Sápmi

Ravviittuvah iä ain tuárju sämikielâ kevttim – Enni: "Ohtii lii rävvejum, ete ličij pyeri sárnuđ tuše oovtâ uáivikielâ pääihist"

Elisa Ylinampa já Hildá
Elisa Ylinampa ij perustâm ravvuin, maid uážui ravviittâhpargest. Sun joođhij sämikielâ sárnum nieidâžân. Govva: Priváhtta govva

Tego Taažâst, meid Suomâst vanhimeh láá uážžum tagarijd ravvuid kielâvaljiimân, moh iä tuárju sämikielâi iäláskittem.

Sämikielâlâš perruuh iä ain uážu torjuu sämikielâ sirdemân tiervâšvuođâsyergist.

NRK Sápmi čaalij moonnâm ohhoost sämikielâlâš vanhimij ferimijn Romssa tiervâšvuođâpargei ravvuin. Romssast tiervâšvuođâpargeeh lijjii ravvim iänán, ete sun ij kolgâččii sárnuđ sehe sämikielâ, ete tárukielâ parnijn.

Meid Suomâst láá vädisvuođah tast, magarijd ravvuid já tiäđuid vanhimeh uážuh sämikielâ kevttimist teikkâ sirdemist párnáid.

Enni Elisa Ylinampa muštá, ete ohtii ravviittâhpargee lii ravvim suu kielâvaljim aašijn. Ylinampa máttááttâlâi sämikielâ rävisolmožin já halijdij meid sárnuškyettiđ tom pääihist nieidâinis.

– Ohtii lii adelum raavâ, ete ličij pyeri jis vanhimeh sárnuččii tuše oovtâ uáivikielâ pääihist páárnán.

Kale tot oroi kuittâg-uv ahevin, ete tiegárijd ravvuid eteh, moh muu mielâst láá puárisáigásiih.

– Elisa Ylinampa

Ylinampa muštâl, ete tiervâsvuođâtipšoo mielâst lâi tuárvi, ete nieidâš kulá sämikielâ kielâpiervâlist já pääihist ličij kolgâm kulluđ tipšoo mielâst tuše ohtâ kielâ, suomâkielâ.

Ylinampa ij kuittâg perustâm ravvust, pic joođhij sämikielâ sárnum já párnáá eeči joođhij suomâkielâ sárnum.

– Tot ij orroom pyeri raavân mijjân, te mun tuše kuldâlim tom. Jiem talle ettâm maiden, mutâ jiem váldám ravvuu vuástá.

Elisa Ylinampa já Hildá
Elisa Ylinampa máttááttâlâi anarâškielâ já sárnu tom meid pääihist suu nieidâžân. Govva: Priváhtta govva

Huolâ kielâsirdemist lii távjá vanhimijn, kiäh iä lah oppâm sämikielâ pärnin

Tego Taažâst, meid Suomâst vanhimeh láá uážžum tagarijd ravvuid kielâvaljiimân, moh iä tuárju sämikielâi iäláskittem. Kielâtotkee Annika Pasanen muštâl, et čuolmâ lii jiešalnees uáli jo vijđes.

Annika Pasanen lii lamaš fáárust meid Säämi kielâravviittuvâst. Sun muštâl, et táválávt huolâ kielâsirdemist lâi taggaar vanhimijn, kiäh iä lah oppâm pärnivuođâstis sämikielâ. Sist láá lamaš koččâmušah, ete maht sij mättih já tyestih sirdeđ sämikielâ perrust.

– Vanhimeh láá finnim ravviittuvvâst tagarijd ravvuid, moh iä heivii sii tilán. Ovdâmerkkân taggaar stereotijppâlâš raavâ, et vanhim kolgâččij sárnuđ párnážân tom kielâ, mon lii vuossâmužžân oppâm.

Pasanen muštâl, ete taat raavâ ij lah hiäivulâš. Suu mielâst ravviittâhpargeeh kolgâččii ruokâsmittiđ vanhimijd sämikielâ sirdemân peerusthánnáá tast, maid sij láá oppâm vuossâmužžân.

– Jis kalga leđe taggaar ohtâkiärdánis raavâ, te tot kolgâččij leđe, et nuuvt ennuv sämikielâ ko máhđulâš.

Annika Pasanen
Pasanen avžut vanhimijd ruokkâdávt sárnuđ perruu háástuin. Govva: Vesa Toppari / Yle Sápmi

Kielâtotkee avžut ruokkâdávt sárnuđ kielâsirdem háástuin já uuccâđ viärdásâš torjuu

Annika Pasanen addel meid ravvuid vanhimáid, kiäh smiettih tyestih-uvks sij sárnuškyettiđ sämikielâ párnáiguin.

Vuossâmuš raavân Pasanen muštâl, ete kannat uuccâđ torjuu já viärdásâš torjuu, tast ko virgálâš toorjâ ij lah nuuvt ennuv finnimnáál. Arâšoddâdem soojijn sáttá meiddei uážžuđ ravvuid já iše. Pasanen meid avžut ruokkâdávt sárnuđ jieijâs perruu háástuin.

– Vanhimeh mahtnii jurdâččeh, et tot lii tuše sii vädisvuotâ, veikkâ tagareh tobdoh já feerimeh láá uáli jo táváliih.

Pasanen rävvee, et jis ij lah vises, et puáhtá-uv sárnuđ oles ääigi sämikielâ, te puáhtá smiettâđ tom argâeellim já smiettâđ magarijn tiilijn puávtáččij sárnuđ sämikielâ.

– Kannat uuccâđ páárnán kielâpiirâs meid perruu ulgguubeln. Já táttuđ, et puoh hyelhih já skipáreh sárnuh meid sunjin sämikielâ, Pasanen iätá.

Suu mielâst kolgâččij orniđ fastâ kielâtorjuu Säämi perruid já vanhimáid. Pasanen huámášit, ete tot ij lah mongin ovtâskâs seervi teikkâ ohtuu Sämitige äšši orniđ torjuu.

Tot lii oles Suomâ staatâ äšši, ete Säämi perruuh finnejeh torjuu kielâkevttiimân.

– Annika Pasanen


Kuldâl magarijd ravvuid Annika Pasanen addel vanhimáid.

Skipáreh lijjii muštâlâm, ete náávt sättih ravviđ: "Kale tot oroi kuittâg-uv ahevin"

Elisa Ylinampa tieđij jo ovdil ko lavkkij ravviittâhhân siisâ, ete ravviittâhpargeeh sättih adeliđ tágárijd komálâš ravvuid.

– Luhhoost must láá skipáreh kiäin lijjim savâstâllâm ääšist, et motomeh ravviittâhpargeeh sättih ettâđ tagarijd aašijd. Mun lijjim ráhtádâttâm toos.

Veikkâ Ylinampa tieđij maid vyerdiđ, ij sun kuittâg ilodâm ravvuin.

– Kale tot oroi kuittâg-uv ahevin, ete tiegárijd ravvuid eteh, moh muu mielâst láá puárisáigásiih.

Kuldâl ko Elisa Ylinampa muštâl magarijd komálâš ravvuid sun lii uážžum. Jietna: Sáárá Seipiharju / Yle

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä