Sápmi |

STT: Maŋimuš muttut hállat sámiid ásodatgillámušaid birra

Suoma diehtodoaimmahat STT čállá duohtavuođakommišuvnna birra, man Sámediggi lea evttohan. Ođđasis jearahallojuvvon Minna Rasmus mielas duohtavuođakomišuvdnii lea dárbu. Dál leat maŋimuš áiggit čoaggit dieđu ovdamearkan sámiid ásodatvásáhusaid birra.

Koululaisia luokkahuonessa Menesjärvellä 1960-luvulla.
Menešjávri 1960-logus Govva: Siida

Dál álget leat maŋimuš muttut hállat ásodatgillámušaid birra, daningo 1940-logu sápmelaš ásodatmánát leat fargga juo 80-jahkásaččat, čállá Suoma diehtodoaimmahat STT.

STT lea jearahallan Oulu universitehta Giellagas-instituhta Minna Rasmus, guhte lea dutkan Suoma sápmelaččaid ásodatvásáhusaid ja -gillámušaid vuos pro gradu -barggustis ja dál nákkosgirjjistis, mii lea barggu vuolde.

Jearahallan laktasa duohtavuođakommišuvdnii, man Sámediggi lea evttohan maid Suoma beallái.

"Olbmot leat dál gergosat hállat ásodavásáhusaid birra"

Minna Rasmus oaivvilda, ahte olbmot orrot leamen dál eanet go ovdal gergosat hállat rahpasit ásodatvásáhusaideaset birra.

Sii álget goit juo boarásmuvvat, son muittuha STT jearahallamis.

– Danin mun sávan, ahte duohtavuođakomišuvdna lea farga duohta. Sávvamis dan bohtosat eai báze dušše raportan bearpmaid siste, muhto baicce olbmuide fállet vejolašvuođa gieđahallat traumaideaset, Rasmus dadjá.

"Ásodanvásáhusat leamašan tabu Suomas"

Minna Rasmusa mielas ásodatvásáhusaid birra dárbbašit lasi dieđu. Dat leat guhká leamaš tabu Suomas.

Ovdamearka dihtii Norggas stáhta lea čatnasan máksit buhtadusaid sápmelaččaide, geat leat gillán assimilašuvdnapolitihka dihte. Suomas assimilašuvdnapolitihkka ii vuođđuduvvan láhkii, dego Norggas.

– In dajaše, ahte vealaheapmi livčče huksejuvvon mangelágan diđolaš ideologiija ala. Galgá áddet historjjálaš konteavstta, Rasmus oaivvilda.

"Ásodatgillámušat historjjálaš trauma"

Álbmotskuvllaid ásodagat leat okta mearkkašahtti vuohki, mainna sápmelaččat leat suddaduvvon váldoálbmogii, čállá STT.

Máŋggat sámemánát eai máhttán ollenge suomagiela ja dan dihte ásodagas lei ollásit vierisgielat biras. Muhtin ásodagain sámegiela hállamis sáhtte ráŋggáštit juoba fysalaččat.

Máŋggat heahpanišgohte iežaset sápmelašvuođa ja dat joatkašuvai logiid jagiid.

– Ásodatgillámušat leat okta sivva dasa, ahte máŋggat ásodagain ássan olbmot eai hálidan hállat sámegiela mánáideaset. Dát vaikkuha ain dasa, ahte sámegielaid máhttet heajut, STT čállá.

Ásodagain mánát sáhtte givssidit garrasit guhtet guimmiideaset. Leat vuohttán maid seksuálalaš illásteami.

– Sáhttá dadjat, ahte ásodagat leat muhtinlágan hirstorjjálaš trauma, dadjá Minna Rasmus.

Olles STT ođđasa sáhttá lohkat suomagillii ovdamearkan Turun Sanomat -aviissa neahttasiiddus.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä