Sápmi |

Suoma beale duojárat hálidit vuovdit dujiid Norgii – mohkás byrokratiija eastá dan

Suoma bealde livčče duojárat, geat hálidit vuovdit dujiideaset Norgga bealde duodjemárkaniin. Márkanat leat dehálaš oassi duojára dietnasis, muhto mohkás byrokratiija eastá duojára mannamis Eu rájá olggobeallái.

Jenni-Emilia Pehkonen
Duojár Jenni-Emilia bálkábeaivvit leat dalle go beassá duodjemárkaniidda vuovdit iežas dujiid Govva: Anneli Lappalainen / Yle

Goarronmášen šurrá olles fártta go vuohčulaš Jenni-Emilia Pehkonen lea barggus. Stuorra oassi su dietnasis boahtá dujiin.

– Giđđat diŋgojit olu gávttiid ja čavčča bealde fas boahkániid. Geassit ostet olu lávkkaid go dalle leat olu iešguđetlágan doalut.

Badjel bealli su dietnasis čoggo iešguđetlágan duodjemárkaniin ja duodjevuovdimis eará dáhpáhusaid oktavuođas ovdamearkka dihtii Ijahis Idja -festiválas. Sus livččege miella johtigoahtit maiddái Norgga bealde duodjemárkaniin ja dáhpáhusain, muhto ii arvva mohkás byrokratiija dihtii.

– Eanemus smiehtan dan mo vearruhusáššiid galgá ordnet ja makkár tuollomávssut leat, smiehtada Pehkonen.

Jenni-Emilia Pehkonen duojit
Jenni-Emilia Pehkonen duojit Govva: Susanna Guttorm / Yle

Árvvulassevearu ferte máksit ovddalgihtii

Duojár ferte ráhkadit listu ja máksit 25 proseantta árvvulassevearu buot dujiid ovddas maid fievrrida rájá rastá Norgga beallái. Duojár Ami Avellan Anáris lea muhtimin vuovdán dujiid Norgga bealde, muhto byrokratiija lea su mielas boaresáigásaš.

– Mu mielas dat lea dušši go davviriikalaš ovttasbargu leamaš 50-logu rájes. Dakkár ii mu mielas galggašii Davviriikkain leat.

Ami Avellán
Duojár Ami Avellán mielas dujiid vuovdin Norgii lea váttis dálá byrokratiijain Govva: Susanna Guttorm / Yle

Avellán movttáskii metálladuojis nuorran dáiddalogahaga gurssas. Vuosttas geardde son bođii Sápmái 16 jagi dassái Guovdageidnui silbačeahppin. Jagi 2015 rájes son lea ealihan iežas ollásit dujiiguin. Duodjemárkaniidda beassan livčče dehálaš maid iežas dovddusin dahkamis.

– Duodjemárkaniin sáhttá máidnut iežas ja iežas dujiid. Johkamohki márkanat leat munnje dat buot deháleamosat dáppe davvin, muitala Avellán.

Ami Avellán soljjut
Ami Avellán duddjon soljjut Govva: Susanna Guttorm / Yle

Nubbin váttisvuohtan tuollomávssuid bearran ruovttoluotta

Nubbi váttisvuohta šaddá dan maŋŋá go leat rasttildan iežat dujiiguin Norgii ja fitnan duodjemárkanis vuovdimin daid. Go leat jođus fas Supmii ruovttoluotta, de it fidnege máksojuvvon tuollomávssu dalán ruovttoluotta, muitala Davvikalohta rádjarávven-prošeavtta koordináhtor Riitta Leinonen.

– Máksojuvvon vearuid galgá bearrat Norgga vearrohálddahusas ruovttoluotta. Dalle fertejit leat buot áššebáhpárat rájus ja deavdit sierra skovi, mainna ozat árvvolassevearuid ruovttoluotta.

Riitta Leinonen
Koordináhtor Riitta Leinon bargá Davvikalohta rádjarávvenbálvalusas Skibotnis Norgga bealde Govva: Susanna Guttorm / Yle

Ruovttoluottabearramiid meannuda Norggas dušše okta vearrohálddahusdoaimmahus Mátta-Norggas ja meannudanáigi sáhttá leat guhki, muitala Leinonen.

– Vearrámus dilis olbmot leat gártan vuordit 11-12 mánotbaji ovdalgo leat ožžon máksojuvvon árvvulassevearuid ruovttoluotta. Iihan dakkára sáhte dohkkehit, dadjá Leinonen.

Davvikalohta rádjarávven-prošeakta bargá dan ovdii, ahte dánlágan rádjeeastagat eai livčče. Davvikalohta ráđđi oaččui jagis 2010 ovddasvástádusa rádjabálvalusa ovddideamis Davvikalohtii. Doaibma lea álgán čakčat 2011 ja das leat guokte doaibmabáikki Haaparantas ja Skibotnis. Rádjarávvenbálvalusa ruhtada Davviriikkaid ministtarráđđi.

Rávvejit duojáriid tuolloáššiin

Anára gielda ja Davvikalohta rádjarávven -prošeakta ledje mannan bearjadaga ordnen skuvlema duojáriid várás. Sii hálidit veahkehit duojáriid mohkás byrokratiijain, muitala Davvikalohta rádjarávven-prošeavtta koordináhtor Riitta Leinonen.

– Mii addit konkrehta veahki ja rávvet rivttes eiseváldiid lusa, jus dasa lea dárbu.

rádjarávvenskuvlen Anáris 8.6.2018
Anáris lei bearjadaga 8.6.2018 rádjarávvenskuvlejupmi duojáriidda Govva: Susanna Guttorm / Yle

Jenni-Emilia Pehkosa mielas lea váttis diehtit, gean olbmos sáhttá jearrat veahki. Son váillahivččege rávagihppaža, gos livčče buot gárvvisin.

– Das galggašii leat diehtu mo galgá meannudit vearuiguin, skovit gárvvisin, ja rávvagat maid galgá bargat go boahtá ruovttoluotta Supmii.

Mii dasto livčče čoavddus?

Ami Avellán mielas čoavddus váttisvuhtii livčče oktageardán.

– Dan árvvulassevearu ovddalgihtii máksima galggašii heaittihit dahje oažžut nuppástusa dasa, vai dat ii livčče nu váttis, go dálá dilis dat lea eastta.

Leinonen mielde okta čoavddus sáhtášii leat dat, ahte árvvulassevearu sáhtášii máksit easkka márkaniid maŋŋá daid dujiid ovddas maid lea vuovdán.

– Dalle duojár máksá dušše dan ovddas mas galgáge.

Geahča ášši otná Yle ođđasiin dii 16.45 ja Ođđasiin dii 23.30 Yle TV1-kanálas.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat