Sápmi |

Raporta Deanu soahpamuša váikkuhusain: guolástanráddjehusaid vásihit eahpevuoiggalažžan ja váttisin

Gieskat almmustuvvan raportii leat čohkken sierra oassebeliid oainnuid Deanu soahpamuša doaibmamis ja dan váikkuhusain.

Tenojoki
Raportta mielde luossanáliid ealasvuođa dorvvastahttin dohkkehuvvo almmolaččat, muhto guolástanráddjehusaid vásihit eahpevuoiggalažžan. Govva: Vesa Toppari / Yle

Suoma eanan- ja meahccedoalloministeriija lea almmustahttán raportta Deanu soahpamuša váikkuhusain ja das, mo sierra oassebealit árvvoštallet soahpamuša doaibmat.

Raporttas boahtá ovdan, ahte Deanu soahpamuša váldoulbmil nappo luossanáliid ealasvuođa dorvvastahttin, dohkkehuvvo almmolaččat. Vaikko olbmot dohkkehitge váldoulbmila, de goittotge sii vásihit, ahte guolástanráddjehusat, maiguin geahččalit juksat dán ulbmila, leat eahpevuoiggalaččat ja váddásat.

– Jearahallamiid vuođul guovddáš nággu laktása guolástanrivttiid oamasteddjiid vuoigatvuođalaš sajádahkii ja ovttaveardásašvuhtii, čállet raporttas.

"Deháleamos livččii dat, ahte iešguđege oassebealit sáhtáše dovddastit nuppideaset vuođđovuoigatvuođaid – dán máŋŋá sáhtášii easkka ságastallat sisdoalloáššiin."

"Guolástansoahpamuš heajudahttá kultuvrra hárjeheami"

Soahpamuša ja dan ollašuhttima leat kritiseren sihke sápmelaččaid kultuvrralaš rivttiid ja giddodateaiggádiid opmodatsuoji geahččanguovlluin. Kultuvrralaš rivttiid geahččanguovllus leat buktán ovdan earet eará árbevirolaš bivdu.

– Deanu árbevirolaš guolástanvieruid geavaheapmi lea geahppánan áiggi mielde máŋggaid sivaid geažil. Jearahallon olbmot vásihedje, ahte guolástansoahpamuš lea geahpedan árbevirolaš guolásteamis eandalii buođđobivddu, golgadeami ja eará fierpmebivddu. Ná guolástansoahpamuš heajudahttá árbevirolaš kultuvrra hárjeheami ja dan sirdáseami čuovvovaš buolvvaide, čállet raporttas.

"Orru nu meariheapme, ahte ráddjehusat čuhcet nu ollu nu unna jovkui, mii vel iská árbevirolaš dáidduid seailluhit, go árbevirolaš guolásteapmi lea muđuige nu ollu geahppánan jo ovdalis. Dat gal váikkuha maiddái dasa, makkár mokta nuorain lea oahpahallat árbevirolaš guolásteami ja go dat ii ruđalaččatge sáhte gilvalit dábálaš bargguin ožžojuvvon boađuiguin. Galgá duođai beroštit kultuvrralaš árvvus, geat dan háliidit oahppat."

"Deanus lea geavvamen seamma go Duortnosjogas, go dihto guolástanvierut gildojuvvojit, giella geaffu ja sátnerádju jávká ja dás lea váikkuhus sápmelaččaid identitehttii. Durdnosis jámii fanashuksendáiduge."

Teno Tanssijoki
Árbevirolaš guolásteapmi Deanus lea geahppánan. Govva: Vesa Toppari

Maiddái buoridanevttohusat

Čielggadeapmái leat maiddái čohkken oassebeliid oainnuid soahpamuša nuppástuhttindárbbuin ja dasa lassin maid guolástannjuolggadusa dárkkistusa guoski proseassas ja dasa oassálastimis.

Evttohuvvon nuppástuhttindoaimmat ja buoridanevttohusat soahpamuša guolástanordnedallamiid oasil ledje earet eará:

  • Doarjja árbevirolaš guolásteami ja dasa laktáseaddji kultuvrra seailluheapmái
  • Bearrašiid oktasaš guolásteami ovddideapmi
  • Lohpevuovdima geavadaga ollašuhttima ovddideapmi

Guovddáš oassebealit čielggadeamis leat Deanu rádjejohkaossodaga oasusgottit, sápmelaččat álgoálbmogin, eará sajis ássi sápmelaš guolástanrivttiid eaiggádat, olgobáikegoddelaš giddodateaiggádat, Deanu turismafitnodagat- ja fitnodatdoallit, guolástanturisttat, Deanu guovllu gielddat Ohcejohka ja Anár, Eanan- ja meahccedoalloministeriija, Lappi EBI-guovddáš, Meahciráđđehus, Deanu guolledoalloguovlu ja dutkanlágádusat.

Čielggadeapmi vuođđuduvvá oassebeliid ovddasteddjiid jearahallamiidda, Ohcejogas ođđajagimánus 2020 dollojuvvon bargobáji bohtosiidda ja jearahallon olbmuid doaimmahan dokumeanttaide.

Raportta lea čohkken Akordi Oy ja dan beasat lohkat dáppe.

Ráđđádallagohtet guolástannjuolggadusas

Eanan- ja meahccedoalloministeriija ráđđádalli virgeolmmoš Tapio Hakaste muitala raportta duogážis.

– Lei dieđus, ahte Deanu soahpamuša váikkuhusain leat iešguđetlágán oainnut. Danin háliideimmet barggahit dákkár čielggadeami, mas sierra oassebeliin lea leamaš vejolašvuohta muitalit iežaset oainnuid. Dat leat dán raportii leat geahččalan čohkket dieđuid viidát ja nu, ahte iešguđege oassebealit leat váldojuvvon vuhtii.

Tapio Hakaste
Eanan- ja meahccedoallministeriija ráđđádalli virgeolmmoš Tapio Hakaste. Govva: Vesa Toppari / Yle

Dalle go Deanu soahpamuš dohkkehuvvui, riikkabeivviin bođii gáibádus, ahte soahpamuša váikkuhusat čielggaduvvojit ja čuvvojuvvojit, muitala Hakaste. Dasa lassin raportii lea earáge adnu, go Suopma ja Norga leat álggaheamen fas ráđđádallamiid, mat gusket Deanu guolástannjuolggadusa. Dat lea oassin Deanu guolástansoahpamuša ja ođasmahttojuvvo ain muhtin jagiid gaskkaid.

– Dán guolástannjuolggadusa ođasmahttimis ja dárkkisteamis áigut čađahit ráđđádallama Norggain. Dát čielggadus lea buorre duogášmateriála dán ráđđádallamii ráhkkaneamis.

Okta guovddáš ja váttis ášši ráđđádallamiin boahtá laktásit guolástanrivttiid geavaheapmái sierra geavaheaddjijoavkkuid dáfus, dadjá Hakaste, ja muitala, ahte ođđa guolástannjuolggadusas lea badjelaš jahki áigi ráđđádallat.

– Dát guolástannjuolggadusa mearreáigásašvuohta addá oalle čavga rámma. Dát dálá guolástannjuolggadus lea dahkkon viđa jahkái, ja dat lea fámus vel guolástanbaji 2021. Giđđat 2022 go guolásteapmi álgá, mis galgá leat jo ođđa guolástannjuolggadus, mii lea dasto fámus čuovvovaš čieža jagi.

Kursiverejuvvon teakstabihtát leat raportta várás jearahallon olbmuid sitáhtat, mat leat váldon raporttas ja heivehuvvon sámegillii.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä