Sápmi |

Ruoŧas plánejit sápmelaš duohtavuođakomišuvnna

Ruoŧa Sámediggi ja Ruoŧa vealahanáittardeaddji (DO) plánejit vuođđudit sápmelaš Duohtavuođakomišuvnna. Sámedikki stivra ja vealahanáittardeaddji čoahkkanedje ikte maŋŋebárgga ságastallat sápmelaččaid vealaheapmái guoski áššiin ja eamitálbmotgažaldagain ja sohpe bargagoahtit ovttas sorjjasmeahttun duohtavuođakomišuvnna vuođđudeami ovdii.

Video: Ođđasat 17.6.2015
Video: Ođđasat 17.6.2015

Duogáš dán čoahkkimii lea ahte Ruoŧa sámiin eai leat seamme nanu rievttit ja vejolašvuođat go earáin. Vealahanáittardeaddji ja Sámediggi leat soahpan searválaga bargat oažžut johtui bealátkeahtes duohtavuođakommišuvnna.

Riikkaidgaskasaš moaitámušat

Riikkaidgaskasaš orgánat dego ON ja Eurohpáráđđi leat jahkeviissaid cuiggodan man unnán Ruoŧŧa berošta vuhtiiváldit sámiid rivttiid álgoálbmogin ja mo vealaheapmi álo váikkuha sámiid beaivválaš dillái. Vealahanáittardeaddji ja Sámediggi leat guhkit áiggi čujuhan dárbbu nuppástuhttimii ja ohcalan doaimmaid maid vuođđun leat sámiid rievttit álgoálbmogin, ja heaittihit Ruoŧa kolonialisttalaš árbbi ja vealaheaddji struktuvrraid mat ain gávdnojit. Maiddái dutkan ja máhttu sámiid historjjás ja sámiid vealaheami birra lea váilevaš.

Koloniseren ja vealaheapmi

Vealahanáittardeaddji ja Sámediggi atnet ahte dálá dilli mealgadii vuolgá dan koloniseremis maid sámit leat gillán historjjálaččat. Stáhta dohkkehan vealaheapmi mii lea čuvvon koloniserema bálgá lea maid sivalaš. Danin lea dárbbašlaš ipmirdit ja oaidnit mo historjá lea leamaš vai máhttit divvut otná dilálašvuođaid.

Unnán diehtu rihkkumiid birra

- Dat rihkkumat ja vealaheapmi maid Ruoŧa stáhta lea dagahan sámiide ja mii ain dáhpáhuvvá lea juoga maid eanaš mearrádusdahkkit ja olbmot almmolaččat eai dieđe ja oainne. Bealátkeahtes duohtavuođakomišuvdna mii čielggada Ruoŧa stáhta rihkkumiid sámiid vuostá livččii vuogas vuosttaš lávkin ja dehálaš dan barggus mii ferte dahkkot sámiid olmmošvuoigatvuođaid sihkkarastimis, lohká Sámedikki stivrra ságadoalli Håkan Jonsson.

Historjjálaš perspektiiva lea dárbbašlaš

- Vealahanáittardeaddjin mun anán dárbbašlažžan lahkonit vealahanáššiide main lea historjjálaš oaidninsadji. Dat čájehuvvo hui čielgasit sámiid olmmošvuoigatvuođabarggus go das oaidná ahte historjjás leat leamaš ja leat váikkuhusat maid ii mana garvit jus galgat nagodit rievdadit dili, lohká vealahanáittardeaddji Agneta Broberg.

Duohtavuođakomišuvnna rolla

Vealahanáittardeaddji ja Sámedikki oaidnu lea ahte dál ferte stáhta divvut daid historjjálaš rihkkumiid maid Sámi álbmot lea šaddan gillát ja mat ain váikkuhit sámiide. Ruoŧa stáhta ferte politihkalaš dásis hilgut koloniserema, vealaheami ja rihkkumiid sámiid vuostá ja váldit ovddasvástádusa dálá dilis. Vealahanáittardeaddji ja Sámediggi áiguba danin 2016 lágidit riikkaidgaskasaš jorbabeavdeságastallama dakkár áššiid birra mat guoskkahit duohtavuođakomišuvnna rolla olmmošvuoigatvuođabarggus.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä