Sää´mjânnam |

Šaamšiǩ vuõiǥâstt nuõrttsääʹmkaappi sieʹlj – keäʹpper tuâjjla Lääʹddjânnmest vuäitt laʹsǩǩeed õõut ǩiõđ sooʹrmivuiʹm

Sääʹmkaavsõs peejj vuäivves šaamšiǩ, ko näittlââtt. Kuuitâǥ tän ääiʹjest lie jouddâm tõn sâjja, što tän sääʹmneezzni peʹssrin hiârvtum kruun feʹrttji jeällškueʹtted.

Kolttavaimon lakkeja
Šaamšiǩ-kuurs uʹčteeʹl Aune Mettäpuro lij raajjâm jeällmestest õhttsa 12 šaamšiǩ. Snimldõõǥǥâst kueʹhtt suu tuâj da Liisa Feodorooff 60-lååʹǥǥâst rajjum šaamšiǩ. Govva: Vesa Toppari / Yle

ČEʹVETJÄUʹRR. Niõđ vuõpt vuõššan paʹrǧǧeet nuʹt, što šaamšiǩ čeâkk miâlggâd puk vuõpt.

Šaamšiǩ vueʹlnn siõmmna kuâsttai käällvuõpt. Šiõttlõs keäʹpper põõžž puârast vueiʹvest da tõt heiʹvvje kaappi muõttu. Tän pukin moččummus sääʹmtuâj ool piijât veâl reʹppiǩ.

Liisa Feodoroffin vanha saamsik
Šaamšiǩ lij nuõrrtsääʹmneezzni pihttsi kruunn. Snimldõõǥǥ šaamšiǩ lij raajjâm Domna Fofonoff Liisa Feodoroʹffe 1960-lååʹǥǥâst. Govva: Vesa Toppari / Yle

Tät peʹssrin hiârvtum keäʹpper vuõiǥâstt kuõʹddjees sieʹlj. Iiʹjji mieʹldd täid sääʹmkaappji keäʹpprid ij teänab nuʹt čuuʹt tuejjeet.

Mââimõs mââʹnnpõõʹjin kuuitâǥ Čeʹvetjääuʹrest jeällteškueʹtteš šaamšiǩ raajjmõõžž.

– Muu miõlâst tõt lij tuõđi fiinn äʹšš, što mij vuäǯǯap tän ärbbvuõđ jeällted. Ååskam, što teʹl ko lie jeänab siltteei raajji, teʹl mij puk pâʹsttep raajjâs šaamšiǩid jeänab. Da tuâivv mieʹldd tõid vueiʹnče še jeänab vueiʹvi ool, smeâtt nuõrttsäʹmmlaž ǩiõtt-tuâjjneǩ Kati Ljetoff.

Kati Ljetoff saamsik kurssilla
Kati Ljetoff lij õhtt puõʹtti ääiʹj ǩiõtt-tuâjjlain, ǩeän ǩiõđin šaamšiǩ šâdd. Govva: Vesa Toppari / Yle

Šaamšiǩ lij možât pukin vaarvuâlaž sääʹmǩiõtt-tuâjj

Nuõrttsääʹm neeʹzzan lie tobddâz siʹjji fiinn keäpprin. Sääʹmneezzan teâvâʹtte jeeʹresnallšem keäʹpper ko lij vieʹncteʹm, näiddlõʹttâm leʹbe liâskk.

Ko nuõrttsääʹmneezzan näittlââtt son vuäǯǯ vueiʹvees šaamšiǩ. Nääiʹmin kaavsõs puätt ceerkav alttra peeʹrvesǩ, niõđ keäʹpper õinn vueiʹvtest.

Toimittaja Sara Wesslin kokeilee kolttavaimon päähinettä.
Tuåimteei Sara Wesslin teâvteš sääʹmkaappi keäppra, šamškka kuurs ääiʹj. Govva: Vesa Toppari / Yle

Nääiʹmid kooll, što kaavsõõzz risttjeäʹnn vaajât suʹnne šaamšiǩ vuäivva reʹppiǩ vueʹlnn nuʹt što vuõddâm da nääiʹmkueʹss jie vueiʹn.

Saaʹmi ǩiõtt-tuâjai õhttõs lij leämmaž huõlâst šaamšiǩ puõʹttivuõđâst. Jeärben nuõrab puõlvvõõǥǥ ǩiõtt-tuâjjlaid kurss lij leämmaž vääžnai, särnn Sámi Duodji -õhttõõzz jååʹđtemkååʹdd vuäzzlaž Heidi Gauriloff.

– Jeärben nuõrab ǩiõtt-tuâjjpuõlvvõk haaʹleʹče mättjed šaamšiǩ raajjmõõžž. Šaamšiǩ lij možât pukin vaarvuâlaž sääʹmǩiõtt-tuâjj. Ij leäkku teänab määŋg raajji. Raajji vuäitt laʹsǩǩeed pâi õõut ǩiõđ sooʹrmivuiʹm, mušttal Heidi Gauriloff.

Heidi Gauriloff
Heidi Gauriloff vuäʹssʼsââtt še šaamšiǩ kuuʹrsa. Govva: Vesa Toppari / Yle

Seämmast, ko ǩiõtt-tuâjjneeʹǩǩ kuärra siʹjji keäʹpprid, šâdd šaamšiǩ raajjmõõžžâst še dokumenttfiʹlmm. Nääiʹt seeilted teâđ še puõlvvõõǥǥâst nobba.

– Tuäivvan lij vuäǯǯad ođđ šaamšiǩ raajji, što silttõs jeällʼjeʹče. Äʹrbbvuõtt seeilči da juätkkjeʹči võl puõlvvõõǥǥâst nobba. Tän kuursâst vuäǯǯap še tääʹrǩes teâttsilttõs säämas fiiʹlme, tõt lij samai šiõǥǥ äʹšš,ko oummu vueiʹtte kuvddled da ǩiõččâd mâŋŋa kuurs da mättjed tõn mieʹldd, särnn Gauriloff.

Aivv jueʹǩǩkaž ij viiǯǯ šaamšiǩ obb raajškuʹetted

Gauriloff vuäinn, što šaamšiǩ lij õhtt väʹʒʒlummuš sääʹmǩiõtt-tuâjain, ij pâi sami jueʹǩǩkaž viiǯǯ tän raajškuʹetted. Tõʹnt še silttõs lij meälǥžet läppješkuättam.

Kolttavaimon lakkikurssi. Kati Ljetoff tekee kolttasaamelaisen vaimon lakin koviketta.
Liântt lij pukin väʹʒʒlummuž tuejjeed. Liântt kuuitâǥ oudd šamškka tõn hääʹmm da tõt feʹrttai oʹnsted puârast. Govva: Vesa Toppari / Yle

– Sääʹmkeäʹpprin šaamšiǩ lij jiiʹjjesnallšeʹm da pukin väʹǯǯlõs raajjâd. Liântt raajjmõõžžâst iʹlla jiânnai teâđ. Määŋg vuäʹmm čeäʹpp lie mõõnnâm juʹn tunâlmma di možât tõn raajjmõš ij leäkku ǩeässam säʹmmlai miõl ouddâl nuuʹbbnalla,a ǥu ååʹn, smeâtt Gauriloff.

Nuõr ǩiõtt-tuâjjliʹžže šaamšiǩ tuejjummuš lij jõnn cistt.

– Tät miârkkšââvv jiânnai. Jeärben ââʹn, ko šaamšiǩ siltteei raajji jieʹla. Ââʹn piâzzam tõn jouʹǩǩe, ǩeäk silttee tuejjeed šaamšiǩ. Tõt lij kuuitâǥ mij nuõrttsääʹmneezzni pihttsi kruun da sami tääʹrǩes vueʹss tõn, jordd Kati Ljetoff.

Varrasamosat: Sää´mjânnam

Váldoođđasat

Bivnnuhamosat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä