Sápmi |

Sámediggi čoahkkana guovtti beaivái – áššelisttus earret eará ii-almmolaš áššit, válggaid sirdin ja Giellagáldu doaimma ordnen

Sámediggi čoahkkana 18.–19.6.2019 Anáris jagi nuppi dievasčoahkkimii.

Sámediggi, Saamelaiskäräjät
Sámediggi čoahkkanii mannan háve dievasčoahkkimii 19.02.2019 Anáris. Govva: Vesa Toppari / Yle

Sámedikki dievasčoahkkin čoahkkana maŋŋebárgga ja gaskavahku 18.–19.6.2019 nuppi geardde dán jahkái. Čoahkkin lea maŋŋebárgga diibmu 10–18 ja gaskavahku diibmu 9–17.

Dán háve čoahkkin lea guovttebeaivásaš. Jagi 2019 doaibmaplána oktavuođas mearridedje, ahte jagi njealji čoahkkimis guovttis leat guovttebeaivásaš čoagganeamit.

Guovtti beaivái leat čohkkon olu áššit. Golbma ášši áigot gieđahallat ii-almmolaš áššin.

Ii-almmolaš áššit gusket bargiid ja priváhta olbmuid

Okta áššelisttu ii-almmolaš ášši guoská bargiid vásihan eahpeáššálaš ságaid. Sámedikki bargit leat čállán cealkámuša, mas muitalit iežaset vásihan, ahte sin birra leat guovvamánu dievasčoahkkimis hállan eahpeáššálaččat.

Sámediggi galgá dál dievasčoahkkimis ságastallat dán dáhpáhusas. Dasa lassin Sámediggi galgá ságastallat ášši ektui dárbbašlaš nuppástusain sámediggeláhkii, bargoortnegii ja čoahkkingeavadagaide ja eará doaimmain. Bargoveahka lea evttohan stivrii, ahte ášši ii gieđahallojuvvoše dievasčoahkkimis almmolaččat.

Dievasčoahkkimii leat dál buktán maiddái dohkkehanláhkái Sámedikki etihkalaš rávvagiid luohttámušolbmuide. Daiguin háliidit earret eará eastadit ovddalgihtii eahpeáššálaš láhttema ja heađušteami, ja dárbbu mielde bissehit dakkár doaimmaid.

Etihkalaš rávvagiid mielde Sámediggái ásahuvvošii maiddái sierra doaibmaorgána, man bargun livččii rávvet ja čuovvut etihkalaš rávvagiid ollašuhttima.

Sámedikki dievasčoahkkima guokte eará ii-almmolaš ášši gusket váidagiid, mat leat dahkkon stivrra mearrádusas dohkkehit burginohcamuša Alimus hálddahusrievtti (AHR) mearrádusain. Dát mearrádusat laktásit ON olmmošriektekomitea čovdosiidda, maid mielde AHR meannudii boastut, go dohkkehii Sámedikki válgalogahallamii olbmuid Sámedikki dáhtu vuostá.

Čieža olbmo leat váidán stivrra mearrádusas dohkkehit burginohcamuša. Mearrádusat gávdnojit stivrra jagi goalmmát ja guđat čoahkkima beavdegirjjiin. Sámedikki dievasčoahkkin gieđahallá váidagiid dušše daid njealji váidi olis, geaidda burginohcamuš guoská.

Dievasčoahkkin galgá mearridit válggaid sirdimis

Erenoamáš hohpolaš ášši áššelisttus lea jagi 2019 sámediggeválggaid sirdin. Boahttevaš sámediggeválggat galget leat čakčat. Máŋggat sámediggeáirasat háliidivčče goittotge maŋidit válggaid, vai Suoma stáhta gearggašii reageret ON olmmošriektekomitea čovdosiidda Alimus hálddahusrievtti mearrádusaid olis ovdal go válggat čađahuvvojit.

Sámediggi galgá dál čoahkkimisttis mearridit, evttohago dat stáhtii válggaid maŋideami. Dan várás stáhtaráđđi galggašii dahkat hohpolaš láhkaevttohusa Suoma riikkabeivviide, mii fas galggašii gieđahallat evttohusa juo geassemánus ovdal riikkabeivviid geassebottu.

Sámedikki stivrra evttohusa mielde sámediggeválggaid guoski njuolggadusaid galggašii rievdadit nu, ahte válggaid maŋideapmi livččii lága mielde vejolaš. Ulbmil livččii maŋidit válggaid dan veardde, ahte sámediggelága sápmelašmeroštallama guoski paragráfa gearggašedje rievdadit.

Giellagáldu boahtteáigi ja eará áššit

Dievasčoahkkin galgá mearridit čoahkkimisttis, fápmudahttágo dat Sámi Parlamentáralaš Ráđi (SPR) válljet Sámi Giellagáldu doaimma organisašuvdnamálle. Sáhka lea Sámi Giellagáldu doaimma ásaheames bissovaš davviriikalaš sámegielaid normerenorgánan, mii doaibmá rájáid rasttildeaddji giellaovttasbargoorgánan.

Sámi Giellagáldu doaibmá dál SPR vuolde. Sámedikki stivra evttoha dievasčoahkkimii, ahte dat fápmudahttá SPR válljet organisašuvdnamálle Sámi Giellagáldu fásta lágádussii, jos buot sámedikkit leat mielde.

Dasa lassin eaktun lea, ahte Sámi Giellagáldui ásahuvvo jođihangoddi, masa guđege Sámediggi nammada guokte lahtu ja guokte várrelahtu. Sámedikki stivrra evttohusa mielde lágádusas fertejit maid leat giellabargit nu, ahte buot golmma stáhta váldogielaid váikkuhus ja iešguđetge sámegielat váldojuvvojit vuhtii normeremis.

Lassin Sámediggi galgá dohkkehit jagi 2018 ruhtadoalloloahpaheamis ja dahkat jahkái 2021 evttohusaid sápmelaš kulturmearreruhtan stáhta bušeahttaárvalusas, sámegielat oahppomateriála ráhkadeami stáhtadoarjjan ja sámegielat árrabajásgeassinbálvalusaid sihkkarastimii ja ovddideapmái.

Dohkkehanláhkái lea maiddái bealiváldin Sámedikki vuordámušain ON:i ja stáhtii riikkaidgaskasaš eamiálbmogiid gielaid jagi olis.

Čoahkkima sáhttá čuovvut njuolggosáttan neahttastreama bokte dáppe. Streamas sáhttá dál válljet maiddái dulkoma davvisámegillii, anárašgillii, nuortalašgillii ja suomagillii.

Áššelistu

5 § Ságadoalli ja Sámedikki ovddastan lahtuid geahčastat

6 § Jagi 2019 sámediggeválggaid sirdin

7 § Sámedikki jagi 2018 ruhtadoalloloahpaheami dohkkeheapmi

8 § Sámedikki etihkalaš rávvagat luohttámušolbmuide

9 § Davviriikkalaš giellaovttasbarggu organiseren ja Sámi Giellagáldu doaimma ásaheapmi bistevažžan

10 § Evttohus sámegielat árrabajásgeassinbálvalusaid sihkkarastima ja ovddideami dihte jagi 2021

11 § Evttohus sámi kulturmearreruhtan stáhta bušeahtas jagi 2021

12 § Evttohus sámegielat oahppomateriála ráhkadeami stáhtadoarjjan 2021

13 § Evttohus sámi sosiála- ja dearvvašvuođabálvalusaid sihkkarastima ja ovddideami várás jagi 2021

14 § Sámedikki vuordámušat ON:i ja stáhtii riikkaidgaskasaš eamiálbmotgielaid jagi ektui

15 § Bargoveaga vásihan eahpeáššálaš meannudeapmi (ii-almmolaš ášši)

16 § Váidda Sámedikki stivrra čoahkkima 6/2019 (28.–29.3.2019) 5 § mearrádusas (ii-almmolaš ášši)

17 § Váidda Sámedikki stivrra čoahkkima 6/2019 (28.–29.3.2019) 5 § mearrádusas (ii-almmolaš ášši)

18 § Váidda Sámedikki stivrra čoahkkima 3/2019 (4.2.2019) 7 § mearrádusas

19 § Eará ovdan boahtti áššit

20 § Almmuhanáššit

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä