Sápmi |

Sámi borramušaid atnet ain árvvus juovlabeavddis

Dán áiggi sápmelaččat bidjet návccaid juovlaborramušaide, muhto muhtimiidda dohkke dušše biđus. Gievkkanmeašttir maiddái muittuha, ahte bohccobiergu ja Sámi guolit eai dárbbaš earágo sáltti ja bihppora.

Heijá Ánne
Heijá Ánne muitá ain, go smáhkii vuosttas gearddde risenrievdnesuohkada. Govva: Vesa Toppari / Yle Sápmi

Dán áigge maiddái sápmelaččat bidjet návccaid juovlaborramušaid ráhkadeapmái ja háhkamii. Suoma beale sápmelaččaid beavddis dávjá leat suopmelaš juovlaborramušat dego náppoš- ja rušpenjuvdosat ja spiinni čoarbbealli.

Farga 81-jahkásaš Heijá Ánne, Anni Äärelä goittotge muitala, ahte su mánnávuođas ovdal soađi, sin juovlabeavddis ii lean makkárge earenomáš biebmu.

– Mun in gal muitte, ahte dalle livčče lean makkárge earenomáš biebmu, dieđusge mális ja biđus. Eat mii leat diehtán spiinnebierggus maidege, muitala Heijá Ánne.

Heijá Ánne leage bajásšaddan badjebearrašis nuba sii ledje meahcis bohccuid guođoheamen. Dállui sii manne vehá ovdal juovllaid.

– Miihan leimmet guhká goađi luhtte ja de juste ovdal juovllaid vulggiimmet de dállui. Dan mun muittan go galggai visot rádjat ja buot rissiid čoaggit eret amas sáhpánráidu darvánit dasa, muittaša Heijá Ánne.

Heijá Ánne bearaš orui Njunnážis dalle go son lei mánná, ja ovdal soađi ii lean gávppitge lahkosiin. Son muitá, ahte sin bearaš álggii ráhkadit juovlabiepmuid easkka, go Bealdovuopmái bođii gávpi.

– Unna gávppaš bođii Bealdovuopmái 50-logu bealle muttus. Mun muittán go eadni finai doppe ja buvttii risenrivnniid, eathan mii lean oaidnánge risenrivnniid, ja dego vuoššai dan buvrru nu dat lei nu njálgga buvru, rábmo Ánne.

"Biđus dohkke juovlabiebmun"

Heijá Ánne ii goittotge bora dán áiggi juovlaborramušaid. Son oaivvilda, ahte badjeolbmuide dábálaš biđus dohkke maiddái juovlaborramuššan.

– Biđđosa lea álki goit ráhkadit, cabastit bierggu ja steikket. Dat lea hui buorre.

– Mun in bora dieid spiinnebierggu ja márffiid, mun in dárbbaš earágo vuodjaláibbi ja biđđosa.

Biđus
Biđus lea dávjá árgabeaiborramuš muhto dat dohkke maiddái juovllaide. Govva: Vesa Toppari / Yle Sápmi

Heijá Ánne ii láve ieš oba málestit juovlabiepmuid, baicce son láve mannat iežas mánáidis juovlabeavdái.

– Go mun in ieš bora, nu in mun gille inge máhte ráhkaditge, oaivvilda Heijá Ánne.

"Juovlabeavdái buot buoremus borramušat"

Hotealla Kultahovi restoráŋŋa anáraš gievkkanmeašttir Heikki Nikula lea guorahallan sámiid biebmoárbevieruid ja gávdnan doppe maiddái juovlaborramušaid.

– Juovllat leat leamašan dehálaččat, buoremus borramušat leat biddjon beavdái ja stuorimus dápmoha, man leat čakčat goddán, leat sálten ja bohcco čoarbbealis lea dahkkon biđus, muitala Nikula.

– Leat leamašan maiddái muhtin erenomáš biepmut, degomat bohccovuostá ja lean maiddái gullan, ahte mánáide leat ráhkadan bohccomielkkis dákkár jieŋa, mii lea leamašan dego dan áigásaš lákcajiekŋa.

Heikki Nikula kalastaa Juutuanjoella Inarissa heinäkuussa 2016.
Heikki Nikula bivdá juovladápmoha Juvdujogas. Govva: Jarmo Honkanen / Yle

Gievkkanmeaštára iežas juovlabeavddis leat dábálaš juovlaherskot, dego spiinnebiergu ja iešguđetlágan njuvdosat, muhto dehálamos biebmu lea goittotge Juvdujoga dápmot.

– Mis lea dákkár árbevierru mánnávuođa rájes, ahte buot stuorimus dápmoha man leat bivdán, lea áhčči sálten ja seastán dan juovllaide. Muhto de nuppi juovlabeaivvi mii bassit bohcco čoarbbeali, muitala Heikki Nikula.

"Bohcco biergu ja min guolit leat nu jalla buorit"

Bohcco birgui ja Sámi guliide eai láve dábálaččat bidjat earágo sáltti ja gánske vehá bihppora. Maiddái gievkkanmeašttir Nikula lea dan oaivilis, ahte daidda ii dárbbaš lasihit maidige badjelmearálaččaid.

– Mun ieš láven sálteguollái bidjat dušše sáltti, bihppora ja veháš sohkkara, muhto jus háliida, dasa sáhttá bidjat vehá fenola siepmaniid dahje konjáhkka. ja bohcco biergui sáhttá bidjat dimjána.

– Muhto mu mielas daidda ii gal dárbbaš goittotge bidjat maidege erenomážiid, dat leat jo muđuige nu jalla buorit, deattuha Heikki Nikula.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Bivnnuhamosat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä