Sápmi |

Sámebustávat eai doaimma ÁEL áššedikšunbálvalusas – ÁEL geahččala čoavdit ášši

Olbmot leat iskan geavahit Álbmotealáhatlágádusa bálvalusaid sámegillii dan maŋŋá, go ožžo diehtit bálvalusaid birra. ÁEL:a lean hárbmaluvvan, go olbmot eai geavat sin sámegielat fálaldagaid. Gávnnahuvvui goit okta čuolbma: ÁEL:a áššiid dikšunbálvalus ii dohkket sámebustávaid.

Outi Törmänen
Outi Törmänen ÁEL:a Avvila doaimmahagas muitala, ahte sii áinnas váldet vuostá ovddidanjurdagiid sámegielat bálvalusaid ektui. Govva: Anneli Lappalainen / Yle Sápmi

ÁEL guorahallá mo váttisvuođa sáhtášii čoavdit

Avvila doaimmahaga jođiheaddji Outi Törmänen muitala, ahte ášši lea dál sin dieđus, go leat ožžon máhcahaga. Dan son ii goit vuos dieđe, mo ášši sáhtášii čoavdit.

– Dán muttus in duostta dadjat, ahte bastitgo dan rievdadit ja makkár doaimmaid dat gáibida. Galgatgo olles vuogádaga rievdadit  vai beasatgo muhtin unnit rievdadusaiguin dasa, Törmänen smiehtada.

Olles áššedikšunbálvalusa jorgaleapmi leage dál gitta teknihkas.

– Muhto dieđus ulbmil lea álo, ahte bargat buot vejolaš maid bastit bargat, lohpida Törmänen.

Áššedikšunbálvalusa čuolbma ii leat ovdal boahtán ÁEL:s ovdan.

– Nu ahte dát lea áibbas buorre máhccat, giitala Törmänen.

Ovddidanjurdagiid váldet vuostá

Sámediggi ja ÁEL leat dahkan ovttasbargosoahpamuša, mainna figget ovddidit sámegielat bálvalusaid ja maiddái gávnnahit, makkár váillit dain leat. Outi Törmänen ÁEL:a Avvila doaimmahagas muitala, ahte sii áinnas váldet vuostá ovddidanjurdagiid.

Anárašgielat Miina Seurujärvis leat moadde jurdaga bálvalusaid ovddideamis. Su mielas livččii álkit, jos áššiid sáhttá dikšut neahtas sámegillii.

– Mun láven eanemustá dikšut áššiid neahta bokte. Dat lea mu mielas álkit, muhto in mun doppe leat gávdnan dakkár skoviid, maid mun deavddášin anárašgillii.

Outi Törmänen muitala, ahte sis leat anus dušše bábirskovit, mat gávdnojit ÁEL ovdasiiddus bábirskoviid (suom. paperilomakkeet) bokte. Doppe gurutrávdda fálus čuožžu saamenkieliset lomakkeet.

Sámegielat skovit dán liŋkka duohkin (kela.fi).

"Buot áššiid galggašii sáhttit dikšut sámegillii"

Miina Seurujärvi ii lean ovdal diehtán, ahte ÁEL:s áššiid sáhttá dikšut maiddái anárašgillii. Go gulai áššis, mearridii son fitnat geahččamin, mii doppe gávdno anárašgillii.

Miina Seurujärvi lii Aanaar kieldâváldustiivrâ uđđâ jeessân.
Miina Seurujärvi dikšu áššiidis millosabbot neahta bokte. Govva: Mikkal Morottaja / Yle

– Vuosttamužžan mun in lean oba ádden, ahte go doppe lea dat “other languages”, ahte doppe mun sáhtášin gávdnat anárašgillii juoidá. Maid mun gávdnen, ledje dakkár anárašgielat rávvagat, ahte mo mun riŋgen suomagillii dohko doaimmahahkii ja bivddán vissa dulkonbálvalusaid, ahte sáhtán geainna nu hállat anárašgillii.

Avvila doaimmahagas áššehas sáhttá dárbbu mielde gulahallat davvisámegillii. Nuortalašgilliige áššiidis sáhttá dikšut golggotmánu álggu rájes, go nuortalašgielat bargi máhccá bargui. Anárašgielat bargi ÁEL:as ii leat, muhto áššiid dikšun lihkosmuvvá dulkka bokte.

Dulkka bálvalusaid goit Miina Seurujärvi ii livčče gearggus geavahit.

– In sihkkarit geavahivčče. Dathan ádjána dat ášši dikšun váikko man olu. Mun lean gal giellaaktiiva, muhto nu aktiivvalaš mun in leat, ahte mun fanahivččen daid áššiid gieđahallama. Mun in gal hálit váldit gean nu apmasut olbmo seaguhit daid mu áššiid dohko, boagusta Seurujärvi.

Seurujärvi mielas buot áššiid galggašii sáhttit dikšut sámegillii.

– Ii nu ahte duon nuppi ášši ferte dikšut suomagillii, ahte giela ii dárbbašivčče molsut dan gaskkas.

Ohcagohtet ođđa sámegielat bargi

Sámeguovllu olggobealde ássi sápmelaččaid buresbirgenbálvalusaid dutkan dutkit Lydia Heikkilä ja Tuuli Miettunen leaba hástalan ÁEL:a váldit sápmelaččaid fárrui bálvalusaid ovddideapmái. Outi Törmänen Avvila ÁEL:s muitala, ahte sii áigot áinnas vástidit hástalussii.

– Áinnas, mishan leat sámegielat bargitge. Buot sámegielat bálvalusat ÁEL:s leat čohkkejuvvon mis deikke Avvila doaimmahahkii, nappo buot ovddideapmi, hálddašeapmi ja organiseren lea doppe, ja bargit leat doppe, muitala Törmänen.

Avvilii ohcagohtet fargga maiddái ođđa sámegielat bargi.

– Dál orru ahte vejolaččat juo boahtte vahkus mis boahtá ohcanláhkái ovtta sámegielat áššehasbálvaleaddji, nu ahte mii leat bálkáheamen lassebargiid.

ÁEL sámegielat bargit leat sihke eatnigielat olbmot ja olbmot, geat leat čađahan gielladutkosa nuppi dási, mii eiseválddiin gáibiduvvo.

Beaiváduvvon 15.9.2017 dii 13:14: Lasihuvvon Twitter-ságastallan áššis.

Divvojuvvon 18.9.2017 dii 9:40: Ođđasis lei ovdal, ahte sámegielat bargiid bargguide gullet sámegielat bálvalusaid ovddideapmi, hálddašeapmi ja organiseren. Buot sámegielat bálvalusat ÁEL:s leat čohkkejuvvon Avvila doaimmahahkii, muhto daid ovddideapmi, hálddašeapmi ja organiseren ii goit leat sámegielat bargiid ovddasvástádus.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Bivnnuhamosat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä