Sápmi |

Sámediggi hilggui evttohusa ođđa sámediggeláhkan čavga jienastanbohtosiin

Sámediggi mearridii áššis vuossáreahket jienaiguin 11–8.

Saamelaiskäräjien täysistunto 24.9.2018.
Sámediggi čoahkkanii jagi goalmmát dievasčoahkkimii vuossárgga 24. čakčamánu. Govva: Ville Fofonoff / Yle

Sámediggi lea hilgon evttohusa ođđa sámediggeláhkan.

Sámediggi čoahkkanii vuossárgga sámekulturguovddáš Sajosii jagi goalmmát dievasčoahkkimii. Čoahkkin álggii iđđes diibmu 10, muhto earret eará giddejuvvon ráđđádallanbottuid dihte áirasat čoahkkanedje parlameantasálii ságastallat ja jienastit láhkaevttohusas easka álgoeahkedis.

Sámediggi jienastii láhkaevttohusas eahkes gávcci áigge. Jienaiguin 11–8 (okta guoros jietna) čoahkkin hilggui láhkahápmosa. Lahtut Kari Kyrö, Anu Avaskari, Pentti Pieski ja Pigga Keskitalo adde diehtun iežaset spiehkkaseaddji oaiviliid (su. eriävä mielipide).

Saamelaiskäräjien täysistunto 24.9.2018.
Govva Sámedikki čoahkkimis 24.9.2018. Govva: Ville Fofonoff / Yle

Livčče rievdadan sápmelašmeroštallama ja čielggasmahttán válgavuogádagaid

Sámediggeláhkaevttohusa guovddáš nuppástus livčče guoskan sápmelašmeroštallama.

Dálá sámediggelága sápmelašmeroštallama sajis láhkahápmosis hálle jienastanvuoigatvuođas. Nuppiid sániiguin láhka livčče mearridan olbmo váldimis válgalogahallamii, ii das, gean atnet sápmelažžan. Jienastanvuoigatvuođa guoskevaš paragráfa bajilčálusin livčče lean "Vuoigatvuohta merkejuvvot válgalogahallamii". Jienastanvuoigatvuohta livčče vuođđuduvvan giellamáhttui. Dálá sámediggelága sápmelašmeroštallama nu gohčoduvvon lappalašparagráfa livčče nappo gahččan lágas eret.

Láhkaevttohusain geahččaledje dahkat čielgasabbon Sámedikki válganjuolggadusaid ja válgalogahallama vuigenvuogádaga. Dasa lassin láhkaevttohus livčče earret eara lasihan Sámedikki lahttomeari dálá 21 lahtus 25 lahttui ja nannen eiseválddiid geatnegasvuođa ráđđádallat Sámedikkiin, go ráđđádallangeatnegasvuohta livčče nuppástahtton ovttasbargo- ja ráđđádallangeatnegasvuohtan.

Lasi gopmánan láhkahápmosis evttohuvvon nuppástusain sáhttá lohkat dáppe.

Saamelaiskäräjien täysistunto 24.9.2018.
Govva Sámedikki čoahkkimis 24.9.2018. Govva: Ville Fofonoff / Yle

Ságastallamiin evttohedje maiddái láhkaevttohusa dievasmahttima

Čoahkkinveahka ságastalai vuossárgga lága hilguma ja dohkkeheami lassin maiddái vejolašvuođas dievasmahttit láhkaevttohusa Sámedikki gáibádusaiguin.

– Mis leat hui fuones goarttat gieđas. Mii sáhttit válljet guovtti fuones evttohusas dan, mii lea uhccit fuotni. Gávdnošiigo kompromissa? Mun evttohan, ahte mii gáibidit golbma dahje njeallje ášši, evttohii lahttu Jan Saijets.

Saijets evttohusat guske earret eará sápmelašmeroštallama sirdásanáiggi (ođđa 3 paragráfa galgá boahtit fápmui oktanaga sámediggelágain ovdal boahtte válggaid), válgalogahallama vuigengáibádusaid váras evttohuvvon vuigenlávdegotti nammadeami Sámedikki bargun ja ovttasbargo- ja ráđđádallangeatnegasvuođa sátnehámi rievdadeami.

Láhkaevttohusas čallojuvvui, ahte eiseválddit ja eará almmolaš hálddahusbargit galget sápmelaččaid guoski doaimmaid plánedettiin ja ollašuhtedettiin figgat fuolahit das, ahte sápmelaččaid gielalaš, kultuvrralaš ja árbevirolaš ealáhusaide guoski vuoigatvuođat eai geahnohuva mearkkašahtti láhkai ja ahte sápmelaččaid vuoigatvuođaid álgoálbmogin sáhttá gáhttet ja ovddidit. Saijets evttohii, ahte sátnehámi "galget figgat fuolahit" galgá rievdadit hápmái "galget fuolahit". Saijets kompromissačovdosa eai goittotge dorjon doarvái earret eará láhkaevttohusa čavga gieđahallanáigetávvala dihte.

Saamelaiskäräjien täysistunto 24.9.2018.
Govva Sámedikki čoahkkimis 24.9.2018. Govva: Ville Fofonoff / Yle

Dat lahtut, geat dorjo láhkaevttohusa hilguma, dadje, ahte kompromissačoavddus ii leat miige čovdosiid. Lahtut deattuhedje, ahte daningo láhkahámus ii vástit Sámedikki dárbbuide ja gáibádusaide, ii dan maiddái galgga dohkkehit.

– Mii leat bargan iežamet buoremusa. Mii leat olles áiggi figgan oažžut ráđđádallamiid ja ođđa evttohusaid beavddi ala. Lean ainge iežan evttohusa duohkin, láhkaevttohusa galggašii hilgut, dajai ságadoalli Tiina Sanila-Aikio.

Saamelaiskäräjien täysistunto 24.9.2018.
Govva Sámedikki čoahkkimis 24.9.2018. Govva: Ville Fofonoff / Yle

– Mii leat sihkkarit geahččalan bargat buoremus lági mielde. Geahččaleapmi ii leat juksan dan, maid mii leat háliidan. Mun in sáhte dohkkehit kompromissa dán barggus, muitalii stivrra lahttu Petra Biret Magga-Vars.

– Mis lea vejolašvuohta jogo dohkkehit dahje hilgut lága, mis eai leat kompromissavejolašvuođat. Mii eat sáhte dohkkehit dán lága. Mii galgat ovddidit iežamet dili guhkit áigái. Mis leat heajos goarttat. Mii eat galgga vuollánit, oaivvildii lahttu Ulla-Maarit Magga.

Saamelaiskäräjien täysistunto 24.9.2018.
Govva Sámedikki čoahkkimis 24.9.2018. Govva: Ville Fofonoff / Yle

Maiddái láhkaevttohusa dohkkeheami dorjon lahtut livčče dahkan rievdadusaid dasa. Sámedikki lahttu Anu Avaskari imaštalai, mo láhkaráđđádallamiin Sámedikki ovddastan lahtut evttohit iežaset ráđđádallanbohtosa hilguma. Dáinna son dárkkuhii Sámedikki stivrra evttohusa hilgut lága.

– Mu mielas stivrra evttohus dievasčoahkkimii hilgut lága lei imaštahtti, daningo sii leat ráđđádallamiin olahan kompromissačovdosa. Kompromissa ii dieđus vealttakeahttá leat dat buoremus ráđđádallanboađus, muhto jos dan sáhttá dohkkehit, de aŋkke jo ráđđádallit livčče galgan bissut evttohusa duohken, Avaskari oaivvildii.

– Evttohan, ahte láhkaevttohus dohkkehuvvo, muhto dainna eavttuin, ahte dálá sápmelašmeroštallan bisuhuvvo ja ahte Sámedikki lahttomearit sámeguovllu gielddain hábmejuvvojit guovlluid jienasteaddjimeari vuođul, Avaskari jotkkii.

Saamelaiskäräjien täysistunto 24.9.2018.
Govva Sámedikki čoahkkimis 24.9.2018. Govva: Ville Fofonoff / Yle

Lahttu Anne Nuorgam lei fuolas dálá sápmelašmeroštallama váikkuhusain boahttevuođa válggain.

– Jus mii hilgut ođđa láhkaevttohusa, dat dagaha dan, ahte boahtte válggain leat 200–400 olbmo, geaid mii eat dovdda sápmelažžan, ja čuovvovaš válggain vel eanet. Evttohan, ahte mii eat hilggo dan, muhto mii gáibidit dasa evttohuvvon nuppástusaid, Nuorgam dajai.

Olles ságastallama sáhttá lohkat Yle Sámi artihkkalis.

Stivra lei evttohan láhkaevttohusa hilguma

Sámedikki dievasčoahkkima eanetlohku nuppiid sániiguin guorrasii stivrra oaivilii. Sámedikki stivra almmuhii čakčamánu beallemuttus, ahte dat evttoha láhkahápmosa hilguma. Stivra oaivvildii, ahte stáhta ii čuvvon lága ođasmahttinbarggus sámediggelága ráđđádallangeatnegasvuođa dego galggašii.

– Sámedikki mielas ordnejuvvon ráđđádallan lei dušše teknihkkalaš gullandilálašvuohta, mii ii deavdán sámediggelága gáibádusa albma ráđđádallamis, kommenterii ságadoalli Tiina Sanila-Aikio.

Sanila-Aikio goit mieđihii, ahte jearaldat lea maiddái stuorát ollisvuođas.

– Dieđusge dál ferte geahččat maiddái dan ollisvuođa, ahte makkár doaimmat stáhtas leamašan sámiiguin ja mo dat leat eahpelihkosnuvvan. Dat lea dat stuorra govva das duogábealde, muhto maiddái dat, mo sámediggelága ođasmahttinproseassa lea mannan.

Saamelaiskäräjien täysistunto 24.9.2018.
Govva Sámedikki čoahkkimis 24.9.2018. Govva: Ville Fofonoff / Yle

Saamelaiskäräjien täysistunto 24.9.2018.
Govva Sámedikki čoahkkimis 24.9.2018. Govva: Ville Fofonoff / Yle

Ovddit láhkaevttohus gopmánii riikkabeivviin jagi 2015

Dálá sámediggeláhka ásahuvvui jagi 1995.

Lága geahččaledje ođasmahttit maiddái Suoma stáhta mannan ráđđehusbajis, muhto láhkaevttohus gopmánii riikkabeivviin njukčamánus 2015. Dalle vuoigatvuohtaministtar Anna-Maja Henriksson gesii láhkaevttohusa eret gieđahallamis, daningo riikkabeivvit jienastedje dálá sápmelašmeroštallama seailluheami beales, eaige dorjon Suoma ráđđehusa ja Sámedikki ráđđádallan kompromissačovdosa.

Sámediggi almmuhii jo miessemánus 2015, ahte hálida ođđasis gieđahallagoahtit sámediggelaga ođasmahttima.

Saamelaiskäräjien täysistunto 24.9.2018.
Govva Sámedikki čoahkkimis 24.9.2018. Govva: Ville Fofonoff / Yle

Lága ođasmahttinbargu álggii jahki dassái

Moatte jagi vuordima maŋŋá vuoigatvuohtaministeriija ceggii jahki dassá guđalahtot doaibmagotti, man bargun lei gárvet ovttamielalaš evttohusa sámediggelága nuppástusain. Mihttomearrin lei, ahte ođastuvvon sámediggeláhka livčče anus jo čuovvovaš sámediggeválggain čakčat 2019.

Doaibmagotti ságadoallin barggai Suoma alimus hálddahusrievtti emerituspresideantan jagiid 1993–2012 doaibman vuoigatvuohtadiehtagiid doavttir Pekka Hallberg. Sámedikki ovddastedje doaibmagottis Tiina Sanila-Aikio (várrelahttu Petra Biret Magga-Vars), Tuomas Aslak Juuso (várrelahttu Pentti Pieski, Pieski nammaduvvui maiddái čuovvunjovkui) ja Kalle Varis (várrelahttu Pekka Sammallahti). Sámedikki áššedovdi-áššemeannudeaddjin nammaduvvui Oula-Antti Labba. Doaibmagottis ledje ovddasteaddjit maiddái Suoma ráđđehusbellodagain.

Doaibmagotti lassin vuoigatvuohtaministeriija vuođđudii parlamentáralaš čuovvunjoavkku, man bargun lei doarjut válmmaštallanbarggu ja ovddidit ságastallama áššis.

Evttohus ođđa sámediggeláhkan gárvánii geassemánus, man maŋŋá dan birra válde vuostá cealkámušaid.

Sámedikki dievasčoahkkima maŋŋá láhkaevttohus manná stáhtaráđđái, mii dán vahku duorastaga mearrida, Sámedikki evttohusa vuođul, doalvugo dat dan Suoma riikkabeivviid gieđahallamii.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä