Sápmi |

Suttesjoga čáhcebohtalastinplána ii leat hávdáduvvon: Ođđa eanaláigoohcamušas bivdet cealkámušaid

Mánotbaji ovddit eanaláigoohcamuša hilguma maŋŋá sáddejuvvui Meahciráđđehussii ođđa ohcamuš. Dál das bivdet cealkámušaid ođđajagimánu loahpa rádjai.

Jietna: Suttesája
Jietna

Meahciráđđehus lea 13.12. bivdán cealkámušaid eanaláigohanohcamušas Suttesjoga guvlui, gosa plánejit vuot čáhcebohtalastinfidnu. Eanaláigoohcamuš lea sáddejuvvon geassemánus 2017, sullii mánotbaji dan maŋŋá go Meahciráđđehus ovddit háve almmuhii, ahte dat ii láigot guovllu.

Ođđa eanaláigoohcamuš Suttesjoga lahkosiidda guoská 2,7 hektára eanabihtá. Ovddit ohcamušas dat lei 3,25 hektára.

– Ohccojuvvon láigoguovlu lea dál suodjalanguovllu olggobealde boares čievrarogganguovllus, ja bovrenráiggit, maid áigot bovret čázi váldima várás, šattašedje dál dan láigoguovllu siskkobeallai, muitala Meahciráđđehusa Giddodatovddideami eanageavahanáššedovdi Tuomo Kokkoniemi.

Ohccin fitnodat, man muhtin sápmelaččat áigot vuođđudit

Ohccin eanaláigoohcamušas lea oasussearvi, man sápmelaš olbmot áigot ovttas vuođđudit. Láigoáigin evttohuvvo 25 jagi. Ohcciid beales ášši dikšu Veikko Porsanger.

– Diibmá dat eanabihttá maid ozaimet, lei Meahciráđđehusas nu gohččoduvvon luonddubálvalusaid balánssas, ja doppe lea sierralágan ortnet, mainna daid sáhttet láigohit ja man dárkilit galget geahččat buot šattuid ja nu ovddos guvlui. Dát eana, gokko dál leat ohcan, lea fitnodatekonomiija balánssas, ja dathan lea boares čievrarogganguovlu. Dat lea giehtadallon eana, das eai leat dakkár šattut, maid sáhttá vahágahttit, muitala Porsanger.

Veikko Porsanger
Eanaláigoohcamuša lea sádden fitnodat, man sápmelaš olbmot áigot vuođđudit. Ohcciid beales ášši dikšu Veikko Porsanger. Govva: YLE / Jouni Aikio

Plánat leat muđui seammaláganat go diibmá. Dalle plánejedje, ahte čáhci váldojuvvošii 20-30 m³ jándoris. Guvlui plánejit bovret gáivvuid, ja hukset čáhcebohtalastinbáikki ja dárbbašlaš lassevisttiid oktiibuot 350 njealjehasmehter viidot ovddas. Diibmá plánas goit hállojuvvui 100-200 njealjehasmehtera sturrosaš visttis.

– Dat lea dan láhkai biddjon dasa, ahte ii dárbbaš dalle álgit muhttit soahpamušaid, jos dan maŋŋá gártá stuoridit. Iihan dat álggos dárbbaš leat nie stuoris, muhto ferte váldit goittot vuhtii dan, ahte vejolašvuohta lea lasihitge, čilge Porsanger.

Ovddit ohcamuš hilgojuvvui giđđat

Giđđat 2017 Meahciráđđehus mearridii, ahte ii láigot guovllu, daningo Suttesjoga birrasiinnis lea kulturhistorjjálaččat mávssolaš sámiid bassi gáldu ja dološmuitolága suodjalan giddes dološbázahus. Čuozáhat lea laktojuvvon dološmuitoregistarii jagis 1989, ja dološmuitoláhka gieldá guoskamis giddes dološbázahusaide. Diibmá láigoheapmái ohccojuvvon guovlu lei muhtin oassái dološbázahusguovllu siste.

– Dát guovlu ii leat šat suodjalanguovllu siste, ii oba oassáige, muhto baicce lea ollislaččat suodjalanguovllu olggobealde, čilge Tuomo Kokkoniemi Meahciráđđehusas.

Dan dáfus Veikko Porsanger ii jáhke, ahte dál láigoheapmái livčče miige eastagiid.

– Dieđusgehan sáhttá daid buotlágan gáttuide ja oskkuide meroštallat maid beare, muhto juos diená manašii máilbmi, de iihan dáppe livččii ii mihkkige, giige ii sáhtášii bargat ii maidige. Ohcejoga gielda goittotge dárbbaša fitnodagaid ja boahttevuođas dahje lagaš jagiid ain eambo ja eambo gáibida fitnodagaid deikke, jos gielda áigu ceavzit ovddos guvlui, dadjá Porsanger.

"Sámeservoša oainnus lea mearkkašupmi"

Dát lea dál goalmmát geardi go čáhcebohtalastinfidnu plánejit Suttesjoga guvlui. Dan váikkuhusaid čázi mearrái ja birrasii leat dutkan oalle olu.

– Daid ovddit čielggademiid vuođulhan diehtit dárkilit Suttesjoga guovllu nana kulturhistorjjálaš mearkkašumi sámeservošii. Dieđusge dát ášši váldo vuhtii dalle go mearridit, láigohatgo eatnama vai eat. Dieđusge dasa váikkuhit maiddái dat eará cealkámušat, maid leat bivdán, dadjá Kokkoniemi.

– Ja gal das lea mearkkašupmi, ahte mii lea sámeservoša oaidnu áššis, deattuha Kokkoniemi.

Kokkoniemi lasiha maiddái, ahte váikko dál ohccojuvvon eanabihttá lea suodjalanguovllu olggobealde, lea dat goittotge ain seamma vuođđočáhceguovllus Suttesjogain.

"Das lea márkanárvu ja dat lea lahka johtolaga"

Veikko Porsanger mielas fidnus ii galggaše leat stuorra mearkkašupmi bodnečáhceguvlui.

– Dat mearit, maid mis lea dárkkuhus das váldit, dathan lea nu uhccán dies maid dat galbmagáldu buvttada. Dieđusge lea nu, dat lea Eurohpá stuorámus galbmagáldu, das lea márkanárvu. Jos mun bovren ráiggiid, čázihan gal gávnnan váikko gos, muhto dat lea earálágan čáhci, dasa leat earálágan kriterat márkanastit dan, go maid lea gáldočáhcái, dadjá Porsanger.

Porsanger muitala maiddái Suttesjoga gáldu leat buorre sajis, go dat lea geaidnoguoras ja johtolaga lahka.

– Dan dihtii hálidan doallat dies gitta.

Cealkináigi nohká ođđajagimánu loahpas

Meahciráđđehus bivdá cealkámušaid eanaláigoohcamušas Sámedikkis, Sámemusea Siiddas, Báišduoddara bálgosis, Ohcejoga gielddas ja Ealáhus-, johtolat- ja birasguovddážis. Cealkináigi nohká 31.1.2018.

Tuomo Kokkoniemi árvala, ahte guovvamánus mearridit dasto, mo áššiin ovdánit.

– Dás vuordit daid cealkámušaid ođđajagimánu lohppii ja dieđusge mis lea duogážis dat čielggaduvvon materiála ja ovddeš cealkámušat, maid vuođul geahččat dasto guovvamánu bealde, ahte mo ovdánit áššiin.

– Cealkámušaid vuođul galgá dasto guorahallat, mo ovdánit, ahte leago dárbu čielggadit lasi. Jos lea, de dasto dat lassečielggadeamit dahkkojuvvojit.

Kokkoniemi muittuha, ahte meahciráđđehusa rolla lea láigohit eatnama ja čázi bohtalastinfidnu aitosaš lohpeeiseváldi lea Guovlohálddahusdoaimmahat.

 

Guldal Tuomo Kokkoniemi jearahallama Yle Areenas dáppe.

 

Beaividuvvon 29.12.2017 dii 14:10: lasihuvvon liŋkkat Yle Areenai

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Bivnnuhamosat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä