Sápmi |

Sámedikki oktan váldoulbmilin jagis 2018 lea sámediggelága ođasmahttin

Sámedikki jagi 2018 doaibmaplánas váldoulbmilin leat bajiduvvon earet eará Sámediggelága ođasmahttinbargu ja Davviriikalaš sámesoahpamuša joatkin.

Sámediggi
Sámediggi čoahkkanii Anáris 18.12.2017. Govva: Vesa Toppari / Yle

Sámediggi ságadoalli Tiina Sanila-Aikio muitala, ahte eará áššin lea maid Suoma riikabeivviid ja sámedikki gaskasaš doaibmaorgána ja gulahallan. Olles riikkas stuorra áššit leat eanangotte- ja SODE-ođastus, mii lea maiddai Sámedikki oktan váldoulbmilin boahtte jagi.

Sámediggelága nuppástuhttin válmmaštallamis

Sámediggelága ođadeapmi lea máinnašuvvon Sámedikki doaibmaplánas oktan dehálaš ulbmilin. Sámediggelága ođasmahttimii nammaduvvon bargojoavku álggahii barggus skábmamánus ja galgá bargat cuoŋománu lohppii. Bargojoavkku ulbmilin lea válmmaštallat evttohusa sámediggelága ođasmahttimii.

Ođasmahttima vuođđun leat vuođđo- ja olmmošvuoigatvuođat ja eará riikkaidgaskasaš geatnegasvuođat dego ON:a julggaštus eamiálbmogiid rivttiin.

Dasa lassin barggu ulbmilin lea váldit eret eastagiid earret eará davviriikalaš sámesoahpamuša ja ILO 169-soahpamuša ratifiseremii Suomas.

Ođasmahttinbarggu váras nammaduvvon komitea lea mearri oažžut áigái ovttamielalaš smiehttamuš ođđa sámediggeláhkan. Dan vuođul stáhtaráđđi dahká evttohusas, man riikabeaivvit sáhttet dohkkehit čakčabájis 2018.

Ulbmilin lea, ahte láhkanuppástusat bohtet fápmui buriin áiggiin ovdal čuovvovaš sámediggeválggaid, mat ordnejuvvojit jagi 2019.

Sámediggelága ođadeamis šattai sáhka

Anárlaš sámediggeáirras Anu Avaskari evttohii dievasčoahkkimis, ahte Sámedikki boahtte jagi ulbmiliidda ja doaibmaplánii galggašii váldit mielde maid sámediggelága demokratiserema.

Anu Avaskari
Anu Avaskari evttohii sámediggelága demokratiserema. Govva: Vesa Toppari / Yle

– Sámediggi válljejuvvo nu, ahte sámeguovllu gielddat leat ožžon dihto meari báikkiid. Dakkár ortnet ii vástit dan, ahte man ollu guđege guovllus leat ássit, ákkastalai Avaskari evttohusas.

Avaskari mielas dálá áirrasjuohku guovlluid mielde ii leat dássedeattus.

– Dál Anára guovllus leat badjel 1500 sápmelačča, geain lea jienastanriekti sámedikki válggain ja Anár oažžu 3 báikki. Eará sámegielddain leat 950 jietnaválddálačča ja sii ožžot 9 báikki.

Suomas Sámedikkis eai leat geavahusas listtut dahje bellodagat. Sámediggeválga lea personválga, mas sámiid álbmotválljenorgánii válljejuvvojit 21 eanemus jienaid ožžon evttohasa. Dán 21 áirasis galget sámeguovllu gielddat nappo Soađegilli, Ohcejohka, Anár ja Eanodat oažžut guđege golbma áirasa.

– Ii leat dárbu čállit láhkii dárkilit dan, ahte Anár oažžu dihto meari, muhto dat lea dehálaš, ahte guovlluid jietnaválddálaččaid mearri váikkuha dasa, man ollu ožžot áirasiid Sámediggái, Avaskari čilge.

– Dalle dan Sámedikki legitimitehta ii dárbbašivčče olles áiggi eahpidit. Galgá leat albma demokratiija, ahte sáhttá ovddastit. Sámi álbmot ii sáhte leat bissovaččat eahpedemokráhtalaš lágas.

Juuso: Jagi 2018 doaibmaplána lea boastto sadji ságastallat sámediggelága ođadeamis

Tuomas Aslak Juuso
Tuomas Aslak Juuso mielas doaibmaplána ii leat rivttes sadji hállat sámediggelága ođadeamis. Govva: Vesa Toppari / Yle
Eanodatlaš Tuomas Aslak Juuso mielas ságastallan sámediggelága ođadeamis gevvojuvvui boastto sajis, go ášši váldojuvvui ovdan Sámedikki doaibmaplána jahkái 2018 oktavuođas.

– Oppalohkái, ahte man buohta ášši gieđahallojuvvui, doaibmaplána 2018 lea dasa vearro sadji. Mis lea 19.12. ulbmil ságastallat lahtuiguin, mo sámediggelága galgá ođasmahttit ja dat lea dat sadji, gos galgá daid áššiid digaštallat, dadjá Juuso.

Juuso ii goittotge šiite sámediggeáirasiid vuoigatvuođa ságastallat das, mo Sámediggi hukse demokratiijas. Juuso oaivvilda, ahte guhkes áigásaš vuogádat doaibmá, iige son guorrasan anárlaš Anu Avaskari evttohusaide Sámedikki eahpedemokratiijalaš doaibmavuogis.

– Mun lean ieš oaidnán, ahte sámi árvvuide vuođuštuvvon demokráhtalaš vuohki lea rivttes vuohki. Mis lea čuođi jagi leamaš guovlolaš ovddasteami historjá ja sámi politihkka lea huksejuvvon čuođi jagi dan ala. Mun oainnán dan hui dehálaš árvun.

Juuso mielas boahtte áiggis sáhtašii ságastallat guovlluid áirrasloguid earálágan juogus, muhto dát ii lean dasa rivttes báiki.

– Dasa in leat gal vealttakeahttá njuolgut vuostá, ahte dakkár ortnet huksejuvvo, muhto dat ferte huksejuvvot Sámedikki lahtuid siskkáldas ságastallama vuođul, iige dákkár doaibmaplána oktavuođas, mii lea čoahkkinteknihkalaččat vearrut, Juuso deattuha.

Anu Avaskari evttohus sámediggelága demokratiseremis ii mannan čađa Sámedikki dievasčoahkkimis Anáris. Áššis jienastuvvui ja stivrra evttohus vuittii 9-2, njealjis adde guoros jiena. Anu Avaskari guđii áššis sierraoaivila.

Lasihuvvon diehtu: Teavstta vuosttaš cealkagii lasihuvvon diehtu, ahte Sámedikki ságadoalli muitala mat eará áššit leat Sámedikki boahtte jagi ulbmiliin.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Bivnnuhamosat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä