Kaikki talviolympialaisista!
Sápmi |

Teâttǩeʹrjjneeǩ vueiʹnne säʹmmlai historia lij lääddlaid jõnn täärmtõõvvmõš

Lääʹddlaid vuäitt leeʹd täärmtõõvvmõš, mâiʹd säʹmmlaid lie šõddâm Lääʹddjânnmest da mâiʹd lij pääccam ǩeeʹrjteǩani mij riikk historiaaʹje, mušttle tuåimteeikuõites Kukka Ranta da Jaana Kanninen.

Jietna: Toimittajat Jaana Kanninen ja Kukka Ranta tutustumassa Muddusjärven paliskuntaan.
Jietna

“Säʹmmla lie nuʹt reiddjes meer.” “Sââʹjj säʹmmlai kõõskâst lij nuʹt määŋgmåkksaž.”

Näkkam saaǥǥ joʹrre, ko tuåimteei ǩiõččlââʹst saaǥǥtõõllâd lääddlaivuiʹm säʹmmlai kulttuur da aaʹšši pirr.

Aainâs tuåimteei Kukka Ranta da Jaana Kanninen lie piâssâm tuõđšted näkkam saaǥǥtõõllmõõžžid.

– Kuâsttai, što Lääʹddjânnmest saǥstõõllmõš lij tâppjam. Tobddai, što tät saǥǥstõõllmõš poott tõõzz, ko oummu jie tieđ nuʹt jiânnai aaʹššin leʹbe oummu mainstešto ”säʹmmla pâi lie nuʹt reiddai”. Kâʹl muäna haaʹleep fiʹttjed tän jeänab veiddsânji, ouddâl puki riikk da säʹmmlai kõskksaž õhttvuõđ, mušttal Kukka Ranta.

Toimittajat Kukka Ranta ja Jaana Kanninen Sajoksessa.
Tuåimteei Kukka Ranta da Jaana Kanninen saaǥǥstâʹlle suännai teâttǩeʹrjj-projeekt pirr tuåimteei Sara Wesslinin Skábmagovat -fiĺmmfestivaal ääiʹj. Kulddâl obbnes suännai mainstâttmõš Yle Areenast. Govva: Sara Wesslin / Yle

Ođđâz da faktateâtt säʹmmlain jie tääʹvat välddmeer – ǩeeʹrj taavtõsjouʹǩǩen lij lääddla

Ranta da Yleisradio kuʹǩǩäiggsaž tuåimteei Jaana Kanninen lie ǩeeʹrjteškueʹttam teâttǩeeʹrj säʹmmlai pirr. Taavtõʹssân lij, što ǩeeʹrjest säʹmmla pieʹsse jiõčč mušttled sij aaʹššin da historia pirr.

Täävtõsjoukk lij lääʹddla. Suäna haaʹlee, što tät ǩeʹrjj pohtt säʹmmlai jiõn kollʼjemnalla Lääʹdd õhttsažkååʹddest.

– Mij vuâlggjurdd lij tõt, ko Lääʹddjânnmest jie oummu tieʹđ säʹmmlai pirr ni vooʹps. Ij ni mâiʹd-ni jeeʹres, ko täk ouddkäddmõõžžid säʹmmlain. Ååskam, što säʹmmlai pirr leʹddi ouddkäddmõõžž lie še šõddâm väʹlddmeeru kõõskâst, jie-ǥa säʹmmla jiõčč leäkku täid pohttam ouʹdde, särnn Jaana Kanninen, ǩii lij tän ǩeeʹrj mieʹldd pääccmen še jeäʹlltõʹǩǩe.

Toimittaja Jaana Kanninen
Jaana Kanninen lij kuʹǩǩ tuåimman Yleisradio tuåimteejen da ålggjânnmi ǩeeʹrjvaajteejen. Govva: Kukka Ranta

Kanninen da Ranta lie kuhttu tuåimteejen tobdstõõttâm suännai tuâj pääiʹǩ alggmeerai sõõʹjid pirr maaiʹlm.

– Mâiʹd jeänab leäm mainstam säʹmmlaiʹvuim, tââʹđ jeänab mon leäm fiʹttjam mõõn vääžnai säʹmmlaid lij puʹrǧǧeed tuõđi täid assimilaatioǩiõččlâsttmõõžžid, mušttal Ranta.

Tuåimteei lie hoʹhssjam, mäʹhtt säʹmmlai pirr da saaʹmi kulttuurâst lie mââimõš ääiʹjin leämmaž sami jiânnai ođđâz Lääʹddjânnam mediast. Lääʹdd media lie perstam saaʹmi aaʹššin, leâša kuuitâǥ säʹmmla jie leäkku vuäǯǯam nåkkam sââʹjj mediast da õhttvuõđ lääʹdd saaǥǥtõõllmõškulttuuʹre.

– Kuâsttai, što tän ääiʹjest lie jiânnai teâtt da saaǥǥtõõllmõõžž lie jiânnai, leâša kuâsttai, što tät tääʹvat pâi säʹmmlaid da sääʹmaaʹššid seuʹrrjeejid. Leäm kõõččâm saauʹjest jiânnai oummin, što måkkam miõl seeʹst lie ouddmiârkkân Jiõŋŋmiâr ruʹvddčuâǥǥas-haʹŋǩǩõõzzâst da jie oummu tieʹđ, särnn Ranta.

Säʹmmlain šõddâm viârtõõllâs da steemplâʹsttum meer lääddlai saaǥǥin

Tuåimteeikuõiʹtes vuåǯǯu teäggtõõzz teâttǩeeʹrj tuõjju Kone foondâst da lie raajjmen tän ǩeeʹrj õõutsââʹjest säʹmmlaivuiʹm. Suännai tääʹvtõssân lij saǥstõõllâd nuʹt määŋgin oummivuiʹm da jeeʹresnallšem sieʹbrivuiʹm saaʹmi aaʹšši pirr.

Suäna lie kaunnõõttâm juʹn lååiʹmet oummivuiʹm. Tuejjääm tuâǥǥažmainstâʹttmõõžžid da saǥstõõllâm säʹmmlaivuiʹm pirr Sääʹmjânnam. Õhttsažtuâjj juätkkai õinn puõʹtti eeʹjj mieʹldd.

Aanrest suäna ouddmiârkkân lie ođđeeʹjjmannust tobddstõõttâm Muddusjääuʹr palggsa da suäna juʹrddje jååʹtted veâl nuõrttsäʹmmlai vuuʹdin da Jeännõõǥǥâst.

Pukin tääʹrǩummuž äʹšš suännast lij kuuitâǥ puʹhtted läʹddlai tiõttu tõn historia, mâiʹd säʹmmla lie feʹrttjam ǩiõččlâstted Lääʹddjânnmest.

– Läʹddlai kõõskâst šâdd jiânnai nåkkam viârtõõllâs da šteemplâʹsttum kommeeʹnt säʹmmlai årra. Tõt teâđast mušttal še måtamnalla lääddlai täärmtõõvvmõõžž leʹbe peälštõõzz pirr, ko läʹddlai meersaž maainâs lij mottjeʹmmen, smeâtt Kukka Ranta.

Toimittaja Kukka Ranta
Kukka Ranta lij juʹn ouddâl ǩeeʹrjtam saaʹmi aaʹššin ouddmâirkkân mõõnni ǩieʹzz Teänjooǥǥ kueʹllšeellem aaʹššin. Govva: Kukka Ranta

Lääʹddjânnam lij pâi leämmaž tõt, kååʹtt lij leämmaž sviičč (. uhri) da Ruõcc da Ruõššjânnam vääʹld vueʹlnn. Kukka Ranta åskk, što säʹmmlai historia šâdd õõltõʹssân jeänbõs vuâssa Lääʹddjânnam meeru.

– Lääʹddjânnmest lie ouddâl ilbbõõttâm tõin, što tääiʹben jie leäkku leämmaž koloniasaž mõõnnâmääiʹj. Da ââʹn ko määŋg säʹmmla mušttle da poʹhtte ouʹdde tõn, mâiʹd Lääʹddjânnam lij tuejjääm säʹmmlaid vuâstta, nuʹt tõt lij lääddlaid jõnn äʹšš vueiʹnned tän ođđ pieʹll, mii lij pääccam ǩeeʹrjteǩani mij riikk historiaaʹje, jordd Kukka Ranta.

Tuåimteei Kukka Ranta da Jaana Kanninen saaǥǥstâʹlle suännai teâttǩeʹrjj-projeekt pirr tuåimteei Sara Wesslinin Skábmagovat -fiĺmmfestivaal ääiʹj. Kulddâl obbnes suännai mainstâttmõš Yle Areenast.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Bivnnuhamosat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä