Sápmi

Sámi badjeskuvllat ožžo stuorra girjeskeaŋkka – nuoraid geahččalit movttiidahttit lohkat eanet

Per-Jona Labba ja Máret-Elle Valkeapää
Heahtá skuvlla 8. luohkálaččat Per-Jona Labba ja Máret-Elle Valkeapää leaba movttegat girjeskeaŋkkas. Govva: Anni-Saara Paltto / Yle

Suoma kulturruhtaráju Lukuklaani-fidnu lea juohkán lagabui 900 badjeskuvlii girjepakeahtaid dán čavčča.

Heahtá skuvlla sámegiela ávnnasoahpaheaddji Anne-Mari Kukkonen jorahallá gieđaid gaskkas pakeahta, man son lea vuordán jo guhkit áigge. Sáhttá bures dadjat, ahte juovllat bohtet árrat dán jagi Eanodahkii. Pakeahtas leat logi varas sámegielat girjji, njuolga prentehusas.

Sámeguovllu badjeskuvllat leat ožžon dán čavčča girjeskeaŋkan 10 sámegielat ja 102 suomagielat girjji Suoma kulturruhtaráju Lukuklaani-fidnu bokte. Sámegielat girjepakeahtas leat sámegillii čállojuvvon ja jorgaluvvon girjjit, diktagirjjit ja máidnasat, fantasiijagirjjit ja muitalusat duohta eallimis.

Heahtá skuvlla oahpaheaddji Anne-Mari Kukkonen illuda skeaŋkkas.

– Galhan das lea stuorra mearkkašupmi, ahte mii oažžut dákkár skeaŋkka. Ođđa, varas ja miellagiddevaš girjjit, maid oahppit besset de lohkat ja dáidda oahpásmuvvat, dadjá Kukkonen.

Anne-Mari Kukkonen
Heahtá skuvlla sámegiela ávnnasoahpaheaddji Anne-Mari Kukkonen sávvá, ahte girjeskeaŋka movttiidahttá nuoraid lohkat. Govva: Anni-Saara Paltto / Yle

“Lohkan lea vuođđu buot oahppamii”

Lukuklaani-fidnu ollašuhttimis vástida Lastenkirja-instituhtta ja sámegielat girjjiid oasil Sámedikki skuvlen- ja oahppomateriáladoaimmahat. Suoma kulturruhtaráju fidnu lea doaibman jagi 2017 rájes. Diibmá girjepakeahtaid juhke vuolledásiide, dál vuorus leat badjedásit. Dán jagi girjepakeahta leat ožžon lagabui 900 badjedási olles Suomas.

Fidnu váldoulbmilin lea movttiidahttit mánáid ja nuoraid lohkat, muitala Lastenkirja-instituhta doaimmajođiheaddji Kaisa Laaksonen.

– Buoremus vuohki movttiidahttit lohkat lea dat, ahte girjjit leat oažžumis ja dat leat skuvllaid hilduin. Skuvllaid girjerádjosiidda ođđa ja varas girjjit eai dán áigge šat olle nu jođánit, dadjá Laaksonen.

Kaisa Laaksonen
Lastenkirjainstituhta doaimmajođiheaddji Kaisa Laaksonen mielas lohkan lea vuođđun oahppamii. Govva: Jenni Niemelä-Nyrhinen

Suoma skuvllain eai leat dálá dilis mearreruđat oastit girjjiid, nuba girjeskeaŋkkat leat mávssolaččat. Laaksonen lea fuolas das, ahte mánát ja nuorat juohkásit dán áigge ain eanet guovtti lahkkái; daidda, geat lohket olu ja daidda, geat eai loga obanassiige.

– Lohkan lea vuođđu buot oahppamii. Jus ii leat lohkanmáhttu, de lea váttis studeret. Lohkanmáhttu veahkeha ipmirdit eará olbmuid buorebut ja vuodjut áššiide.

Dán áigge some-máilmmis ja medias olbmot ožžot olles áigge oanehis dieđuid ja impulssaid. Girji lea goit dakkár, man gurrii ferte bisánastit, muittuha Laaksonen.

– Girji gáibida dihto láhkai šielmmá rasttildeami, telefovnna ja dihtoriid lea varra álkit lahkonit. Dán áigge leat goit jietnagirjjit ja e-girjjit, nu ahte ii dat girji gilval earáiguin, muhto dat maid ávkkástallá dán áigge teknihkas, dadjá Lastenkirja-instituhta doaimmajođiheaddji Kaisa Laaksonen.

Girjjit girji sámegiella
Sámi badjedásit ožžo logi ođđa sámegielat girjji. Govva: Anni-Saara Paltto / Yle

"Telefovdna vuoitá girjji"

Heahtá badjedási nuorat geahčadit girjeskeaŋkalána ja juohkehaš dohppesta fárrui iežas miela miel girjji. Oahpaheaddji Anne-Mari Kukkonen muitala, ahte sii lávejit lohkat girjjiid ain diimmuid loahpas, muhtumin guhkit, muhtumin fas oanehut. Lohkanmáhtu ovddideapmi lea mávssolaš.

– Mu mielas lea hui dehálaš, ahte sámegieloahppit besset lohkat girjjálašvuođa iežaset gillii ja ohppet sániid. Sátnerádju lassána hui johtilit, jus lohká girjjiid vaikko asttuáiggis, ahte ii loga dušše oahppodiimmuid áigge, dadjá Kukkonen.

Dán áigge ii leat goit nu čielggas, ahte nuorat dohppejit girjji gihtii. Telefovnnat, dihtorat ja eará mediafálaldagat leat boahtán sadjái.

Heahtá skuvlla 8. luohkálaš oahppi Per-Jona Labba mielas lea goit buorre, ahte skuvla fidnii girjeskeaŋkka.

– Leahan dat hui fiinna ášši, ahte beassá lohkat ođđa girjjiid.

Labba muitala, ahte son láve lohkat dalle, go ii leat mihkkege eará maid dahkat.

– Mun láven lohkat dakkár gelddolaš girjjiid ja ráidogovaid, nugo Vulle Vuojaža, muitala Labba.

Heahtá skuvlla nuorat, 8.-9.lk Máret-Elle Valkeapää, Per-Jona Labba ja Rosa-Máren Juuso
Heahtá skuvlla nuorat Máret-Elle Valkeapää, Per-Jona Labba ja Rosa-Máren Juuso oahpásmuvvame girjeskeŋkii. Govva: Anni-Saara Paltto / Yle

Labba skuvlaskibir Máret-Elle Valkeapää fas mieđiha, ahte girjjit eai geasut su nu olu.

– Logan dušše máinnasgirjjiid unna vieljaide. Mun lean nu olu telefovnnain, in mun de šat loga ollenge girjjiid, dadjá Valkeapää.

9. luohkkálaš Rosa-Máren Juuso dovddaha, ahte eará asttuáiggehommát mannet girjjiid ovdalii.

– Mun in láve lohkat, go mus ii leat áigi. Lean telefovnnain, go doppe sáhttá geahččat filmmaid, dadjá Juuso.

"Sávvamis girjeskeaŋka movttiidahttá lohkat"

Kukkonen vuohttá, ahte telefovnnat ja dihtorat váldet ain eanet saji ja nuoraid lea váttis oažžut lohkat. Son goit sávvá, ahte girjeskeaŋka movttiidahttá lohkat eanet.

– Gal mun lean fuobmán, ahte visot dat neahtta ja asttuáiggedoaimmat váldet olu nuoraid áiggi ja dat eai gille šat lohkat albma girjjiid. Soitet dat geahččat telefovnnas teavsttaid ja girjjiid, muhto gal dat albma girjjiid lohkan lea dán áigge váttis nuoraide.

– Doaivvu mielde oahppit movttiidit lohkamii, go ožžot lohkat ođđaáigásaš girjjiid, eaige dušše daid boares girjjiid, mat mis leat dáppe hildus, dadjá Kukkonen.

Eanet áššis maiddái otná Yle Ođđasiin TV1:žis diibmu 16:45.

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä