Sápmi

Sámi dujiin lea váttis dinet juohkebeaivválaš láibbi – duodjedutki mielas sápmelaččat galget atnit duoji árvvus ja leat gergosat máksit das

Inga Elisa Påve Idivuoma
Sámi duoji dilli ságastahtii bearjadaga 8.11. Duottar-Lappi luondduguovddážis Heahtás, go Duodjeakademiija-prošeakta lei ovttas Sámi allaskuvllain, Lappi universitehtain, Mánáid- ja nuoraid kulturguovddáš Mánuin ja eaktodáhtolaš duojáriiguin ordnen Duddjonmiella!-dáhpáhusa. Govva: Vesa Toppari / Yle

Vai boahttevuođasge gávdnojit duojárat, evttoha duodjedutki oktan čovdosin duodjekatekehtaid.

Gárasavvonlaš Iina-Marja Juusos lea goasnu leamašan niehku, ahte son sáhtášii eallit dušše duddjomiin. Dán áigge son studere goit oahpaheaddjin ja lea boazodoalus mielde.

Eará doaimmaid lassin son duddjo goasnu maiddái vuovdemassii. Maŋimuš riesai liinni.

Hui dávjá olbmot sihtetge su riessut. Mielas Juuso dan dahká, vaikko čohkkát gártáge.

– Riessuma áigge sáhtán guldalit logaldallama dahje geahččat TV, muitala Juuso.

Iina-Marja Juuso
Gárasavvonlaš Iina-Marja Juuso duddjošii mielas eanetge vuovdemassii, jos dainna dinešii buorebut ja sihkkarabbot. Govva: Vesa Toppari / Yle

Son lea smiehttan, ahte ferte leat nubbi bargu, go duddjomiin eallin lea máđoheapmi. Materiálat leat divrasat ja gárttašii jo nu olu goarrut vai dainna dinešii.

– Ja mo de, jus goarut olu, muhto it oaččoge daid vuovdemassii? Don bázát daid dujiiguin diesa, smiehttá Juuso.

Dujiin eallin ja dinen ii leat ieš duojis gitta

Duodjedutki Sigga-Marja Magga mielas Suomas leat muhtumat, geat bastet eallit sámedujiin. Magga mielas duodji lea dakkár dienas, man dahká eará bargguid lassin. Suomas dákkár dilli leamašan jo guhká, dadjá Magga.

Dujiin eallin ja dinen ii goit leat ieš dan duojis gitta.

– Dat lea baicce das gitta, mo máhtát gávppašit, márkanastit ja háhkat oastiid. Dan lassin ferte máhttit vel rehkenastit, mii lea gánnihahtti, guorahallá Magga.

Sigga-Marja Magga
Duojár ja filosofiija doavttir Sigga-Marja Magga suokkardalai Duddjonmiella!-dáhpáhusas, mo duodji eallá ja veadjá dálá áiggis. Govva: Vesa Toppari / Yle

Jus dujiin galggaš duojár eallit ja ná seailluhit sámi duoji máhtu, de dat lea maiddái sápmelaččain gitta, čilge Magga.

– Sávašin, ahte sápmelaččat ieža atnet árvvus duoji nu, ahte leat gergosat máksit das, go duojár duddjo. Sámi duodji ii leat hálbbes diŋga.

Naisen saamenpuvun lakki
Govva: Vesa Toppari / Yle

Suopmelaččat eai duostta šat oastit ovdamearkka dihte nuvttohiid

Iina-Marja Juuso lea fuobmán ovtta, mii lea váikkuhan sakka Sámi duojáriid dietnasiidda. Suopmelaččat eai oastte šat albma, fiinna sámedujiid.

– Dán áigge lea hui dávjá nu, ahte suopmelaččat eai duostta šat oastit sápmelaččain ovdamearkka dihte nuvttohiid.

Juuso mielas suopmelaččain lea dál dakkár govva, ahte sii dahket feailla, jus atnet maidige Sámi dujiid.

– Mu mielas nuvttohiid goit oažžolii atnit. Fiinna nuvttohat gal gullojit gean fal atnui, dadjá Juuso.

Duodjekatekehtat veahkkin?

Duodjedutki Sigga-Marja Magga lea binnáš heađis namalassii árbevirolaš duoji dilis. Su oainnu mielde eandaliige guolga-, siste- ja láigedujiid duddjon lea geahppánan sakka.

Ovdamearkka dihte guolgadujiid duddjomii ii leat sadji, navildandáidu ii leat juohkehaččas ja áigi maid lea rievdan.

– Olbmot eai šat nagot čohkkát. Dat lea garra bargu.

Naisen saamenpuku
Govva: Vesa Toppari / Yle

Jus boahttevuođasge háliida oastit čuldojuvvon vuoddagiid dahje láigeboahkána, de duodjeárbevierru ferte sirdásit boahttevaš buolvvaide ja boahttevuođa duojáriidda.

Dasa Maggas lea miellagiddevaš čoavddus.

Sigga-Marja Magga
Duojár ja filosofiija doavttir Sigga-Marja Magga árvala, ahte olbmuid luhtte sáhtášedje boahttevuođas johtit duodjekatekehtat rávvemin duddjomiin. Govva: Vesa Toppari / Yle

Ovdal johte katekehtat miehtá giliid ja dáluid oahpaheamen mánáid. Maiddái duodjeoahpus sáhtášii geavahit ávkin dán ovdalaš áiggiid vuogi, bidjat johtui duodjekatekehtaid.

– Sáhtášedje leat dakkár duodjekatekehtat, guhte manašedje olbmuid lusa. Sii sáhtášedje oahpahit vaikko ávnnasteami, bidjat duoji álgui ja de jahkebeali geažes fitnet geahččamin, mo duodji lea ovdánan, árvala duodjedutki Sigga-Marja Magga.

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä