Sápmi |

Šiljuin joraštan turisttat leamašan giksin báikkálaš olbmuide – Anára gielda lea dahkan rávvagiid mátkkálaččaide

Turisttaid lassáneapmi buktá ruđa, muhto maid eadduda, go muhtun turisttat joraštit priváhtta šiljuin ja bártidaddet geainnuid alde.

Ling Chen
Taiwanilaš Ling Chen mielas rávvagat leat hui ávkkálaččat. Mátkálaččat ožžot dárbbašlaš dieđuid dáid rávvagiin. Govva: Ritva Torikka / Yle

Go Anára gieldda olbmot leat deaivvadan maŋimuš dálvviid, de sáhkan leamašan oalle dávjá dat, ahte turisttat joraštit šiljuin, čierastallet geainnuid alde, vázzet čuoiganláhtuid mielde ja nu ain.

Go váidalusat dán sullasaš ja eará dáhpáhusain boahtegohte olu, de Anára gielda mearridii dahkat rávvagiid turisttaide, muitala Anára gieldda ealáhusdoaimmafitnodat Nordica ovddidankoordináhtor Marja Männistö.

– Jurddašeimmet, ahte miinu ferte dahkkot. Dat maid gielda sáhtii dahkat, lei dán "Arctic Outdoor – dorvvolašvuohta ja dearvvasvuohta duoddaris" -prošeavtta olis ráhkadit dorvvolašvuođa rávvagiid mátkkálaččaide. Ja mii hálideimmet dahkat dáid rávvagiid aiddo fal njuolga mátkkálaččaide, eat safaribargiide.

Rávvagiin čájehit sihke govaiguin ja muitalit oanehaččat ovdamearkka dihtii dan gos oažžu johtit, mo galgá gárvodit ja olu eará dárbbašlaš áššiid.

– Mátkkálaččat ožžot rávvagiid hoteallaid ja eará turistafitnodagaid bokte, ja maiddái neahtas, Männistö muitala.

Marja Männistö
Anára gieldda ealáhusfitnodat Nordica ovddidakoordináhtor Marja Männistö. Govva: Ritva Torikka / Yle

Turisttat lása duohken

Anárlaš Matti Lehtola lea duđavaš, ahte mátkkálaččat ožžot rávvagiid. Go turisttat lassánišgohte muhtin jagi dassái Anára márkanis, de maiddái su, nugo earáidge šiljuin joraštišgohte olbmot ohcamin turistafálaladagaid.

Muhtin dálveeahkeda soai eamidiin healkkeheigga, go turisttat guovlladedje lássaráigge sisa.

– Ovtta sevdnjes dálveeahkeda čohkkájin lássaguoras ja devden ruossálašsániid. Aino lei duoppe orrunlanja bealde ja logadii juoidá. Olgun lei seavdnjat. Báifáhkka son fuobmái, ahte lása duohken lei juoga. Doppe ledje olbmuid oaivvit, okta, guokte, golbma, njeallje. Dadjen Ainoi, ahte dáppe leat olbmuid oaivvit dáppe sevdnjes bealde dálu duohken. Aino logai, nu leat dáppege.

Matti Lehtola
Matti Lehtola hirpmástuvai go turisttat čužžo su lása duohken. Govva: Kirsti Länsman / Yle

Álggos dat orui sudno mielas hearvái, go olbmot gálle jorri goaffariiguin oppasa čađa dálu duohkái, muhto fargga soai dolkkaiga, go turisttat boahtigohte eanet.

Matti Lehtola mielas váttisvuođa čoavdá dat, ahte turistabálvalusaid vuovdit rávvejit iežaset áššehaččaid.

– Buoret oahpisteapmi veahkehivččii. Turistafitnodagat sáhtášedje addit čielga rávvagiid.

Mátkkálaččat liikojit rávvagiidda

Ásialaš nuoraid joavku, njeallje nieidda ja okta gánda Taiwanis ja okta gánda Jápánis, leat oahpásmuvvamin sámekulturguovddáš Sajosii. Sámi kultuvra leige okta ášši, masa sii hálidedje oahpásmuvvat, go bohte Anárii. Sii ledje gávdnan Sajosa oahpásmahttinduvrrain dieđu neahtas. Muđuid eai lohkan gávdnan nu hirbmat olu dieđu, eai oppa neahtasge.

Nuorat ledje ieža várren neahta bokte sihke mátkkiid ja orrunsajiid.

– Mii leat skuvlavázzit, de mis ii leat nu olu ruhta. Buot min orrunsajit leat várrejuvvon Airbnb bokte (priváhtta olbmuid láigohan lanjain).

Taiwan nuorat
Ling Chen ja su skihpárat bohte geahččat guovssahasaid ja muohttaga ja oahpásmuvvat sámi kultuvrii. Guovssahasaid sii leat lihkostuvvan oaidnit, muhto muohttaga eai. Sámiid birra sii leat ožžon diehtit kulturguovddás Sajosis ja Sámimusea Siiddas. Govva: Ritva Torikka / Yle

Nuorat eai lean oaidnán Anára gieldda čohkken, turisttaide oaivvilduvvon rávvagiid ovdal ja sii ledje hui ilus go ožžo daid. Sii fuobmájedje dakkaviđe daid ávkkálažžan, muitala taiwanilaš Ling Chen.

– Mu mielas dat leat hui ávkkálaččat, earenomážit biilajohtolaga ja birrasa birra. Dáid rávvagiin muitalit mo galggan gárvodit, nappo dálkki birra ja makkár áššiid mii galgat váldit vuhtii, go leat dáppe Anáris.

– Rávvagiin leat máŋggalágan ávkkálaš evttohusat. Ovdamearkka dihtii go dáppe lea hui seavdnjat dálvit, de don dárbbašat šleđggoniid. Rávvagiin maid ávžžuhit fuolahit birrasa suodjaleamis.

Chen mielas buot mátkkálaččat galggašedje oažžut dáid rávvagiid, go neahtas ii gávdno olus rávven dákkár áššiin

Ling Chen
Ling Chen muitala, ahte sii eai gávdnan neahtas nu menddo olu dieđuid ovdmearkka dihte sámekultuvrras ja Anáris johtimis. Govva: Ritva Torikka / Yle

Okta rávvagiid golmma gielas lea kiinnágiella. Taiwan nuorat boagustedje, ahte giella lea oktageardánis kiinná giella, sin iežaset giella lea vehá eanet árbevirolaš kiinnágiella. Sii ledje guittot ilus ja duđavaččat, go sáhtte lohkat rávvagiid iežaset gillii. Sin mielas rávvagiid galggašii jorgalit maid eará gielaide.

– Mun evttohan, ahte galggašii fállat dieđu maid ovdamearkka dihtii jápán- ja koreagillii. Go mii leat leamašan Roavvenjárggas ja dáppe, de leat fuobmán, ahte mii oažžut dieđu eaŋgalas- ja kiinnágillii, muhto eat jápángillii. Ja maninba ii espanja- ja eará gielaide maid, go doppe leat boahtimin eanet ja eanet turisttat.

Rávvagiid álki jorgalahttit dárbbu mielde ođđa gielaide

Anára gieldda rávvagat turisttaide leat dál dahkkon golmma gillii: eaŋgalas-, duiskka- ja kiinnágillii. Marja Männistö muitala, ahte dát gielat leat válljejuvvon dan dihtii, ahte dat leat leamašan dat gielat, mat leamašan mielde Arctic Outdoor -prošeavttas.

– Dán golmma giela giellaguovllut gokčet oalle stuorra mátkkálaččaid joavkku.

Boahtteáiggis lea vuordimis, ahte maiddái eará giellaguovlluin bohtet eanet olbmot Sápmái.

– Mis lea ulbmilin jorgalahttit rávvagiid maid eará gielaide dađisdaga, go lea dárbu, muitala Männistö.

ravvagat 3
Anára gieldda Arctic Outdoor-prošeakta fállá govaiguin ja sániiguin rávvagiid mátkálaččaide. Govva: Arctic Outdoor -projekti

Sávvet báikkálaččaid maid oahpásmuvvat earalágan kultuvrraide

Anára gielda lea mátkkálaččaid rávvagiiguin hálidan reageret olbmuid fuolaide ja muitalit mátkkálaččaide, ahte báikkálaš olbmuid galgá gudnejahttit. Nuppe dáfus sii sávvet, ahte báikkálaš olbmot maid oaččošedje positiivalaš vásáhusaid.

Go gávppiin leat eanet olbmot, de datge sáhttá eaddudit muhtumen. Das lea maid ávki, muittuha Marja Männistö.

– Gávppiide bohtet eanet máŋggalágan diŋggat vuovdemassii, de das lea olu buorit bealit maid.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat