Sápmi

Sámedáiddáriidda álbmotbeaivi lea dávjá hohppos bargobeaivi – okta sávaldat lea goit bajimužžan mielas

Ailu Valle
Rap-artista Ailu Vallei álbmotbeaivi lea gulul sajáiduvvamin konseartabeaivin. Dán jagi son dolle Tamperei. Govva: Kevin Francett

Jearaimet golmma sámedáiddáris, maid Sámi álbmotbeaivi sidjiide mearkkaša.

Odne guovvamánu 6. beaivve lea Sámi álbmotbeaivi.

Álbmotbeaivi lea ávvuduvvon fargga 30 jagi. Beaivvi historjá ollá goit gitta čuohte jagi duohkái, jahkái 1917. Sápmelaččat čoahkkanedje dalle guovvamánu 6. beaivve vuosttaš davviriikkalaš čoahkkimii Norgga Troanddimii.

Jearaimet golmma sámedáiddáris, maid álbmotbeaivi mearkkaša. Ilolaš dovdduid lassin juohkehaččas lea bajimužžan mielas doaivva das, ahte sápmelaččat beasašedje gullosii ja oidnosii suopmelaš mediain ja skuvllain maid álbmotbeaivvi olggobealde.

"Sávan olbmuid geavahit min gollegiela"

Juoigi ja artista Iŋgá-Máret Gaup-Juusoi Sámi álbmotbeaivi lea divrras ja dehálaš.

Dán jagi son beassá návddašit ja ávvudit beaivvi sihke Norgga oaivegávpogis Oslos ja ruovttus Sámis.

– Dábálaččat ávvudan beaivvi nu, ahte borrat fiinna mállásiid ja lákcagáhku, lávlut Sámi soga lávlaga ja servvoštallat eará sámiiguin. Muhtumin lea heiven maid nu, ahte lean doallan juoigankonsearttaid sámi álbmotbeaivvi.

Gaup-Juuso mielas beaivvis lea stuorra mearkkašupmi olles sámi álbmogii. Juoigi mánnávuođas álbmotbeaidoalut eai lean vel nu stuorrát, muhto otná beaivve dilli lea oalát rievdan.

– Sámi álbmotbeaivvi árvu lea loktanan. Dat seammás nanne sámi álbmoga ja sápmelaččaid identitehta. Lea hui buorre, ahte sámi álbmotbeaivi ávvuduvvo stuorrát ja máŋggabealálaččat, dadjá Gaup-Juuso.

Hiljaisuuden rikkominen Inari
Ingá-Máret Gaup-Juuso sávvá ilu ja movtta álbmotbeaivái. Govva: Vesa Toppari / Yle

Vaikko sámi kultuvra, historjá ja giella čalmmustahttojuvvojit sámi álbmotbeaivve viidát maiddái váldoservodagas, de dat ii leat Gaup-Juuso mielas eisige doarvái.

Juoigi oaivvilda, ahte dieđu sámiid birra galggašii muđuige lebbet eandalit skuvllaide ja mánáidgárddiide.

– Sápmelaččat šaddet guoddit olu vaššiságaid, nu ahte mađi eanet mii oažžut mánáidgárddiide ja skuvllaide dieđu sámiid birra, de dađi eanet dat mielddisbuvttášii dan, ahte vaššiságat ja negatiivvalaš guottut sámiid vuostá jávkkaše, dadjá Gaup-Juuso.

Otná beaivái Gaup-Juuso sávvá goit ilu ja movtta.

– Mu sávaldat lea, ahte juohke okta sáhtášii juoga láhkai čalmmustahttit sámi álbmotbeaivvi ja geavahit sámegiela. Dan ferten ieš maid muitit, geavahit dan min gollegiela.

"Nanne min kulturidentitehta"

Álbmotbeaiiđđes filbmabagadalli Katja Gauriloff áigu vuosttas bargun čiŋadit.

Son lea dollemin roavvenjárgalaš beaivedikšui muitalit sápmelaččaid birra ovdaskuvllalaččaide.

– Mus lea dakkár diidarehppo, mas leat diŋggat ja dávvirat, maiguin sáhttá láidestit mánáid sápmelaš máidnasiidda, doaimmaide ja historjái.

Katja-Gauriloff
Katja Gauriloff áigu oassálastit Roavvenjárgga sámesearvvi álbmotbeaidoaluide. Govva: Yle / Vesa Toppari

– Dan maŋŋá álggán vuoššat biergomáli. Mis leat Roavvenjárgga Mii-servviin oktasaš eahketdoalut. Mii herskostallat biergomáliin, káfestallat ja gullat girječálli Kirste Paltto máidnasiid.

Gauriloff mielas álbmotbeaivi lea fiinna ávvubeaivi, man lea somámus ávvudit ovttas eará sápmelaččaiguin.

Beaivi nuppe dáfus nanne sámi kulturidentitehta, nuppe dáfus oahpaha maid váldoálbmogii sápmelaččaid birra. Buoridanmunni goit gávdnošii, smiehttá Gauriloff.

– Suomas goittotge dihtet oalle unnán mis. Livččii buorre, ahte skuvllain maid ávvudivčče sápmelaččaid beaivvi.

"Livččii somá, jos dát livččii friijabeaivi buohkaide"

Rap-artista Ailu Vallei álbmotbeaivi lea gulul sajáiduvvamin konseartabeaivin. Dán jagi son lea Tamperes Staalon kaato -konsearttas mielde.

Valle sávašii, ahte sápmelaččaid dilli ja vuoigatvuođat oaččošedje eanet saji álbmotbeaivvi almmolaš ságastallamiin. Ovdamearkan son máinnaša eanavuoigatvuođaid, árbevirolaš ealáhusaid ja gielaid dili.

– Sáhttáhan leat dieđusge jierbmásot smiehttat dan nie beliid, ahte dan álbmotbeaivahku áigge livččii ságastallan eanet ja álbmotbeaivi livččii dat ávvubeaivi dasto.

Almmolaš ávvudemiid soaitá ráddjet dat, go álbmotbeaivi lea dábálaš árgabeaivi. Valle loktege ovdan jurdaga, mii ságastahtii maid diibmá.

– Livččii somá, jos dat livččii friijabeaivi buohkaide! Vai buohkat beasašedje ávvudit dan.

Ailu valle Anár Inari saamelaisten kansallispäivä sámi álbmotbeaivi
Ailu Valle lea maŋimuš jagiid ávvudan álbmotbeaivvi iežas konsearttaid oktavuođas. Álbmotbeaivve 2017 sus lei konsearta Anáris. Govva: Vesa Toppari / Yle

Geahča álbmotbeaivvi ávvudemiid Yle Areenas!

Yle Sápmi čájeha álbmotbeaiávvudemiid vuosttas háve historjjás njuolggosáttan Yle Areenas. Neahttasátta álgá diibmu 12.00 ja bistá sullii 45 minuhta. Dat lea oaidninláhkai miehtá máilmmi.

Sáddagis Yle Sámi reporttarat earret eará Ohcejogas, Anáris, Eanodagas ja Helssegis dolvot geahččiid máŋggalágan ávvudemiide, máŋggalágan olbmuid jurdagiidda. Sátta lea váldooasis sámegielat.

Yle Sámi eará fálaldagain álbmotbeaivái sáhtát lohkat dáppe. Loga maid Yle Sámi ja Yle Mediadeski ráhkadan erenomášartihkkala gávtti birra.

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä