Sápmi |

"Sámegielagiidda galggašedje fállat bálvalusaid iežaset gillii – buohkat eai nákce gáibidit daid"

Anáris ságastalle maŋŋebárgga sámegielat dearvvašvuođa bálvalusain, mat leat álkket oažžumis.

Annika Pasanen
Annika Pasanen lea fuolas das, makkár gova suomagielat bálvalusat addet sámegielaid mánáide gielaid árvvus. Govva: Vesa Toppari / Yle Sápmi

Maŋŋebárgga ledje dearvvašvuohtasuorggi olbmot čoahkkanan Anárii háleštit sámegielat dearvvašvuođa bálvalusain, mat leat álkket oažžumis.

Gielladutki, Sámedikki giellabeassebagadalli ja Giellarávvehat-doaimma bargi sihke sámegielat mánáid eadni Annika Pasanen hálai dilálašvuođas sámegielat mánáid guovtte- dahjege máŋggagielat bagadallamis.

Pasanen oaidná, ahte mánáid máŋggagielatbagadallama stuorimus váttisvuohta lea dat, ahte ii áddejuvvo maid máŋggagielatvuohta riekta dárkkuha. Su mielde dávjá jurddašit nu, ahte mánná lea jogo sáme- dahje suomagiela, dahjege nu, ahte su sáme- ja suomagiella livčče seamma buorre.

– Muhto iešalddeshan dat lea olu mohkkásut. Ovdamearka dihte mánás sáhttá leat sámegiella muhtin áššiin nannosut go suomagiella, ja muhtin áššiin fas nuppegežiid. Dat ii álo áddejuvvo, ja ovdamearka dihte rávvehatdivššár sáhttá oaidnit dan čuolbman, jus mánná ii máhte muhtin sáni vaikkoba suomagillii.

Sámegielat bálvalusaid galggašedje fállat sámegielagiidda, buohkat eai nákce gáibidit daid

Sámi giellaláhka geatnegahttá gielddaid eiseválddiid ja dearvvašvuođabálvalusaid fállat sámegielat bálvalusa, muhto daid bálvalusaid sáhttá leat váttis oažžut.

Annika Pasanen mielde leatge olbmot, geat eai leat nákcen álgit gáibidit sámegielat bálvalusa oažžuma.

– Sámegielat bálvalusa dárbbu galggašii jearrat jo dalán olbmos, dat galggašii lea normála ášši. Olmmoš ii dárbbašivčče ieš čielggadit ja gáibidit, go dan eai duođai buohkat veaje, iige dárbbašge veadjit. Dat lea bálvalusa ordnejeaddji geatnegasvuohta dieđihit ja fállat dan.

Erenomážit vuorrasot olbmuide ja mánáide lea dehálaš fállat sámegielat bálvalusaid. Pasanena mielde dat čájeha mánáide, ahte sámegiela atnet seamma árvvus go suomagielage.

– Jus sámegielat mánná ii oaččo goassige sámegielat bálvalusa, de dat addá mánnái gova gielaid árvvus. Jus mánná gártá ieš molsut giela danin go divššár ii máhte sámegiela, de dat lea hui vearrái.

– Eandalit mánát, geaiguin sámegiella lea dat vuosttas ja nannosut giella, de erenomážit sii leat fuones dilis, lohká Annika Pasanen.

Sámegielat sode-materiálaid várás dárbbašuvvo eanet ruhta

Mo ovddidit dakkár sámegielaid bálvalusaid ja dan bargoneavvuid, mat leat álkket oažžumis? -čoahkkima ordnii Bearášguovddášmálle Lappii (Lape) -fidnu. Čoahkkimis ledje mielde sámegielat mánáid- ja bearašbálvalusaid ámmátolbmot, Sámediggi, gielddat ja Suoma dearvvašvuohta- ja buresveadjinlágádus.

Lape-fidnu sámegielat ovddidanbargi Riitta Lehtola mielde dákkár čoahkkimii lei dárbu, go sii galget ovddidit maiddái rávvehatbálvalusaid. Su mielde oktan váttisvuohtan lea dat, go ii leat leamašan čielga koordinahtor sámegielat materiálaid várás.

– Mii leat háleštan maiddái gielddaiguin, ja gielddaidge mielas sámegielat sosiála- ja dearvvašvuođasuorggi materiála várás dárbbašit eanet ruđa. Dan lassin oktage ii riekta koordinere dan, dušše ovttaskas bargit leat dikšon daid sámegillii, ja máŋgii soitet jorgalit seamma materiálaid juohkehaš ieš.

Riitta Lehtola
Riitta Lehtola mielde čoahkkin rabai ođđa vejolašvuođaid. Govva: Xia Torikka / Yle Sápmi

Máŋggagielatvuođa lassin čoahkkimis háleštedje viidát sámegielat dearvvašvuohtabálvalusain sámegielat mánáide. Lehtola mielde čoahkkimis ledjege buorit ságastallamat ja bohte ovdan maiddái ođđa vejolašvuođat.

– Suoma dearvvašvuohta- ja buresveadjinlágádus dutká dál dan vejolašvuođa, mo álgit buvttadit oktasaš, riikkaviidosaš sámegielat materiálaid.

– Ja de Meille tulee vauva (munnuide riegada mánná) -gihppaga jorgaleapmái sáhttá boahtit ruhta, ja sámegielat mánná- ja bearašbálvalusat bohtet eanangoddedási plánemii. Goassige ii dieđe, makkár váikkuhusat loahpaloahpas leat. Dat lea buorre álgu, lohká Lehtola.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat