Sápmi |

Ruoŧa girku átnu viimmat virggálaččat ándagassii mo leat láhtten sámiiguin – "Ášši ii noga vel dasa", deattuha Ruoŧa girku sámeráđi ságadoalli

Ruoŧa girku ándagassii átnun sámiin guoskkaha sápmelaččaid miehtá Sámi ja lasiha deattu ovdamearkka dihte Suoma girkui čielggadit historjjá dárkilabbot.

Ingrid Inga
Ingrid Inga oaivvilda, ahte proseassa girkuin leamaš lossat, iige dat vel noga. Govva: Anne Marit Päiviö / SVT

Ruoŧa bealde leat sápmelaččat ja girku guorahallan iežaset oktasaš historjjá maŋimuš 30 jagi. Dál guorahallanbargguin leat geargan ja girku lea gárvvis átnut ándagassii dan, mo leat láhtten sámiiguin.

Ruoŧa earkebisma Antje Jackelén bivdá álmmolaččat ándagassii otne gaskavahku Uppsala duopmogirkus ordnejuvvon ipmilbálvalusas. Dan sáhttá čuovvut SVT Play -bálvalusas njuolggosáddagis, mii álgá diibmu 15.25 Suoma áiggis.

Ándagassii átnuma lassin girku čatnasa gávcci čuoggái, mat gusket sámebarggu girkus. Čuoggaide gullet earet eará buktit ovdan váivves historjjá, buoridit sápmelaččaid sajádaga ja váikkuhanválddi searvegottis ja nannet sámegiela gulloma ja sápmelaš árbevieruid oidnoma girkolaš doaimmain.

Ruoŧa girku sámeráđi ságadoalli Ingrid Inga mielas ándagassii átnun lea dehálaš, muhto konkrehta dagut leat buot dehálapmosat.

– Dat, mii lea nu dehálaš dál, lea ahte eai leat fal sánit muhto lea maid sisdoallu. Girku sámeráđđi lea lokten bajás, ahte mii dat sisdoallu galgá orrut. Oainnán, ahte dát gávcci čuoggá leat buorit, logai Inga mannan vahkus Ruoŧa sámeradio jearahallamis.

Ingrid Inga deattuha, ahte dát ándagassii átnun lea easkka álgu, iige bargu girku ja sámiid gaskavuođa buorideapmin noga eisige vel dasa. Čuovvovaš logi jagi čájehit, man bures girku lea čatnasan sápmelaččaid dili buorideapmái searvegottis.

– Girku ii leat ipmirdan, mo sin dagut leat váikkuhan. Dat lea hui losses bargu leamašan čilget girkui, ahte mii eallit ain dáin váikkuhusain. Dat ii noga dainna, ahte girku sihtá ándagassii. Dat lea vuosttas lávki. Girku ferte dál váldit vuostá buot muitalusaid ja bargat goit buorimusa, vai dilli buorrána girku ja sámiid gaskkan, oaivvilda Inga.

Suomas maid dárbu dokumenteret historjjá dáhpáhusaid čálalaččat

Suomas bisma ánui ándagassii sápmelaččain jagis 2012 ja Norgga bealde fas ándagassii átnun lea dáhpáhuvvan juo 90-logu loahpas.

Erva Niittyvuopio
Erva Niittyvuopio sávvá, ahte Suomasge dutket čiekŋalit sámiid ja girku oktasaš historjjá. Govva: Linda Tammela / Yle

Suoma girku sámeáššiid čálli Erva Niittyvuopio oaidná, ahte ándagassii átnumis fuolakeahttá Suomas livččii dárbu čielggadit vuđolabbo girku ja sámiid oktasaš historjjá.

– Misge livčče hui stuorra dárbu dasa, ahte áššit boađášedje čállojuvvot ja dutkojuvvot, ahte historjjás dáhpáhuvvan áššit beasašedje oidnosii ja girku válddašii dan ovddasvástádusa, mii sidjiide gullá, lohká Niittyvuopio.

Niittyvuopio mielde Ruoŧa girku ándagassii atnun guoskkaha olles Sámi kollektiivalaččat ja čájeha ovdamearkka ja lasiha deattu sámiid ja girku gaskavuođa dutkamii maiddái Suomas.

– Dat gáibida dan, ahte girkolaš čoahkkimiin livčče vejolaš ságastallat daid áššiid birra stuorát dásis.

Guldal Erva Niittyvuopio jearahallama dás. Jietna: Xia Torikka / Yle

Beaivvi ságaid ja Yle Ođđasiid Sámis sáhtát maid guldalit Yle Areenas.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä