Koe uusi yle.fi
Sápmi |

Sámi juigiid ja girječálliid dahkkivuoigatvuođat čielggadanlahkái – "Vuosttaš lávki kulturárbbi hálddašeapmái"

Lappi universitehta lea ožžon 52 000 euro ruhtadeami dahkkivuoigatvuođaprošektii, mas lea ulbmilin čielggadit ovdamearkka dihte luđiid vuoigatvuođaid, ja maiddái skuvlet sámedikki bargiid dahkkivuoigatvuođaáššiiguin.

Piia Nuorgam
Govva: Vesa Toppari / Yle

Lappi universitehta lea ožžon 52 000 euro ruhtadeami Suoma oahpahus- ja kulturministeriijas álggahit uhca prošeavtta ovttas Sámedikkiin.

Prošeavttas lea ulbmilin čielggadit, ahte makkár hástalusat ja sierra dárbbut sámi juigiin ja girječálliin leat dahkkivuoigatvuođavuogádagas, muitala dutki Piia Nuorgam.

– Nubbi ulbmil das lea fállat Suoma Sámediggái dakkár dieđu, maid dat dalle sáhtet sin politihkalaš barggus geavahit. Diet leat dat viidát ulbmilat.

Piia Nuorgam lea ovttasvástádusas proseassa čáđaheamis. Fárus lea guokte earáge juristta Helssega ja Romsa universitehtain.

"Geas vejolašvuohta vástidit daid gažaldagaide?"

Nuorgam muitala, ahte guhká lea leamašan hástalus das, gii vástida gažaldagaide luđiid, máidnasiid ja girjjalašvuođa áššiin go lea vaikkeba geavahanlobiid birra sáhka.

– Leago lohpi geavahit oktasaš árbbi ja mo dan sáhtá geavahit? Mis ii leat leamašan dakkár okta hálddašeaddji dahje dieđus, ahte geas lea vuoigatvuohta dahje vejolašvuohta vástidit daid gažaldagaide, lohká Nuorgam.

– Dát lea vuosttaš lávki kulturárbbi hálddašeapmái.

sámi musihkkaakademiija heli huovinen
Govva: Aslak Paltto / Yle Sápmi

Gii oamasta, gii hálddaša, mo sáhttá geavahit

Prošeavtta álggahit čielggademiin girjjálašvuođa ja luđiid dahkkiid hástalusain dálá riektevuogádagas, mii lea davviriikkain.

– Mo siis sáhtet geavahit dan iežaset oktasaš kulturárbbi, ahte ráddjego dat sin barggu, makkár vejolašvuođaid dat addá, Nuorgam muitala dain gažaldagain, maid ferte čielggadit.

Vuos goit lea barggun čielggadit mat leat duođalaš hástalusat ja nuppe dáfus mii lea vieruiduvvan riekti dahje riektejurddašeapmi árbevirolaš luđiid dahje máidnasiid bokte.

– Gii oamasta, gii hálddaša, mo daid sáhttá geavahit.

Maid dat lea čielggadanlahkái, ahte geas galgá jearrat, jus áigu geavahit vaikkeba muhtun luođi.

Oktasaš hástalusat Sámis

Bargu ovdána dál nu, ahte joavku pláne borgemánus mo čáđahit doaimma. Nuorgam deattuha, ahte prošeakta doaibmá Suomabealde Suomabeal dahkkivuoigatvuođavuogádaga mielde.

Kulturárbi lea goit Sámis oktasaš, nuba hástalusatge leat oktasaččat. Proseassas váldit vuhtii servviid ja dahkkiid maid Ruoŧas ja Norggas ja geahččalit ovttasbargat Ruoŧa ja Norgga sámedikkiiguin.

– Dáshan mis lea ulbmilin dat, ahte mii hálidit, ahte min sámiid kultuvrra ja min oktasaš árbi sudjejuvvo min buorrin, muhto seammas hálidit ahte min sámiin musihkka ja girjjalašvuohta sáhtet leat dakkár bistevaš, modearna ealihanvuogit sámiide.

Proseassas lea geavatlaš láhkonanvuohki, mas háliidit čoavdit váttisvuođaid, mat leat dahkkivuoigatvuođavuogádagas.

Nuorgama mielde orru leamen maiddái nu, ahte sámis lea váilun oktasaš, siskkaldas ságastallan luđiid bokte das, ahte maid lea lohpi bargat ja makkár vugiin.

– Dat vieruiduvvan riekti lea nu sierralágan sierra guovlluiguin. Mii fállat dál maiddái vejolašvuođa dán ealahussii, musihkkaindustriijai.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Bivnnuhamosat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä