Sápmi |

Ruoŧa alimus duopmostuollu gieđahallá vel maŋŋebárgga Girjás-ášši

Girjása čearru ii dohkkehan dan, ahte leanastivra ja eanandoallodoaimmahat stivrejit bivddu čearuid eatnamiin ja nu váiddii áššis Ruoŧa stáhta jagis 2009.

girjás girjas čearrru
Alimus duopmostuollu lea gieđahallan Girjás-ášši čakčamánu 2. beaivve rájes. Govva: SVT

Girjása diggeášši gieđahallan joatkašuvvá vel otne maŋŋebárgga Ruoŧa alimus duopmostuolus.

Čakčamánu 2. beaivve rájes leat Girjása čearru ja Ruoŧa stáhta buktán ovdan iežaset duođaštusaid das, gii galgá beassat hálddašit smávvafuođđobivddu ja guolástusa Váhčiris Girjása čearus.

Ášši gieđahallan lea dál ovdánan loahppasáhkavuoruide alimus duopmostuolus. Loahppasáhkavuoruid álggahii Girjása čearru golggotmánu 2. beaivve. Čearru deattuhii iežas oasistis earet eará dan, ahte sii leat hálddašan guovlluid guhkit áigge go stáhta.

Ruoŧa stáhta advokáhtat leat fas deattuhan dan, ahte stáhta lea hálddašan eatnamiid juo 1200-logu rájes. Loga lasi Girjjás-diggeášši birra Ruoŧa sámedoaimmahusaid neahttasiidduin.

Maŋŋebárgga loahppasáhkavuoruid maŋŋá Girjása čearru ja Ruoŧa stáhta ovddasteaddjit báhcet vuordit alimus duopmostuolu mearrádusa. SR ja SVT Sápmi čállet, ahte mearrádusa jáhkket boahtit easkka jagi 2020 bealde.

Diggeášši bistán logi jagi, muhto riidu buollái juo jagis 1993

Ruoŧas čearuin leamašan nana riekti bivdui ja guolásteapmái doloža rájes. Čearut leatge hálddašan smávvafuođđobivddu ja guolásteami gitta jagi 1992 rádjái. Jagis 1993 mearridedje Ruoŧa riikabeaivvit váldit eret dán rievtti čearuin ja hálddašeapmi sirdásii stáhtii. Sápmelaččat ja čearut vuostálaste dán mearrádusa garrasit. Ruoŧa Sámediggi ja Ruoŧa Sámiid Riikasearvi (RSR) barge jagiid čoavdin dihte dán ášši, muhto eai lihkostuvvan.

Jagi 1993 rájes leat leanastivra ja eanandoallodoaimmahat stivren bivddu čearuid eatnamiin. Dálá dilis besset sápmelaččat, ruoŧŧelaččat ja olgoriikalaččat bivdit seamma eavttuiguin. Stáhta lea ráddjen bivddu dušše dan veardde, ahte golmma vuosttaš bivdovahkku áigge bivdui besset dušše Ruoŧa stáhtaborgárat.

Jagis 2009 mearridii Girjása čearru ovttas RSR vehkiin stevdnet stáhta. Girjása čearru čuoččuha, ahte sis dat lea oktoriekti hálddašit smávvafuođđobivddu ja guolásteami gilvinrájá bajá bealde čearu duottarguovlluin.

Diggerievttis čearru vuittii – hoavvarievttis fas bivdoeatnamiid hálddašanrievtti juhke čearu ja stáhta gaskkas

Girjás-ášši leat gieđahallan dál sihke diggerievttis ja hoavvarievttis. Jagis 2016 Girjás vuittii diggeášši Ruoŧa stáhta vuostá Jiellevári diggerievttis ovttajienalaš mearrádusain.

Girjásin lapinkylän jäsenten iloa oikeudessa 3.2.2016.
Govva: Marja Påve/ Sameradion & SVT Sápmi
Jiellevári diggeriekti ákkastalai mearrádusas juolludit Girjása čerrui oktorivttiid dainna, ahte Girjás lea geavahan eatnamiid guhkit áigge go Ruoŧa stáhta. Diggeriekti lei dutkan máŋga ášši, muhto dehálamos ášši lei dat, man guhká čearru lea geavahan eatnamiid ja goas Ruoŧa stáhtas bođii eananeaiggát.

– Ággan dupmui lei dat, ahte sámit leat geavahan guovllu eatnamiid jo 500 jagi Kristusa riegádeami maŋŋá ja dan rájes. Čearru lea bivdán ja guolástan Girjása eatnamiin dan rájes gitta dálá beaivái, čilgii duopmár Niklas Lund.

Diggerievtti mielde Ruoŧa stáhta bođii eananeaiggádin guvlui vuosttas háve ovdal jagi 1887 giddodatdoaimmaheami vuosttas boazodoallolága oktavuođas. Diggeriekti oaivvildii maid, ahte čearru lea ožžon vuoigatvuođaid dan bokte, go lea guhkes áigge siste geavahan guovllu eatnamiid – gilvaleami haga.

Jagis 2018 Davvi-Norrlándda hoavvariekti fas mearridii, ahte Gijása čearru ja Ruoŧa stáhta galget ovttas hálddašit bivddu ja guolástusa Girjása čearus. Hoavvarievtti mielde Girjása čearus lea buoret riekti bivdit iežaset guohtuneatnamiin go stáhtas, muhto čearru ii goittotge ožžon rievtti hálddašit guovllu bivddu okto.

Davvi-Norrlándda hoavvarievtti mearrádusa maŋŋá sihke Girjása čearru ja Ruoŧa stáhta váide alimus duopmostullui. Alimus duopmostuolu mearrádusa vurdet čájehit luotta dan guvlui, geas lea Ruoŧa boazodoalloguovllus riekti hálddašit bivddu ja guolástusa. SR Sámeradio & SVT Sámi juridihkalaš kommentáhtor Eivind Torp oaidná mearrádusas guokte beali.

– Girjás-ášši guoská guovtti riektegažaldaga. Vuosttas ášši leat dat, geas lea riekti bivdit ja guolástit ja nubbi ášši fas guoská dan, geas lea riekti dikšut bivddu ja guolástusa, dadjá Eivind Torp.

Guldal Girjás-ášši birra eanet Ásllaga Á-studios Yle Areenas.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä