Sää´mjânnam |

Sääʹmmäätt koronaeeʹǩǩ lij leämmaž väʹǯǯel mättʼtõõđjid – kuuitâǥ uʹcc nuõrttsääʹmǩiõl mättjummuš lij leämmaž pueʹrmõš

Korona mieʹldd tuâj, mättʼtõõttmõš da sosiaalʼlaž kontaakt lie serddjam šuurmõs vueʹssen netta. Måkam čoʹrstemeeʹǩǩ lij leämmaž Sääʹm škooultemkõõskõõzz mättʼtõõtti da uʹčteeʹl ǩiõččâmvueʹjjest?

Saija-Riitta Sadeoja opiskeli koronavuonna koltansaamea Inarissa.
Sääʹmǩiõll da kulttuur ǩeäʹsse Saija-Riitta Sadeoja miõl. Mââimõs eeʹjj ääiʹj son lij lookkâm sääʹmǩiõl sääʹmvuuʹdškooultemkõõskõõzzâst. Govva: Suvi-Tuuli Fofonoff

Eeʹjj piʹštti sääʹmǩiõl da kulttuur škooultõs Sääʹm škooultemkõõskõõzzâst lij mäŋggsid tääʹrǩes etapp. Škooultõʹsse åʹcce motivâsttam ooʒʒi, koin lie jeeʹresnallšem motiiv, mõõzz sij haaʹlee mättjed sääʹmǩiõl.

Sääʹmǩiõl da kulttuur škooultõʹsse koʹlle sääʹm kulttuuʹre õhttneei reeis da kõʹllʼjummuž, leâša šuurmõs vueʹss tän škoouleeʹjj mättʼtõõzzâst serddji netta da määŋgaid reeisaid jeät vuäittam riâššâd.

Sääʹmǩiõll da ǩiõtt-tuâj

Mõõnni čõõuč älggam sääʹmǩiõl da kulttuur škooultõõzzâst valmštaʹvve tän ǩiiđ vitt mättʼtõõtti. Õhtt seeʹst lij Saija-Riitta Sadeoja, kååʹtt puõʹđi mättʼtõõttâd Sääʹm škooultemkõõskõʹsse Vantaa gåårdest.

– Sääʹmǩiõll da kulttuur ǩeäʹsse muu miõl. Mon haaʹlääm še mainsted säämas muu risttniõđin da suu vueʹbbin.

Aanar iʹlleämma kulttuuršokk Sadeojaaʹje, ǥu son lij juʹn ouddlest jälstam Sääʹmjânnmest.

– Mon leäm ääiʹjab jälstam Čeʹvetjääuʹrest da Âʹvvlest. Čeʹvetjääuʹrest mon leäm jälstam miâlggâd kueʹhtt eeʹjj da Âʹvvlest kutt määnpââʹj. Tuʹǩǩeem jiânnai jälsted Čeʹvetjääuʹrest. Muu miõlâst Sääʹmjânnam lij sami mooččâd.

Saija-Riitta Sadeoja haalâd jueʹǩǩed nuõrttsääʹmǩiõl määttain še universiteeʹttâst. Yle Sääʹm ǩiõllharjjtõõlli Suvi-Tuuli Fofonoff saǥstââll Sadeojain määttai pirr. Jietna: Suvi-Tuuli Fofonoff / Yle

Lij-a vuõrddum eeʹǩǩ leämmaž korona puʹhttem muttsi diõtt maantõõttmõš mättʼtõõđjid?

– Muu eeʹǩǩ Aanrest lij leämmaž vaajtõõlli. Säämas mättʼtõõtmõš da Sääʹmjânnmest jälsteei naʹzvaani vuäinnmõš lij leämmaž pueʹrmõs, Saija-Riitta Sadeoja mušttal.

Suʹst lie leämmaž pirrân eeʹjjest še vaʹǯǯtõõzz.

– Koronaäiʹǧǧ lij leämmaž vaiggâd, ko jeät leäkku vuäittam vueiʹnned kurssnaʹzvaanivuiʹm määŋg määnpâjja, särnn Sadeoja.

Korona lij rääʹjtam kõrrsânji âsttääiʹj vuäittmõõžžid, leâša Sadeoja vääžnmõs staarjõʹsse koronarääʹjtõõzz jeäʹla vaikktam.

– Mon tuʹǩǩääm jiânnai tuejjeed ǩiõtt-tuâjaid. Mon leäm tuejjääm peʹssertuâjaid. Leäm kååđđam sookkaid da vaaccid, di leäm kuvddlam jiõnnǩiiʹrjid.

Šiõǥǥ mättempuäđõõzz ougglõsmättʼtõõzzâst huõlǩâni

Tiina Sanila-Aikio maaʹcci mõõnni čõõuč sääʹmǩiõl da kulttuur uʹčteeʹlen Sääʹm škooultemkõõskõʹsse kuuđ eeʹjj mâŋŋa.

– Kâʹl mon vuäitam särnnad, što leʹjjem siõmmna âʹǩǩõõššâm tän tuej. Tät lij nåkam tuejj, što juõʹǩǩ peiʹvv lij aivv jiijjâsnallšem, Sanila-Aikio tuõđi.

– Mon tuʹǩǩääm mättʼted sääʹmǩiõl, ko mon vuäinam tõʹst tõn, mäʹhtt mättʼtõõđi ouddne tõin määttain ja mäʹhtt ǩiõlltäidd šâdd peiʹvv peeiʹvest. Tõn diõtt tõt lij samai hääʹsǩ.

Lij-a tõt šiõǥǥ avi hueʹnes äʹšš, ku kuursâst lie pâi vitt mättʼtõõtti?

– Mon ååskam, što uuʹccab jooukin lij hiâlpab ja pueʹrab pukid, nuʹt uʹčteela ko še mättʼtõõđjid, vaʹsttad Sanila-Aikio. - Õhtt mättʼtõõtti ij vuäǯǯ seämmanalla muu vuâmmšummuž da ohjjummuž uʹčteeʹlest, jõs lie jäänab mättʼtõõđi.

Tiina Sanila-Aikio opettaa koltansaamenkieltä Saamelaisalueen koulutuskeskuksessa.
Tiina Sanila-Aikio leäi juʹn siõmmna âʹǩǩõõššâm jiijjâs tuâj nuõrttsääʹmǩiõl uʹčteeʹlen. Govva: Suvi-Tuuli Fofonoff

Ougglõsmättʼtõõttmõš lij ǩieʹppääm sääʹmǩiõl mättʼtõõđji vuäittmõõžž harjjtõõllâd mainsted säämas. Tiina Sanila-Aikio miõlâst tõt iʹlla kuuitâǥ hueʹnääm miârkteeinalla mõõnni čõõuč alttääm mättʼtõõđji mättjummuž.

– Mon teâđast tõn fiʹttjam da leäm vuäinnam, što ko leäʹp virtuaalklaassâst, de lij vaiggääb piâssâd mainsted, särnn Sanila-Aikio. - Mon kâʹl ååskam, što tõk mättʼtõõđi, kook haaʹlee mõõnnâd juäʹtǩǩed määttaid universitetta, de seeʹst kâʹl lie tõk tääid da silttõõzz, koid sij taarbše. Motivaatio lij tõt õhtt pukin tääʹrǩmõs aaʹššin, jõs haaʹlad mättjed lââʹzz.

Kuvddâl nuõrttsääʹmǩiõl uʹčteeʹl Tiina Sanila-Aikio eeʹjj pirr. Mäʹhtt-son koronapandemia lij vaikktam tän eeʹjj sääʹmǩiõlmäättaid? Yle Sääʹm ǩiõllharjjtõõlli Suvi-Tuuli Fofonoff mainstââtt. Jietna: Suvi-Tuuli Fofonoff / Yle

Saija-Riitta Sadeoja lij õhtt tõin mättʼtõõđjin, kook haaʹlee juäʹtǩǩed sääʹmǩiõl mättʼtõõttmõõžž.

– Mon ääiǥam mõõnnâd Oulu universiteeʹttõllškooul Giellagas-instituutt sizzpiâssâmtestta.. Jõs piâzzam sizz tok, mon alttääm čâhčča sääʹmǩiõl mättʼtõõttâd toʹben, mušttal Sadeoja.

Teeʹkst lij ǩeeʹrjtam Yle Sääʹm sääʹmǩiõl ǩiõllharjjtõõlli Suvi-Tuuli Fofonoff. Sääʹmǩiõl da kulttuur škooultõs älgg Sääʹm škooultemkõõskõõzzâst oʹđđest pueʹtti čõõuʹč. Škooultõʹsse vuäitt õinn ooccâd.

Lââʹzz sääʹmǩiõllsaž ođđsid vuäitak ǩiõččâd Yle Ođđâz da kuvddled Nuõrttsäämas-seeidast Yle Areenast.

Varrasamosat: Sää´mjânnam

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä