Sápmi |

Suttesjoga bealušteaddjit eai áiggo vuollánit

Suttesjoga guvlui plánejuvvon čáhcebohtalastinplána figget ain ollašuhttit. Suttesjoga bealušteaddjit eai áiggo dan dohkkehit.

Jietna: suttesája
Jietna

Meahciráđđehus lea dál juo goalmmát háve ožžon eanaláigoohcamuša Gáregasnjárgga Suttesjoga guvlui čáhcebohtalastinfabrihka huksema várás. Ovddit háve ášši lei áigeguovdil giđđat, go priváhtta olbmot ledje guođđán eanaláigoohcamuša 3,25 hektára eanabihtás Suttesjoga lahkosiidda. Dan vuostálaste garrasit, dego dahke maiddái jagis 2001, go gielda lei plánemin vel stuorát fabrihka seamma guvlui. Meahciráđđehus mearridii miessemánus 2017, ahte dat ii láigot guovllu čáhcebohtalastinfidnu várás.

Dál Meahciráđđehus lea bivdán cealkámušaid ođđa eanaláigohanohcamušas, mii guoská 2,7 hektára eanabihtá. Juo álggu rájes fidnu vuostálastán Kirsti Paltto ii leat mielas ođđa plánii.

– Dat gal lea hui váivi dieđusge, go galgá vuot álgit ákkastallat vel oktii, ja geahččalit beastit dan galbmagáldu ja Suttesádjaga guovllu, oaivvilda Paltto.

Paltto: "Eatnamat gullet daidda sogaide, geat doppe leat bohccuiguin eallán"

Meahciráđđehus ákkastalai mearrádusas leat láigotkeahttá eatnama dainna, ahte Suttesjohka birrasiinnis lea kulturhistorjjálaččat mávssolaš sámiid bassi gáldu ja dološmuitolágas suodjaluvvon dološbázahus. Ođđa láigoohcamušas, mii lea sáddejuvvon Meahciráđđehussii geassemánus 2017, eanabihtá ii leat šat dološmuitoguovllus dahje suodjalanguovllus baicce čievrarogganguovllus. Paltto mielas dat ii váikkut veháge.

– Dat lea sámiid bassi guovlu ja dat eatnamat gullet daidda sogaide, geat doppe leat bohccuiguin eallán, ja dat čáhci váldojuvvo seamma sajis, lei dal kilomehter dahje guovtte geažes. Dat váikkuha dan galbmagáldui, lei dal lahka dahje guhkeliiddos, dadjá Paltto.

– Ja ieš dat fabrihkkaráhkkanusge maid váldá saji ja muhttá, molsu ja rievdada dan birrasa, ja sáhttá juoba biliditge ollásit dan. Dat gullá maiddái Deanu čázádahkii, ja doppe leat olbmot olu, geat leat Deatnogáttis maid vuostá dán fidnu, lasiha Paltto.

Porsanger: "Jos eai sámit fidne mangelágan vejolašvuođaid, dáppe oažžu heaitit fitnodagaid eret"

Eanaláigoohcamuša lea dahkan fitnodat, man muhtin sápmelaš olbmot áigot vuođđudit. Veikko Porsanger, guhte dikšu ášši ohcciid beales, lea dan oaivilis, ahte sámiin galggašii leat vejolašvuohta ávkkástallat stáhta eatnamiid.

– Dalle jos eai sámit oaččo dáppe bargat stáhtaeatnamiin eaige fidne mangelágan vejolašvuođaid, dat lea dalle giehtadallon dát ášši ja dáppe oažžu heaitit fitnodagaid eret. Dáppe lea goittotge luondu, mii lea dehálamos dakkár luondduriggodat. Jos mii eat sáhte ávkkástallat dan moge, de matbat midjiide báhcet dat vejolašvuođat, dadjá Porsanger.

Kirsti Paltto mielas das ii leat mearkkašupmi, leatgo ohccit sápmelaččat vai eai. Son maiddái bidjá gažaldatvuložin stáhta oamastanvuoigatvuođa Suttesjoga guovllu eatnamii.

– Dat dal ii váikkut dasa ii mange láhkai, jos dat leat sápmelaččat dahje man eará laččat, jos dat áigot muhtin guovllu bilidit ja vuovdit dakkár báikki, mii ii leat dutkojuvvon, geasa dat gullá. Dan ferte vuos dahkat hui viidásit, dadjá Paltto.

Kirsti Paltto
Kirsti Paltto. Govva: Dan Robert Larsen / NRK Sápmi

Makkár fitnodatdoaibma dasto heive sámeguvlui? Paltto mielas dat galgá leat dakkár, mii gudnejahttá luonddu.

– Sámeguovlu lea hui rašes guovlu ja dan ii heive nu hirbmadit moivet iige boltut, go dat ođđasit šaddan ja lieđđun lea nu hiđis. Sámeguovllushan leat bohccot ja badjealbmát geat dárbbašit luonddu, ja dan sivas dat heive dakkár doaibma sámeguvlui, mii gudnejahttá luonddu ja váldá vuhtii dan, ahte makkár guovlu dat lea, čilge Paltto.

Paltto: "Olu olbmot bealušteamen Suttesádjaga"

Mannan giđa fidnu vuostálastit čájehedje miela fidnu gullandilálašvuođas, čohkke namaid fidnu vuostá ja háleštedje muđuige áššis almmolaččat. Sii eai áiggo vuollánit dánge háve.

– Dat leat olu olbmot juo almmuhan, ahte sii leat mielde bealušteamen dan Suttesádjaga ja vuostálastimin dan vuovdima, ahte gal das muhtin lihkadus boahtá vuostá.

– Ellos Suttesája, loahpaha Kirsti Paltto.

Beaividuvvon 29.12.2017 dii 14:13: lasihuvvon liŋka Yle Areenai Kirsti Paltto jearahallamii

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat