Säämi |

SMK:tää anarâškuursâst uáppeeh uážžuh ennuv eres-uv kielâ já kulttuur oppâm lasseen – kävnih jieijâs madduid já uážžuh šiev skipárijd

Säämi máttááttâskuávdáš lii škovlim jo suullân 70 uđđâ anarâškielâ sárnoo.

Taan-uv kiiđâ Säämi máttááttâskuávdáá anarâškielâ uáppein maangâs uážžuh pargo, ko oopâi kielâ. Juáháš ij oorvâ älgiđ ive škovliittâs maŋa sárnuđ, mut juáháš kuittâg jo ibbeerd. Maaŋgâs juátkih kielâ luuhâm.

Škovlâ addel uáppeid kielâ já kulttuur lasseen ennuv muide-uv. Kielâmiäštárij peht sii peessih uápásmuđ anarâšâi argâpiäiván. Škoovlâst uápásmuvvoo meid uđđâ skipárijd já maŋgâsijn puátih usteveh.

Taan-uv täälvi uáppeid ihe adelij ennuv

Kikke Klaver poođij Maadâ-Suomâst Anarân kielâ oppâm tet. Juovlâi äigi sust lâi val tobdo, et tast ij puáđi mihheen.

– Taan ive pelni, tot kuittâg poođij, aah...mun smiettim, tot luhostui, iätá Klaver. Sun álgá ráámmát jurgâlempaargon já ton-uv tááhust juátká anarâškielâ luuhâm. Lii meid taan täälvi ohtân jođetteijen lam säämi várdámist.

Kikke Klaver lii anarâškielâ uáppee Säämi máttááttâskuávdáást.
Kikke Klaver opâttâl lase kielâ já álgá jurgâliđ ráámmát. Govva: Mikkal Morottaja / Yle

Marko Tervaniemi lii šoddâm já aassâm Anarist já áásá tääl-uv Aanaarjäävri riddoost. Sun lii anarâš, mut pärnivuođâ pääihist iä sárnum sämikielâ. Suu eemeed juuđij moonnâm ive taan siämmáá škovliittâs já jyemehááh lává kielâpiervâlist. Kielâ lasseen Marko oopâi kulttuurist-uv ennuv já lijkkui leđe škoovlâst.

– Tääl mii nubbe päikkikielâ lii anarâškielâ, illood Tervaniemi.

Marko Tervaniemi
Marko Tervaniemi nubben päikkikielân lii tääl anarâškielâ. Govva: Vesa Toppari / Yle

Outi Kallioinen lii Njellimist meddâl. Sun halijdij oppâđ kielâ et puávtáččij tom kevttiđ pargoost.

– Lam oppâm kielâ, kavnâm jieččân ruottâsijd, uážžum uđđâ ustevijd já moonâm tállán kielâpiervâlân paargon ko škovlâ nohá, muštâl Kallioinen.

Outi Kallioinen
Outi Kallioinen peesâi kielâpiervâlân paargon, aalgât tállán kesimáánu aalgâs. Govva: Anja Kaarret / Yle

Anarist ässee Sara Keränen maatij pajesämikielâ ovdil ko poođij luuhâđ anarâškielâ. Sun álgá rähtiđ anarâškielân rukkoospuudáid já áigu juátkiđ val kielâ luuhâm.

– Tääl áigum toollâđ kesiluámu já tuáivu mield peesâm luuhâđ anarâškielâ ollâopâttâhân, iätá Keränen.

Sara Keränen lii pargohárjuttâlmin Avveel kielâpiervâlist.
Sara Keränen álgá rähtiđ anarâškielân rukkoospuudáid. Govva: Yle / Anja Kaarret

Eija Ojanlatva lii aassâm Anarist jo kyehtlov ihheed já suu käälis lii anarâš. Párnááh sárnuh anarâškielâ já tääl Eija-uv.

– Kielâ oppâm lii lam munjin nuuvt tehálâš äšši, tääl sáárnum párnáiguin, muštâl Ojanlatva, sun máccá museo Siidan maassâd paargon kesimáánu aalgâst.

Eija Ojanlatva meccihaldâttâsâst muštâl savzâvahtim hommáást.
Eija Ojanlatva illood nuuvt, ko sun puáhtá sárnuđ páinuidiskin anarâškielâ. Govva: Yle / Anja Kaarret

Johanna Hirvelä eeči áásá Avveel Áhujäävrist. Jieš sun poođij Australiast Anarân oppâđ anarâškielâ. Val sun ij oorvâ sárnuđ, mut juátká opâttâllâm neeti peht.

– Kal mun halijdâm porgâđ taid nettikuursâid, must láá kirjeh fáárust ko tääl vuálgám Australian já talle Kanadan, mut kal mun val puáđám maassâd, loppeed Hirvelä. Sun raahtij mediakuursâst oovtâst eres kurssâlijgijn muštâlus suu elimist já suuvâst.

Johanna Hirvelä
Johanna Hirvelä vuálgá olgoenâmáid, mut puátá val maassâd. Govva: Anja Kaarret / Yle

Anniina Veitonmäki lii meddâl Maadâ- Suomâst, oopâi kielâ já halijdičij leđe Säämist, mut ij lah val kavnâm pargo. Škovlâ adelij sunjin-uv ennuv eres aašijd ko tuše uđđâ kielâ.

– Mun lam uážžum hirmâd ennuv uđđâ ustevijd, uážžum leđe luándust já oppâm tuoijuđ säämi kietâtuoijijd, illood Veitonmäki.

Anniina Veitonmäki duddjome čiŋaid bohcco gazzas.
Anniina Veitonmäki oopâi taan täälvi tuoijuđ sämituoijijd kielâ lasseen. Govva: Vesa Toppari / Yle

Jukka Mettovaara poođij ive aalgâst Anarân kivkked. Sun koskâldutij Oulu ollâopâttuvâst pargoidis já aalgij SMK máttáátteijen, máttááttiđ anarâškielâ. Uáppeeh iä innig lam nuuvt ennuv luokkaast, ko algâivveest, mut kal máttáátteijest pargo lâi. Koolgâi orniistâllâđ, pargohárjuttâllâm soojijd, kielâmiäštár teivâmijd já taan ohhoost lâi val mälistemkurssâ já puáttee ohhoost puátá val mätkiokko.

– Veik lâi hitruu, te lâi kal meid lussâd, tääl áigum toollâđ luámu, váhá taarbâš vuoiŋâstiđ, šuáhkáđ Mettovaara.

Jukka Mettovaara taan kiiđâ smk anarâškielâ máttááttijjee.
Jukka Mettovaara lâi máttáátteijen kiđđâpuudâ já máccá tääl maassâd Oulun ollâopâttâhân paargon. Govva: Yle / Linnea Rasmus

Puoh aalgij tievâsmittemškovliittâsâst love ihheed talle

Anarâškielâ servi oovtâst Oulu ollâopâttuváin já Säämi máttááttâskuávdáin orniiškuođij anarâškielâ škovliittâs ulmuid, kiäin lâi jo áámmát, mut ij anarâškielâ táiđu, tegu máttáátteijeid, tipšoid, servikode pargeid. Uáppeeh lijjii ohtsis 18. Sij oppii kielâ já anarâškielâ sárnum vijđánij. Škovliittâs lâi 2009–10.

Vuosmuš Säämi máttááttâskuávdáá ornim ive pištee škovliittâs aalgij čohčuv 2011 . Tom maŋa škovlâ lii lam mestâ jyehi ive, peic oovtâ ive ij lam . Ohtsis SMK:st láá valmâštum suullân 70 anarâškielâ sárnod tai ivij äigin.

Taan täälvi uáppeeh láá Johanna Hirvelä, Emilia Nieminen, Outi Kallioinen, Eija Ojanlatva, Sara Keränen, Jenni Peltonen, Kikke Klever, Marko Tervaniemi, Leila Mattus, Anniina Veitonmäki.

Varrasamosat: Säämi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä