Sápmi |

Servodatberošteaddji guovttos: Dál lea áigi geahččat iežamet servodaga sisa – Black Lives Matter -lihkadus viidu miehtá máilmmi

Maiddái Sámis leat čuvvon dárkilit dáhpáhusaid, mat álge Ovttastuvvon Stáhtain miessemánu loahpas.

Jenni Laiti ja Anni-Sofia Niittyvuopio
Jenni Laiti ja Anni-Sofia Niittyvuopio sávvaba, ahte olbmot doarjjošedje BLM-lihkadusa konkrehtalaččat sosiála media lassin. Govva: Ville Fofonoff ja Kirsti Länsman / Yle

Maŋŋebárgga sosiála media dievai čáhppes govaiguin, main geavahedje #blackouttuesday -fáddágilkora.

Dat gullá Black Lives Matter -lihkadussii, mii lea álggahuvvon jagis 2013, muhto loktanii fas miessemánu loahpas, go čáhppesliikat George Floyd jámii njeallji bolesa veahkaválddálaš gieđahallamis Minneapolisis, Minnesota stáhtas, Ovttastuvvon Stáhtain. Boles čippostalai albmá čoddaga alde máŋga minuhta, iige almmái bastán dan dihte vuoigŋat.

Minnesota stáhta lea dál áššáskuhttán Minneapolisa bolesstašuvnna olmmošvuoigatvuođaid rihkkumis. Oassestáhta dutkagoahtá maiddái dan, leago bolesstašuvdna sivalaš struktuvrralaš vealaheapmái. Dáhpáhusas mielde leamašan boles lea áššáskuhtton goddimis.

Albmá jápmima maŋŋá leat ordnejuvvon miellačájáhusat ja proteasttat miehtá Ovttastuvvon Stáhtaid bolesiid geavahan veahkaválddi ja obalohkáige rasismma vuostá.

Miellačájáhusat ja proteasttat leat leavvan maiddái ábi nuppe beallai. Ovdamearkka dihte Helssegis ordnejuvvo miellačájáhus otne gaskavahkko, man sáhttá čuovvut neahta bokte. Dáhpáhus álgá diibmu 16.55.

Maiddái Sámis leat váldán oasi sosiála media bokte. Suoma Sámedikki nuoraidráđi ságadoalli Anni-Sofia Niittyvuopio oaivvilda, ahte dakkár lihkadus lei duođai dárbbašlaš dálá máilmmis. Su mielde rasisma lea leamašan čihkosis juo menddo guhká.

– Muhtun olbmot leat hirpmástuvvan das ahte dakkár dáhpáhuvvá. Dál de olbmot áddejit, ahte lea duođai olbmuid árgabeaivi vásihit rasismma ja maiddái veahkaválddi bolesiid beales.

Čáhppes govat dolvot saji ávkkálaš dieđuin

Servodataktivista Jenni Laiti ja Anni-Sofia Niittyvuopio leaba čuvvon dáhpáhusaid sosiála media bokte. Soai guktot háliideaba muittuhit olbmuid das, ahte Black Lives Matter -lihkadus sávvá olbmuid heaitit čáhppes govaid postema ja baicca juohkit dieđu, mas lea duođalaš ávki.

– Čáhppes govat devdet sosiála media. Dan sajis, ahte doppe livčče juohkán dieđuid das mii doppe dáhpáhuvvá, somes leat dušše čáhppes govat. Dat lea sensura, dadjá Laiti.

Laiti ávžžuhage buohkaid váldit daid eret ja oahpásmuvvat dasa, mo albma duođas sáhttá leat ávkin.

Niittyvuopio mielas lea dehálaš gullat rasismma vásihan olbmuid jurdagiid.

– Black Lives Matter -fáddágilkora duohken lea olu dehálaš diehtu, mas oahppá. Lea dehálaš lohkat áššis, muhto maiddái gulahallat ja háleštit olbmuiguin, geat leat gártán vásihit rasismma, son muitala.

Laiti mielde okta buoremus vuohki, mo doarjut lihkadusa, lea skeŋket dasa ruđa.

– Ollusat leat gártan giddagassii ja sii galget máksit sáhkuid. Gáhta alde lea maid stuorra riska buohccát koronavirusii. Álkimus vuogit dál leat sáddet ruđa ábi nuppe beallai ja doarjut ruđalaččat dan lihkadusa, ja juohkit albma dieđu.

“Buorre liiba speadjalastit dili iežamet servošii”

Struktuvrralaš rasisma lea oahpis maiddái sámiide, muhto dál lea áigi addit sáni saji čáhppes olbmuid servodahkii, oaivvilda Jenni Laiti.

– Mii Sámis sáhttit jurddašit, ahte mo mii háliidat, ahte majoritehta láhtte minguin. Mii vásihat rasismma, muhto dál lea áigi guldalit sin muitalusaid. Nu Amerihkás go maiddái Davviriikkain.

– Dál mis lea geatnegasvuohta čuovvut mii dáhpáhuvvá, lohkat ja oahppat dan birra, ja de juohkit dieđuid rasismma birra.

Dasa lassin rasisma gávdno maiddái sámiid siste, muitaleaba Jenni Laiti ja Anni-Sofia Niittyvuopio.

– Juohke servodagas gávdno rasisma. Dasa váikkuha dat, ahte don balat das, masa it leat hárjánan. Mun jáhkán, ahte maiddái sámeservodagas galgat bargat olu dan ovdii, lohká Niittyvuopio.

– Sávan dát lea dakkár boddu, ahte mii geahččat sisa guvlui ja smiehttat, mo mii Sámis sáhttit easttadit min siskkáldas rasismma, lohká Laiti.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä