Sápmi

Roavvenjárga dievvá dáid beivviid árktalaš álgoálbmogiin ja guovllu váikkuheaddjiin – "Váldoálbmot dárbbaša dálkkádatbargui maid álgoálbmogiid"

Anni-Sofia Niittyvuopio
Roavvenjárgalaš Anni-Sofia Niittyvuopio ovddasta sámenuoraid Rovaniemi Arctic Spirit -dáhpáhusas Roavvenjárggas. Govva: Kirsti Länsman / Yle

Roavvenjárggas ordnejuvvojit dán vahkus guokte stuorra dáhpáhusa, maid guktuid fáddán leat dálkkádatnuppástus ja árktalaš luondu.

Roavvenjárggas Davvi-Suomas lea dáid beivviid hušša, go gávpogis ordnejuvvojit guokte stuorra árktalaš dási dáhpáhusa.

Roavvenjárggas ordnejuvvo vuos maŋŋebárgga ja gaskavahku riikkaidgaskasaš Rovaniemi Arctic Spirit -konferánsa, man fáddán leat dálkkádatrievdan ja nuorat. Konferánsii leatge bovden nuoraid, váikkuheaddjiid ja dutkiid ságastallat ovttas das, maid dálkkádatrievdamii sáhttá dahkat árktalaš guovllus.

Gaskavahkus bearjadahkiiges gávpot dievvá árktalaš álgoálbmogiid ovddasteaddjiin, go álgoálbmogiid iežas The Arctic Leaders’ Summit -dáhpáhus čohkke jo guđát háve badjel 80 álgoálbmotjođiheaddji háleštit áššiin, mat leat dehálaččat aiddo sidjiide.

"Mii dárbbašit dál ságastallama ja daguid"

Sápmelaččaid ovddasteaddjit besse goit jitnii jo otne maŋŋebárgga álgán Rovaniemi Arctic Spirit -konferánssas, mii dollojuvvo Roavvenjárgga Kulturdállu Korundis.

Suoma Sámi Nuorat -searvvi ovddasteaddji Anni-Sofia Niittyvuopio ja sosiálademokráhtalaš nuoraidsearvvi ságadoalli ja Roavvenjárgga gávpotstivrra lahttu Mikkel Näkkäläjärvi leigga bovdejuvvon maŋŋebáriđida panelaságastallamii, mas árktalaš guovllu nuorat besse muitalit, makkárin sii oidnet dálkkádatrievdama váikkuhusaid iežaset eallimis, mas sii ballet ja maid sii sávvet boahttevuođa ektui.

Arctic Spirit
Rovaniemi Arctic Spirit -dáhpáhus čalmmustahtii maŋŋebárgga 12.11. Kulturdállu Korundis dálkkádatrievdama váikkuhusaid nuoraide. Govva: Kirsti Länsman / Yle

Gáregasnjárgalaš Anni-Sofia Niittyvuopio lei duđavaš das, ahte soai leigga bovdejuvvon hállat konferánssas. Su mielas dat muitala das, ahte váldoálbmoga jurddašeapmi álgoálbmogiid guovdu lea rievdamin.

– Galhan dat bajimuš jurdda lea, ahte álgoálbmotnuorat eai beasa leat doarvái mielde dáid ságastallamiin. Mun jáhkán, ahte váldoálbmot lea dál lihkkan dasa, ahte sii dárbbašit maiddái álgoálbmogiid dán bargui.

Sámeguovllu nuorat sáhttet dovdat dálkkádatnuppástusa eallimisteaset čielgasabbot go eará seamma buolvva nuorat.

Niittyvuopio bargá maid bohccuiguin. Son leage vuohttán dálkkádatnuppástusa mearkkaid čielgasamosit boazomeahcis.

– Muohta suddá beare árrat giđđat, áragiđa jo sáhttet boahtit arvvit ja eana jiekŋu, nuorra boazodoalli logahallá.

Anni-Sofia Niittyvuopio
Suoma Sámi Nuorat -searvvi lahttu Anni-Sofia Niittyvuopio lea beroštuvvan váikkuhit dálkkádatáššiide politihka bokte. Govva: Kirsti Länsman / Yle

Anni-Sofia Niittyvuopio lea mielas fárus dáid doaimmain, vaikko diehtá, ahte buohkat eai jurddaš seammaláhkai dán nu gohčoduvvon dálkkádataktivismmas.

– Mun jáhkán, ahte eandalitge boarrásot olbmuide sáhttá leat váttis áddet, manin mii leat aktivisttat ja aktiivvat dán áššis. Muhto mii dárbbašit dál ságastallama ja garra barggu dan ovdii, ahte dálkkádaga rievdan bisána.

Juohke ovtta unnage válljejumis lea goit mearkkašupmi, oaivvilda Niittyvuopio.

– Olmmoš sáhttá iežas árgabeaivvis bargat unna áššiid, ovdamearkka dihte unnidit iežas golahusa ja doalvut ruskkaid ođđasitatnui, Anni-Sofia Niittyvuopio jurddaša.

"Stuorra rievdadusat dáhpáhuvvet easka stuorra doaibmiid bokte"

Suoma sosiálademokráhtalaš nuoraidsearvvi ságadoalli ja Roavvenjárgga gávpotstivrra lahttu Mikkel Näkkäläjärvi čalmmustahtii maŋŋebárgga panelaságastallamis árktalaš guovllu luondduealáhusaid boahttevuođa. Sutnje váimmu lahka lea erenoamážit boazodoallu.

– Dutkamušaid mielde boazodoalliin leat ollu fuolat boahtteáiggi ektui. Dasges čuvvot sosiála váttisvuođat, Näkkäläjärvi fuopmášahtii.

Mikkel Näkkäläjärvi lea oahpásmuvvan máŋggaid dutkamušaide, mat gieđahallet dálkkádatrievdama váikkuhusaid árktalaš álgoálbmogiidda. Sápmelaččaid buohta dutkamuš lea goit ain unnán.

– Mii dárbbašivččiimet áššis lasi dutkamuša, daningo dutkamuša bokte sáhttit buoridit olbmuid, ja erenoamážit mearrideaddjiid dieđuid ja áddejumi dilisteamet.

Arctic Spirit
Suoma sosiálademokráhtalaš nuoraidsearvvi ságadoalli ja Roavvenjárgga gávpotstivrra lahttu Mikkel Näkkäläjärvi (olgeš ravddas) loktii Rovaniemi Arctic Spirit -konferánssa panelaságastallamis 12.11. ovdan boazodoalu dili. Govva: Kirsti Länsman / Yle

Vaikko ovttaskas olmmoš sáhttá váldit dálkkádatáššiid vuhtii iežas eallimis, ii ovddasvástádus leat Mikkel Näkkäläjärvi mielas dábálaš olbmos. Son vuorddášii, ahte buot riikkat doaibmagoađášedje duođas dálkkádaga ja luonddu doarjjan.

– Olmmoš sáhttá válljet dihtolágan borramušaid ja geahpedit mátkkošteami, muhto mu mielas dát áššit eai gula ovttaskas olbmo hárduid ala. Stuorra rievdadusat dáhpáhuvvet easka, go riikkat ja Eurohpa Uniovdna álget dahkat stuorra politihkalaš mearrádusaid ášši ektui.

– Máilmmi politihkkárat sáhttet iežaset mearrádusaiguin váikkuhit dasa, ahte álgoálbmogiid árbevirolaš eallinvuogit seilot, dahje de ovddidit daid jápmima, fuopmášahttá iešge politihkkár Mikkel Näkkäläjärvi.

"Ii leat doarvái dušše beavdeguoras čohkkát"

Nuoraid sáhkavuoruid lassin konferánssas lei maŋŋebárgga vejolaš gullat iešguđet surggiid áššedovdiid jurdagiid das, man radikála doaimmaide dálkkádatrievdamis galggašii dorvvastit, gii galgá guoddit áššis stuorámus ovddasvástádusa ja geaid mearrideaddjit galggašedje guldalit.

Sápmelaččaid beales eahketbeaivvi ságastallamii oassálasttii Sámiráđi árktalaš- ja birasossodaga hoavda Gunn-Britt Retter. Retter gieđahalai sáhkavuorustis dan, mo álgoálbmogiid árbedieđu galggašii váldit vuhtii dálkkádatdoaimmain mearridettiin.

– Sápmelaččaid árbediehtu galggašii leat máhttovuođđu buot mearrádusaid dahkamii. Árbedieđu bokte mii áddet dan luonddu, man birra lea sáhka.

Gunn-Britt Retter
Sámiráđi árktalaš- ja birasossodaga hoavda Gunn-Britt Retter váillaha álgoálbmogiidda eanet válddi mearrádusaid dahkamii. Govva: Kirsti Länsman / Yle

Retter oaivvilda, ahte lea hui buorre, ahte álgoálbmogat bovdejuvvojit dákkár dáhpáhusaide muitalit oainnuideaset. Dat ii goittotge leat doarvái.

– Lea hirbmat dehálaš, ahte mii oidnot, gullot ja oassálastit vuoi eará olbmot áddejit ja dovdet min hástalusaid.

– Muhto mu mielas ii leat doarvái dušše beavdeguoras čohkkát. Dat mii váilu, lea dieđus dat, ahte mii eat leat doppe, gos mearrádusat dahkkojit, ovdamearkka dihte Meahciráđđehusa doaimmain Suomas. Mis ii leat doarvái dadjamuš doppe, Retter fuopmášahttá.

Arctic Spirit
Árktalaš guovllu mearrideaddjit, váikkuheaddjit ja dutkit čoahkkanedje maŋŋebáriđit 12.11. Kulturdállu Korundi sálii guldalit, mo dálkkádatrievdan čuohčá nuoraide. Govva: Kirsti Länsman / Yle

Nuppi konferánsabeaivve ihttin gaskavahku Rovaniemi Arctic Spirit sáhkavuoruin ja panelaságastallamiin gieđahallet dálkkadatrievdama olmmošvuoigatvuođaid, davviguovllu nuoraid buresveadjima ja dorvvolašvuođa áitagiid geahččanguovllus.

Gaskavahku oassálastiin dušše okta lea namuhuvvon sápmelaččaid ovddasteaddjin: beaivvi vuosttas ságastallamis ovddeš ja boahttevaš buolvvaid vuoigatvuođain jitnii beassá sámeartista ja -aktivista Stina Aletta Aikio.

Árktalaš álgoálbmogiin vel iežas golmmabeaivásaš deaivvadeapmi

Rovaniemi Arctic Spirit -konferánssa oktavuođas dollojuvvo gaskavahkus bearjadahkii maiddái árktalaš álgoálbmogiid iežas The Arctic Leaders’ Summit -dáhpáhus.

The Arctic Leaders’ Summit lea árktalaš álgoálbmogiid jođiheaddjiid alladási čoahkkaneapmi, man dán háve jođiha Sámiráđđi. Dál guđát háve ordnejuvvon dáhpáhussii vurdet badjel 80 árktalaš guovllu njunušolbmo. Dáhpáhus láhčá árktalaš álgoálbmogiidda saji ságastallat áššiin, maid sii ieža atnet dehálažžan.

Sápmelaččaid beales čoahkkaneapmái oassálastet ovddasteaddjit earret eará Sámiráđis, Suoma ja Norgga Sámedikkis, Sámi allaskuvllas, Máilmmi Boazoálbmogiid Searvvis ja Ovttastuvvan Našuvnnaid orgánain.

Divvojuvvon 13.11. diibmu 12.05: Anni-Sofia Niittyvuopio orru Gáregasnjárggas.

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä