Sápmi |

Suttesádjagis áiggošedje vuot iskat bohtalastit čáži – olbmot reageren garrasit

Suttesádjaga guvlui Gáregasnjárgii plánejit čázi bohtalastinbáikki. Ollugat leat vuostálastimen plánaid go Suttesádjaga dollet bassi báikin.

Suttesája
Govva: Mikkal Morottaja / Yle

Suttesája lea earenomáš báiki, mii bissu suttisin geasi dálvvi. Suttesádjaga dollet máŋgasat bassi báikin ja doppe lávejitge olbmot viežžat čázi. Dál muhtin ohcejohkalaččaid plánain lea láigohit eatnama Suttesája-guovllus ja álgit bohtalastit čázi.

Plánas lea láigohit 3,25 hektára sturrosaš eananbihtá.

Ohcejoga gielddaráđđehusas cealkámuš, mii doarju eatnama láigoheami

Ohcejoga gielddaráđđehus oaččui cealkinbivdaga meahciráđđehusas, mii guoskkai Suttesája guovllu láigoheami gávppálaš ávkkástallamii. Gielddaráđđehus attii áššis cealkámuša, mii dohkkeha eatnama láigoheami.

– Ášši bođii gielddaráđđehusa gieđahallamii ja gielddaráđđehus attii das cealkámuša, mii dohkkeha eatnama láigoheami. Ieš oainnán, ahte gieldda cealkámuš, mii dohkkeha eatnama láigoheami, dán eananláigoohcámušas lea dakkár eaktu vai ášši dutkan sáhttá joatkašuvvat. Mearrádus šattai ovttamielalaččat ja das ii olu ságastallonge, muitala Ohcejoga gielddahoavda Vuokko Tieva-Niittyvuopio.

Ohcejoga gieldda gielddahoavda Vuokko Tieva-Niittyvuopio.
Ohcejoga gielddahoavda Vuokko Tieva-Niittyvuopio. Govva: Mikkal Morottaja / Yle

Bohtalastinplánat leat leamašan ovdalnai

Dát ii leat vuosttaš geardi go Suttesádjaga čázi háliidit bidjat bohtaliidda ja vuovdit ovddosguvlui. Ovdalaš plánat nu mot dátge leat ožžon olbmuin vuostálastima. Birasministeriija čielggadeamis ”Luonnon monimuotoisuus ja saamelaiset” man leaba čállán Elina Helander-Renvall ja Inkeri Markkula, muitaluvvo, ahte jagis 2001 Ohcejoga gielda bijai johtui ”Lappi pohjavesien vientiselvitys” –fidnu ja seammás plánejedje bodnečázi váldima Natura-guovllus leahki Suttesádjaga lahkosis.

Dalle bohtalastindoaimma várás plánejedje 1 300 m³:n sturrosaš jándora bodnečázi váldima. Meahciráđđehus láigohii eatnama ja pumpengáivu galggai leat 120 mehtera eret Suttesája čáhceádjagis. Plánat ožžo olu vuostálastima ja loahpaloahpas Ohcejoga gielda mearridii geassádit fidnus danin go dan vuostáledje garrasit. Loga eanet ovdalaš bohtalastinplánain dáppe siidduin 57 ja 58.

Suttesája guovlu lea bassi máŋgasii

Máŋgasiidda Suttesádjaga guovlu lea bassi guovlu. Gáregasnjárgalaš Antti Ilmari Wuopio dovdá guovllu ja muitalage manin báikki lea bassi.

– Na dainna lea bassi go dien leat olbmot doallán balvvas báikin dieid. Mun lean maid nuorran fitnan olbmuid fáro, mat leat vázzán ja daiguin ii lean miiget áššiid, muhto dat fitne vázzimen dieppe. Ja lohke ahte dat lea dakkár báiki, ja dat eai goassege mannan dan jávrri guovttebeale eará birra vázze. Dat lea das fitnen, dan in dieđe dan álgonama, bassi nama mas dat dan válddii, muhto muhto dat leamaš. Doppe ii lihkadan ovdal go Meahciráđđehus álggii daid dádjut daid geainnuiguin, bijai juste diekko, muitala Wuopio.

Antti Ilmari Wuopio
Antti Ilmari Wuopio. Govva: Mikkal Morottaja / Yle

Olu olbmot vižže čázi dán Suttesádjagis. Wuopio diehtá, ahte gitta Kárášjogas lávejit olbmot boahtit viežžat čázi ja ahte Anáris johtimen leahkki olbmot lávejit maid čázi bisánit váldit go leat mátkkis.

Háliida buoret čielggademiid

Sosiálalaš medias lea buollán ságastallan dán áššis. Facebookii lea ihtán juo joavku gosa bohtalastinplánaid vuostálasti olbmot sáhttet searvat. Doppe lea earret eará gárvves teaksta, jus ii ieš hálit čállit ja dan sáhttá sáddet Meahciráđđehussii čájehan dihte dan, ahte plánaid vuostálastet. Kirsti Paltto vuostálasta dán čázi bohtalastinplána.

Suttesája Facebook-siidu
Suttesája Facebook-siiddut. Govva: Suttesája Facebook-siidu

– Na mun gal oainnán, ahte dat ii leat oalle vissis jurdda oainnat miihan leat dan juo oktii bissehan. Dalle 2004 lei maŋimus cealkámuš, mii bođii das ja dathan lea dan sámi árbedieđu mielde bassi guovlu oba diet guovlu, lohká Paltto.

Paltto háliidivččii, ahte fidnu birasváikkuhusaid čielggadivčče buorebut. Dalle go Ohcejoga gielda plánii bohtalastinfidnu dahkkojuvvojedje birasváikkuhusaid čielggadeamit. Ohcejoga gielda dagahan kultuvrralaš ja sosiálalaš váikkuhusaid árvvoštallama kritiserejedje earret eará dainna, go ášši lahkonedje váldoservodaga geahččanguovllus iige sámiid iežas ipmárdus ája bassivuođas buktojuvvon ovdan, muitaluvvo birasministeriija čielggadeamis ”Luonnon monimuotoisuus ja saamelaiset”.

– Na dat gal dieđusge lea hui árvitmeahttun ášši, go eai leat čielggaduvvon, ahte mii dat sáhttá dáhpáhuvvat. Dat lea hui leamašan fuones čielggadeamit ja dasa lassin, go dat lea sámeguovlu dat galggašii dieđus čielggadit maid dan, ahte mot dat váikkuha sámekultuvrii ja sámeeallimii, lohká Paltto.

Kirsti Paltto
Kirsti Paltto. Govva: Dan Robert Larsen / NRK Sápmi

Dál gielddaráđđehus ii leat gullan gáregasnjárgalaččaid dán áššis. Tieva-Niittyvuopio goittotge jáhkká, ahte gullandilálašvuođat leat vel boahtimen.

– Várra dakkár gullandilálašvuođat dahje dakkárat galgá de meahciráđđehus ordnet ja dat várra de bohtet várra dál go máhtášin veahá jurddašit, nu áibbas dakkár álbmotálgga gullan- ja ságastallandilálašvuođain maid, muitala Tieva-Niittyvuopio.

Meahciráđđehus lea Ohcejoga gieldda lassin dáhtton cealkinbivdaga maiddai Sámediggái.  Sámediggi gáibida ovdal eananláigoohcamuša guoskevaš mearrádusa dahkama Meahciráđđehusa álggahit áššis Akwé: Kon –meannudeami sámekultuvrii čuohci váikkuhusaid árvvoštallama dihte. Easkka Akwé: Kon- meannudeami maŋŋá Sámediggi addá áššis cealkámuša ja áššis sáhttá ovdánit mearrádusdahkamii. Loga olles ášši dáppe .

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat