Sápmi

Suomas háliidit čuovvut Norgga málle ja addit ándagassii oasi studeantaloanas daidda, geat fárrejit boaittobealguovlluide

Stigo Holm
Stigo Holm mielas leamašan movttiidahtti studeret go diehtá, ahte oažžu stáhtas doarjaga oahpuid maŋŋá. Govva: Privahtta

Sámi allaskuvlla studeanta Stigo Holm sáhttá jahkásaččat sihkkut logi proseantta eret studeantaloanas, jus báhcá orrut Davvi-Norgii.

Stigo Holm, Deanu Dálvadasas eret, studere dál Guovdageainnu Sámi allaskuvllas mánáidgárdeoahpaheaddji magisttaroahpuin. Juo dalle go son álggahii oahpuidis, lei dieđus, ahte go viimmát gárvvásmuvvá, de oažžu veahki Norgga stáhtas.

– Lean vásihan, ahte dat lea okta stuorra motivašuvdna, ahte go dieđát go leat geargan dáinna oahpuin, de sáhtát sihkkojuvvot loanas hui stuorra oasi loahpaloahpas dán ortnega vuođul, muitala Stigo Holm.

Holm ja máŋggat eará studeanttat ožžot jahkásaččat sihkkut olles logi proseantta eret studeantaloanas – jus fal báhcet orrut Finnmárkui dahje Davvi-Romssa fylkkaide.

– Norgga bealde oažžu vel maid stipeandda jus vázzá oahpaheaddji- dahje mánáidgárdeoahpaheaddjeoahpuid. Mu mielas dat lea hui buorre ortnet, mii lea váldán vuhtii servodaga dárbbuid, dadjá Holm.

Holm oaidná áššis beare buriid beliid.

– Dieđusge dat lea hui movttiidahtti go diekkár vejolašvuohta lea, ja áinnas olmmoš jurddaša guktii, ahte seamma lea báhcit beare deike bargui, ahte dat lea hui stuorra ovdamunni, ahte loana sáhttá sihkkut, dadjá Stigo Holm.

Suomas ovddidit vuosttamužžan geahpádusaid oahppolotnii

Boaittobealguovlluin gillájit das, go ollu nuorat fárrejit eret skuvlla dihte, eaige šat máhca ruovttoluotta. Norggas dán čuolmma leat geahččalan čoavdit dainna, ahte addet oasi studeantaloanain ándagassii. Maiddái boaittobealguovllu bargi soaitá oažžut vearuhusas geahpádusaid.

Seammasullasaš geahpádusaid plánejit dál maiddái Suomas. Eanan- ja meahccedoalloministeriija parlamentáralaš boaittobealguovlluid bargojoavku (HAMA) lea álgojagis 2021 ožžon várás čielggadeami das, ahte Suomas eai leat vuođđolágas eastagat nu gohčoduvvon Norgga málle doarjagiid ovddideapmái.

Ivalon kylän keskustaa huhtikuussa 2021.
Avvila márkan cuoŋománus 2021. Govva: Sara Wesslin / Yle

Dál stáhtaáššedovdi Tuomas Ojanen dahkan čielggadeami mielde boaittobealguovlluid sáhtašii doarjut ná:

  1. Vearrogeahpádusat bargiide, geat fárrejit boaittobealguvlui barggu maŋis. Vearrogeahpádusvuogádat atnui boaittobealguovlluide, vai dohko oažžut lasi bargoveaga.
  2. Boaittobealguvlui bargui fárren olbmot ožžot oahppoloanasteaset ándagassii 2 600 euro jahkásaččat. Reanttuid ferte máksit ieš.
  3. Boaittobealguovlluid ođđa fitnodagain váldojuvvojit eret bargoaddiid mávssut, nugo Norggas leat dahkan.
  4. Boaittobealguovlluid stáhta ja gielddaid bargiide mávssášedje lasi bálkká das, ahte orru boaittobealguovllus (su. syrjäseutulisä).

Parlamentáralaš boaittobealguovlluid ovddidanjoavkku ságadoalli, riikkabeaiáirras Hanna Huttunen (guovddáš) lea duđavaš Ojanen dahkan čielggadeapmái. Dál sii sáhttet ovttas ministeriijaiguin ovddidit geahpádusaid uhca báikegottiide.

Vuosttamužžan ovdána goit oahppoloana ándagassii addin.

– Leat min bargojoavkkuin ja oahpahusministeriijain álgán dán ášši ovddidit. Mii dahkat joatkkačielggadeami ja nu gohčoduvvon iskkadeami boaittobealguovllus. Vuos ferte iskkadit ja de guorahallat, mo ovdánit riikadásis. Dáinna lágiin mii oažžut čielgasa das, makkár váikkuhusat geahččaleamis leat boaittobealguvlui, muitala Huttunen.

Kansanedustaja Hanna Huttunen toimii harvaan asuttujen alueiden parlamentaarisen työryhmän puheenjohtajana.
Guovddáš bellodaga riikkabeaiáirras Hanna Huttunen doaibmá parlamentáralaš bargojoavkku ságadoallin. Govva: Harri Mäenpää / Studio Korento

Geahččalemiid lea ulbmilin álggahit juo dán jagi. Huttunen muitala, ahte HAMA-bargojoavkkus leat juo 12 miljovnna euro mearreruđat gárvvisin geahččalemiid ollašuhttimii. Oasi ruđain ferte geavahit juo boahtte jagi ja loahppaoassi jagi 2023 rádjái.

– Jos geahččalemiin oaidnit, ahte dát lea buorre ášši ja dás lea váikkuhus dasa, ahte guovllu eallinfápmu lassána, de mii viiddidit dán geavahussii olles riikkas, dadjá Huttunen.

Guldal, mo Norgga stáhta dorjon geahpádusat leat váikkuhan Stigo Holm stuđeremii, ja mo Suomas jotket ášši ollášuhttima. Doaimmaheaddjin Sara Wesslin. Jietna: Sara Wesslin / Yle

Vearrogeahpádusain áiggošedje giktalit bargoveaga

Hama-bargojoavku ferte vel válljet, mat Suoma guovllut gullet dán málle mielde boaittobealguovlluide ja geaidda vejolaš geahpádusat gusket.

Anára gielddahoavda Toni K. Laine válddášii hui buriin mielain dán nu gohčoduvvon Norgga málle vuostá. Anára gieldda viidodagas stuorámus oassi lea boaittobealguovlu, vaikko gieldda rájáid siste leatge guokte stuorru gilliguovddáža.

Gielddajođiheaddji oaidná, ahte dákkár málle ollašuhttin veahkehivččii gieldda bargoeallima.

– Galhan dat mannuláhkái bijašii lasi fártta min gildii. Hástalussan lea leamašan bargoveaga oažžun. Jáhkán, dat šielbmá vuolgit uhca báikegoddái orrut ja bargat lea hui allat. Dákkár giktaleapmi lea positiivva lassi, dadjá Toni K. Laine.

Inarin kunnanjohtaja Toni K. Laine mittailee Inarin kunnan karttaa.
Anára gielddahoavda Toni K. Laine čájeha, ahte stuorra oassi gieldda guovllus gohčoduvvo boaittobealguovllun. Govva: Sara Wesslin / Yle

Anára gildii leat reahkkán juo guhká fárrejeaddjit, eaige olbmot jođe máttás šat gieldda guovllus. Goittotge davás dárbbašit ain bargoahkásaš olbmuid.

– Juohke boaittobealguovllus lea váttisvuohtan, ahte álbmot agáiduvvá garra fárttain ja mii dárbbašit eanet bargoahkasaš olbmuid daidda guovlluide. Vearrogeahpádusat soaittášedje geasuhit fárret, smiehtada Laine.

Yle Ođđasiid Sámis ja Beaivvi ságaid sáhtát maid guldalit Yle Areenas.

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä