Sápmi |

Sámi gielddain boahkuhit bures bárkodávdda vuostá – geahča iežat gieldda loguid dás

Yle Sámi dahkan čielggadeami vuođul Sámi gielddain leat dušše muhtin bearrašat, mat eai hálit boahkuhit mánáideaset.

Sairaanhoitaja antaa MPR-rokotuksen reiteen vuoden ikäiselle vauvalle.
Govva: David Gee / AOP

Jagis 2015 riegádan mánáin 94 proseantta leat ožžon MPR-boahkuheami, mii addá suoji bárkodávdda (sg. tuhkarokko) vuostá. Dat čielgá Dearvvašvuođa ja buresveadjinlágádusa (THL) varas boahkuhanstatistihkas.

Go gieldda boahkuhanviidodat lea 95 proseantta, de dalle sáhttá THL mielde hállat buori joavkosuojis. Suomas leat goit máŋggat gielddat, mat báhcet logu vuolábeallái.

Sámi gielddain boahkuhanproseanta bárkodávdda vuostá lea buori dásis. Buoremusat bárkodávdda vuostá boahkuhit Anáris, gos gokčanproseanta lea 97,8. Eanodagas lohku lea 92,9 ja Soađegilis 94,5 proseantta. Ohcejoga gieldda logut eai leat goit oažžumis diehtosuodjesivaid geažil. DBL ii almmut dákkár gielddaid loguid, main riegádan mánáid mearri lea vuollel 15.

Yle boahkuhanmášenis gávnnat buot Suoma gielddaid dieđuid.

Olbmot johtet – dávddat johtet

Bárkodávdda ja boahkuheami birra leage leamašan sáhka olu maŋemuš vahkkuid go skábmamánu loahpas Luoto gielddas Nuortabađaeatnamis boahkutkeahtes mánná buohccái bárkodávdii. Máŋggat čuođit olbmot leat leamašan vára vuolde buohccát dávdii, go leat leamašan seamma lanjain buohccán mánáin. Bárkodávdda ihtináigi lea juobe golbma váhku, muhto dál vuos ii leat dieđus leago dávda njommon earáide.

Doavttir Leena Niittyvuopio-Jämsä mielas lea dehálaš fuolahit, ahte boahkuhanviidodat bissu doarvái badjin Suomas.

– Sávan, ahte eambbo olbmot eai buohccá. Riska bárkodávdii buohccámii lea Suomas vel unni, joavkosuodji lea goit buorre. Olbmot goittotge johtet miehtá máilmmi ja buktet fárusteaset iešguđet dávddaid, maiddái bárkodávdda, muitala Niittyvuopio-Jämsä.

Leena Niittyvuopio-Jämsä
Doavttir Leena Niittyvuopio-Jämsä. Govva: Joel Jämsä

Sámi gielddain unnán bearrašat mat eai boahkut mánáid

Yle Sápmi gulaskuttai sámi gielddaid rávvehagain mo vánhemat boahkuhit mánáideaset. Čielggadeami vuođul Sámi gielddain leat dušše muhtin bearrašat mat eai hálit makkárge boahkuhemiid iežas mánáide.

DBL dieđuid mielde Suomas sullii okta proseanta bearrašiin biehttala boahkuheamis mánáidis ja lohku lea bisson seamma dásis maŋemuš jagiid. Unna gielddain jo okta boahkutkeahtes mánná oidno dakkaviđe boahkuhanstatistihkain ja vuolida ollislaš boahkuhanproseantta, deattuha DBL.

Doavttir Leena Niittyvuopio-Jämsä oaivvilda, ahte dearvvašvuođabálvalusat ja rávvehatdoaibma leat lihkostuvvan Sámis barggustis, go measta buot mánát boahkuhuvvojit.

– Bárkodavda sáhttá leat heakkaváralaš dávda. Komplikašuvnnat sáhttet maiddái leat vearrái. Dálá dieđu mielde lea dorvvolabbot boahkuhit máná go leat boahkutkeahttá, dadjá Niittyvuopio-Jämsä.

Muhtin guovlluin vuostálastet boahkuhemiid

Maŋemuš jagiid boahkuhemiid vuostálastin lea šaddan muhtin guovlluin juobe muhtinlágan trendan. Doavttir Leena Niittyvuopio-Jämsä sávvá, ahte dát trenda vajálduvašii jođánit. Niittyvuopio-Jämsä unnit nieiddaš ii leat vel ožžon boahkuheami bárkodávdda vuostá ja dat fuolastuhttá, jus bárkodávda šaddá epidemiijan.

– Nuorat nieidan lea 8-mánnosaš ja oažžu easka 1-jahkásažžan boahkuheami bárkodávdda vuostá. Lihkus Oulu guovllus, gos mii orrut, boahkuhanproseanta lea oalle buorre, iige bárkodávda leat ođđasiid mielde dáppe dihtton. Jos epidemiija boahtá, ferte gal smiehttat duostango johttit unnit mánáin olbmuid siste, smiehtada Niittyvuopio-Jämsä.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä