Sápmi |

Sámelistu dahje iežas riikkabeaiáirras – Jienat dárbbašuvvojit goit badjel 10 000

Jienasteaddji evttoha, ahte riikkabeaiválggaide galggašii bidjat sierra sámelisttu dahje bargagoahtit dan ovdii, ahte sámit oaččošedje juohke válggain nammadit ovtta riikabeaiáirasa. Jus sámelisttu ceggešii, evttohas dárbbašivčče unnimustá 10 000 jiena, ahte beasašii riikabeaiáirrasin.

Samuli Valkeapää
Samuli Valkeapää smiehttai dárkilit gean jienasta. Govva: Yle

Samuli Valkeapääs lei dáid riikkabeaiválggain váttis gávdnat evttohasa, geasa addá jienas. Sus ledje bures muittus dat, mat bellodagat vuostálaste ILO-soahpamuša dohkkeheami njukčamánus riikkabeivviin.

– Čuvvon hui dárkilit ILO-ášši. Jurdilin jienastit bellodagaid, mat dorjo ILO-soahpamuša dohkkeheami, dat lei vuosttas vuolggasadji, čilge Valkeapää iežas ákkaid.

– Nubbi jurdda lei viggat monu oažžut sámiid jienaid oidnosii, eaige livčče bieđgguid duoppil dáppil. Liikon dan vuogis, mo Eanodagas lea gielddaválggain, doppe lea iežas sámiid listu, mii maid čohkke sámiid jienaid. Dat oidnoge doppe gielddapolitihkkas čielgasit, vuođušta Valkeapää.

– Riikkabeaiválggain ii leat sámiid bellodat mii čohkke sámiid jienaid. In dieđe, ahte oažžutgo mii sámiin nu olu olbmuid, ahte basttášeimmet dakkára deike bidjat, jurddašallá Valkeapää.

– Maŋimužžan mu jienasteapmái váikkuhii olbmo persovnna, muitala Valkeapää.

Sámelistu riikkabeaiválggaide?

Jus muhtun háliida cegget nu gohčoduvvon sámelisttu, mas eai leat čanastagat mange bellodahkii, ferte vuođđudit válljenovttastusa.

Samuli Valkeapää
Govva: Anneli Lappalainen / Yle Sápmi
Riikkabeaiválggain gáibidit, ahte válljenovttastusas galget leat unnimustá 100 jietnavuoigadahtton olbmo, geat gullet seamma válgabirii. Dan maŋŋá sáhttá bidjat evttohasa riikkabeaiválggaide.

Valkeapää goit binnáš álgá eahpidit sámelisttu váikkuhusa.

– Mun in dieđe galle sámiid jiena boađále, livččego 3 000 dáppe Lappi leanas? Lappi leanas goit jienasteaddjit leat čuođiduhát. Ahte oaččošiigot dainna golmmain duháhiin jienain dáppe maidige áigái?, smiehttá Valkeapää.

Sámelistu dárbbašivčče unnimustá 10 000 jiena

Lea váttis dadjat njuolga, galle jiena govahallojuvvon sámelisttu evttohas dárbbašivčče vai beasašii sisa riikkabeivviide.

Lappi universitehta politihkadutki Petri Koikkalainen rehkenastá, ahte sámelisttu evttohas galggašii čoaggit badjel 10 000 jiena, jus áiggošii beassat riikkabeivviide. 

Politiikan tutkija Petri Koikkalainen, Lapin Yliopisto
Politiikan tutkija Petri Koikkalainen, Lapin Yliopisto Govva: Jarmo Siivikko / Yle

– Bellodaga bokte lea álkkit beassat sisa, dasgo bellodagaid viiddis listtut addet jietnaveahki ovttaskas evttohasaide. Juohke válggain muhtun válgabires besset sisa dušše 2 000 jienain, jus bellodaga siste muhtun eará evttohas lea nákcen čoaggit earenomáš olu jienaid, muittuha Koikkalainen.

Jus sámelistu livčče lean jo jagi 2011 válggain...

Jagi 2011 válggain unnimus nu gohčoduvvon veardádallanloguin (suomag. vertausluku) sisa manai Markus Lohi 10 670 jienain. Jus dalle livčče lean sámelistu, de dan evttohas livčče galgan čoaggit ovtta jiena eanet go Lohi ja ná livčče beassan sisa.

Jagi 2011 válggain unnimus jietnameriin riikkabeivviide válljejuvvui Hanna Mäntylä, 3 064 jienain. Jus dalle livčče lean sámelistu, mas livčče lean njeallje nama ja guhtege livčče čoaggán 3 000 jiena, de dalle sámelisttu evttohas livčče vuoitán Mäntylä.

– Bellodaga bokte lea sihkkarit álkkit beassat sisa go listtu bokte, čilge politihkadutki Koikkalainen.

"Iežas riikabeaiáirras livčče buoremus čoavddus"

Ålanddas válljejit juohke válggain ovtta áirasa ja dat lea válgaláhkii girjejuvvon. Seammalágan áirras livčče Samuli Valkeapää mielas sámiid áššiid dáfus dat buoremus čoavddus.

– Mun sávašin, ahte doppe riikkabeivviin livččii nannejuvvon álo okta riikkabeaiáirras. Dat sáhtášii leat olmmoš, gean Sámediggi vállje.

– Lean aivve sihkkar das, ahte jus Sámediggi vállješii dan evttohasa, dalle doppe gullošii dat duođalaš sámiid jietna, iige sámiid namain dahkkon jietna. Dakkár jietna galggašii gullot mii duođas dieđášii sámiid dili ja dárbbuid, loahpaha Valkeapää.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä