Sää´mjânnam

Saaʹmi ǩiõtt-tuâjai jeäʹnn – Matleena Fofonoff vuäǯǯ Lääʹddjânnam viõʹlǧǧes rååʹzz cisttmiârk

Matleena Fofonoff
Saaʹmi ǩiõtt-tuâjai määstar Matleena Fofonoff mõõnti jieʹnnes juʹn koolm âkksiʹžžen. Tõʹnt jieʹnnipeeiʹv ääiʹj lij måtmešt peʹccel leämmaž. Govva: Sara Wesslin / Yle

Matrona Matleena Fofonoff lij koolm niõđ jeäʹnn, äkk da maaddâräkk, ǩii vuäʹmsti jieʹllmes saaʹmi ǩiõtt-tuâjaid di tõi jeälltummša juʹn teʹl, ko ääiʹj jie leämmaž šiõǥǥ leeʹd säʹmmlaž. Ââʹn son vuäǯǯ Lääʹddjânnam valdiast jõnn cisttmiârk jieʹllemtuâjas diõtt.

ÂʹVVEL 72-âkksaž Matleena Fofonoff kååđđ ruõddâz pääiʹǩest. Täk vaacc lie mäŋggsid tobddâz. Vaacc mall šâdd Fofonooffâst juʹn aivv vueiʹvest, ij-ǥa tõn taarbâž täʹrǩsted ni koʹst.

Juʹn siõm niõđžen Fofonoff mättai ǩiõččeeʹl da seuʹrrjeeʹl vuäʹmm ääkkain, mäʹhtt sääʹmǩiõtt-tuâjaid âlgg tuejjeed.

– Mon leäm šõddâm toʹben sääʹmsiidâst da sääʹmpuärrsivuiʹm. Mon leäm juʹn siõm niõđžen puk ǩiõččâm tõin neezznin, kook tuejjee sääʹmtuâjaid da puk mättjem ǩiõččâd juʹn teʹl. Koʹst vueʹddid vääʹldet, koʹst čåuʹdd da mäʹhtt neäskk kammsid, mušttal Fofonoff.

Ǩiõtt-tuâjjčeäʹpp, leʹbe tuâjjmäästar Matleena Fofonoff vuäǯǯ taʹnni Lääʹddjânnam Viõʹlǧǧes Rååʹzz
I klaass cisttmiârk. Tät Suomen Leijona -cisttmiârkk lij jõnn meritt takai Lääʹddjânnam meerlaid, koon jueʹjjet juõʹǩǩ eeʹjj. Tän meriitt jueʹjjet juõʹǩǩ jieʹnnipeeiʹv jieʹnnid pirr Lääʹddjânnam. Fofonoff lij oʹdinakai Lappi-vuuʹd cisttmiârk vuäǯǯai.

– Jiõm kâʹl leʹčče åskkam, što näuʹddem muʹnne šâdd! rämmaš Fofonoff.

Matleena Fofonoff
Matleena Fofonoff kååđđ, kuärr leʹbe teeʹmad juõʹǩǩ peeiʹv mâid-ne sääʹmǩiõtt-tuâjai vääras. Govva: Sara Wesslin / Yle

Mâid mättji puärrsab ääkkain, haaʹlad ââʹn uʹvdded õõudårra nuõrbid

Matleena Fofonoff šõõddi jeäʹnnen vuõssvuâra 70-lååǥǥast. Suʹnne šõʹdde kolmm niõđ da jieʹllem jeäʹnnen leäi Fofonoʹffe tuõđi jõnn äʹšš.

– Tõn-han juõʹǩǩkaž teâtt, ǩii lij jeäʹnn, što muʹvddem tõt lij. Šiõǥǥ-han tõt lij, mušttal Matleena Fofonoff.

Kuuitâǥ suʹst lij čõõđ jieʹllem leämmaž čâđđmest peʹccel Lääʹddjânnam jieʹnnipeeiʹv ääiʹj. Son mõõnti jiijjâs Fedora-jieʹnn juʹn koolm âkksiʹžžen. Nuõrr niõđâž vuõrsmiõõutsââʹjest sääʹmsiid neezznivuiʹm. Tõn čuõkkust son vuäǯǯai äʹrbben jõnn silttõõzz saaʹmi ǩiõtt-tuâjain.

Kuvddâl Matleena Fofonooff da tååimteei Sara Wesslin saǥstõõllmõõžž jieʹnnipeeiʹvest di saaʹmi ǩiõtt-tuâjain. Jietna: Sara Wesslin / Yle Areena, Nuõrttsäämas

Matleena Fofonooff vuäitt särnnad tän peeiʹv saaʹmi ǩiõtt-tuâjai jeäʹnnen. Jeäʹla määŋg ärbbvuõđlaž ǩiõtt-tuâj, koid son ij siltteʹče tuejjeed.

Suu ǩiõđin šâʹdde nuʹtt äʹrbbpihttâz ko še kueʹllčåuʹdd- da -täʹhtthiârv.

Tän silttõõzz son lij pâi haaʹlääm viikkâd ooudâs nuõrbid.

– Mon leäm pukid haaʹlääm mättʼted, kook pâi haaʹlee mättjed tõn diõtt, ko tõt ij õõlǥče läppjed tõt tuâjj, tõt õõlǥči põõššâd. Da õinn nuõrab da nuõrab õõlǥče mättjed tõid.

Matleena Fofonoffin kalannikama käsitöitä
Kueʹlltaauʹtin rajjum hiârv valmštâʹvve Fofonooffâst tän ääiʹj tuõđi jåʹttlânji. Govva: Sara Wesslin / Yle

Tän peeiʹv lie jiânnai nuõrr puõlvvõõǥǥ ǩiõtt-tuâjjneeʹǩǩ, ǩeäk lie Fofonooff määttast piâssâm altteed. Fofonoff lij seuʹrrjam nuõrab puõlvvõõǥǥ pälggaz sääʹmkulttuuʹre tuõđi kuärǥast.

– Ko teâtt, što tõt iʹlla mõõnnâm tuʹššen puk tõt tuâjj, što mâid mon leäm kåittjam tuejjeed. Šiõǥǥ tåbdd šâdd, ko vuäinn, što sij lie mättjam da jiijj tuejjee, da sij veâl mättʼte täid jeärrsid. Tõt kuâđđ muʹnne šiõǥǥ miõl.

Ko čõõđ ääiʹj mainstet jiânnai tõn pirr, mäʹhtt-son säʹmmlai uʹcc kulttuur di ǩiõll puäʹtte seillad, vuäinn 72-âkksaž Matleena, što ij säʹmmlai tuâlʼjõž kulttuur leäkku läppjeʹmmen ni koozz.

– Muʹst lij čõõđ jieʹllem leämmaž tåbdd, ko leäm vuäinnam nuõrbid, što tõt ij läppjam. Obb ääiʹj lij tõt tåbdd, što kâʹl tõt pâjjan, nuʹtt kulttuur ko ǩiõll, särnn Fofonoff.

Lââʹzz sääʹmǩiõllsaž ođđsid vuäitak ǩiõččâd Yle Ođđâz da kuvddled Nuõrttsäämas-seeidast Yle Areenast.

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä