđiid jagiid, dovdet, ahte sii eai leat albma suopmelaččat, muhto baicce juoidá eará. Sápmelaččat leat goittotge dan mielas, ahte eai sii gula sápmelaš servodahkiige, joatká Lehtola.

– Go dát nu gohčoduvvon meahccelappalaččat dahje meahccesápmelaččat leat ohcan sin iežaset identitehta, sii leat mu mielas vuolgán gilvvohallat sámiiguin dan stáhtusis, man sámit leat ožžon guhkes dáistaleami vuođul. Mun oainnán, ahte sii galggašedje dáistalit iežaset dáistaleami identitehtaset ovdii – seammá láhkai go sápmelaččat leat dahkan, muhto eai sápmelaččaid vuostá, go iihan dat leat sin sivva.

– Sii galggašedje gávdnat dan sin iežaset identitehta. Ovddeš áiggiinhan dat gohčoduvvui suomagillii peräpohjalaisuus dahje peräpohjalainen identitehta, man ii sáhte sámegillii jorgalit.

Lehtola oaivvilda, ahte ságastallan meahccelappalašvuođas leamaš jođus jo measta golbmalogi jagi, iige dat leat olu ovdánan 90-logu rájes.

– Sierra oassebealit hállet čielgasit sierralágán áššiid birra. Mun juo iežan nákkosgirjjis jagi 1997 ávžžuhin, ahte nu gohččoduvvon peräpohjalaiset dahje earát galggašedje dutkat albmaláhkái dan, makkár rádjeguovllus ealli servodaga duohta identitehta lea, dan sajis ahte sii gilvvohallet sámiiguin ja unnidit sin identitehta. Dat livččii mu mielas dat vuolggasadji, loahpaha Lehtola.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä