Sápmi |

Sámis lea álki beassat koronateasttaide ja vástádusa oažžu moatti beaivvis – analyserema áigot ain beavttálmahttit

Viđa davimus buohccedikšunbires áigot beavttálmahttit teasttaid analyserema boahtte mánus.

Armi Rasmus, Ohcejohka
Ohcejohkalaš Armi Rasmus lea fitnan jo guktii koronateasttas. Govva: Anneli Lappalainen / Yle

Sámis Eanodagas ja Ohcejogas beassá álkit koronateasttaide ja bohtosiid oažžu moatti beaivvis, lohpidit Sámi guovllu doaktárat.

Ohcejohkalaš Armi Rasmus lea dán koronaáigge geargan fitnat jo guktii koronateasttas. Gieskat orui nuorvu falleheamin ja danin manai testii.

– Das dál vuorddašan, máŋgii lean fitnan dan kanta.fi dárkilastimin daid, eai leat boahtán dohko dat vástádusat.

Guovtti sierra teastta bohtosa vuordimis leat leamašan earut.

– Dalle bohte nuppe beaivve numo lei lohpiduvvon. Dat bohte hui jođánit, muitala Rasmus.

Rasmus gárttai dalánaga bissut ruovttus go korona sullasaš váttut dovdogohte ja eahpádus njoammumis gávnnahuvvui. Su luhtti ii sáhttán galledit iige son beassan fitnat oba gávppisge, muhto son ii moraštan ovddal gihtii teastabohtosa.

– In bala go aisttan in dieđe. Dalle in dieđe juos mat boahtá positiivvalaš boađus, de dalle lea fas eará ášši. Dál in leat smiehttan dan nu dárkilit, inge bala.

Vaikko Armi Rasmus koronateastta boađus oruige jávkamin, de loahpas dat bođii, iige sus lean korona.

Heidi Eriksen
Koronateastta vástádusa boahtin bistá sullii guokte-golbma jándora, muitala Ohcejoga gieldda vástideaddji doavttir Heidi Eriksen. Govva: Vesa Toppari / Yle

Koronateasttaide eai leat šat Suomas guhkes ráiddut. Ohcejogas lea hui álki beassat teasttaide, vaikko čavčča mielde nurvot leat lassánan.

– Olmmošmearri lassánii geat háliidedje testii ja nu dat hiđui vástádusaid boahtin. Juos lea dábálaš leanzzu dávdamearka dahje koronai heivvolaš dávdamearka boahtán, de vástádusa boahtin bistá sullii guokte-golbma jándora, muitala Ohcejoga gieldda vástideaddji doavttir Heidi Eriksen.

Jus bargá dehálaš dahje krihtálaš ámmáhis, de dalle beassá dego ráiddu ovddemužžan ja vástádus galggašii boahtit hui jođánit.

– Mis eai leat nu olu hohpolaš bargit. Mis dat lea sosiála- ja dearvvasvuođasuorggi olbmot, geat leat hohpolažžan, čilge Eriksen.

Sámis guhkes gaskkat ájihit eanemus teastabohtosiid

Viđa davimus buohccedikšunbires leat beavttálmahttán koronateasttaid váldima ja analyserema. Davvin lea ulbmil boahtte mánu rájes analyseret joba 3 000 koronateastta beaivvis.

Näyteputki käsissä, joissa on suojahansikkaat.
Eanodagas ja Ohcejogas beassá juohke beaivve testii juos lea dárbu. Govva: Kalle Niskala / Yle

Sámeguovllus jođánis koronateastabohtosa sáhttet ájihit guhkes gaskkat. Eanodagas lea badjelaš 300 kilomehtera ja Ohcejogas sullii 450 kilomehtera mátki Roavvenjárgii, gos lea lagamuš koronateasttaid analyseren.

Ohcejogas beassá juohke beaivve testii juos lea dárbu. Eanodagasges koronateastta sáhttá dahkat vuossárggas bearjadahkii, ja bearjadagas sotnabeaivái testen lea Muonás.

Soađegili koronarávventelefovnnas muitalit, ahte testii beassá dábálaččat seamma beaivvi áigge dahje maŋimustá čuovvovaš beaivve. Teastabohtosat válbmanit guovtti dahje golmma beaivvis. Sis fitnet beaivválaččat 20–30 olbmo válddiheamen teastta. Geassit teasttaid válde uhcit, muhto borgemánus go skuvllat álge, de teasttaid mearri lassánii. Nuorvoáigi lea lea lasihan teasttaid meari.

Anáris beassá koronatestii juohke beaivve juos leat koronalágan váttut. Njunus doavttir Outi Liisanantti ávžžuha teasttaide maid juos leat nuorvvu.

– Teastta boađus ádjána beallejándoris golmma jándorii, muitala Liisanantti.

Ruškki sáhttá ovddidit koronavirusa leavvama

Giehtaruohttasa guovlu geasuha mátkkálaččaid go olbmot háliidit boahtit geahččat ruškki. Muona-Eanodaga njunuš doavttir Teemu Taulavuori muittuha, ahte turistasesoŋŋa lea maid hástalus sin dearvvasvuođasuorgái.

– Váiban vánddardeaddjiiguin leat nu máŋggalágan váttut, mat sáhttet dagahit dárbbu boahtit buohccevissui. Ja go dikšojuvvo juoga váddu, de olmmoš sáhttáge seammás njoammudit dieđitkeahttá koronavirusa, joatká Taulavuori.

Video: median oletuskuva, musta laatikko
Sámi guovllu gielddain Eanodagas, Ohcejogas, Anáris ja Soađegilis koronavirusteasttaide beassá jođánit, muhto bohtosat sáhttet jávkat juoba beivviid. Son lea sihkarvuođa dihtii fitnan juo guktii teasttain. Video: Anneli Lappalainen / Yle

Dievasmahtton 15.9.2020 dii. 10.14 Soađegili ja Anára gielddaid dieđuiguin.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä