Sää´mjânnam |

Tuâǥǥbeälla pääccam aazzjipõrttääiʹj kuâsttje ââʹn – Nuõrttsäʹmmla haaʹlee jõskkâd nueʹđid da piâssâd traumai pâʹjjel

Nuõrttsäʹmmla haaʹleʹče pââimõšân piâssâd õõutårra ǩiõlljeälltemtuâjain da looppted nueʹđđserddmõõžži kuâddmõõžž.

Nutukkaat
Õhttân jõnn äʹššen suâvådvuõttkaaunnõõttmõõžžin lij kaggõõttâm säʹmmlai aazzjipõrttäiʹǧǧ. Govva: Vesa Toppari / Yle

Tät lij nuʹbb kaaunõõttmõš tuõttvuõtt- da suåvâdvuõttproseeʹssest nuõrttsäʹmmlaid. ʹvvel da Keväjääuʹr vuuʹd säʹmmla norrõʹtte sueʹvet saaǥǥstõõllâd, måkkam aaʹššid leʹčči vääžnai kaggâd pââjas vueiʹtlvaž tuõttvuõtt- da suåvâdvuõttproseeʹssest.

Trauma mij õhttââtt ǩiõl da kulttuur mõõntummša kaggõõđi õhttân tääʹrǩmõs äʹššen tän kaaunõõttmõõžžâst.

Vuäʹmm nuäʹđ jåʹrre veâlâinn eeʹjjest nobba

Ǩiõllpieʹzz hoiʹddjeei Pirjo Lotvonen leäi õhtt tän kaaunõõttmõõžž vuässõõttjin.

Lotvonen haaʹlii kaggâd pââjas mõõnnalla vuäʹmm trauma teäʹdde õinn säʹmmlai jieʹllem juʹn lååimeʹt iiʹjjid.

– Mon leäm leämmaž ǩiõllpieʹzzest tuâjast juʹn lååi eeʹǩǩed da õinn puäʹtte vuâstta tõk vuäʹmm ääʹšš, što ǩiõll lij läppjam da sääʹn lie läppjam. Meeʹst feʹrttjeʹči ââʹn päärnaid mättʼted sääʹmǩiõl, mušttal Lotvonen.

Pirjo Lotvonen
Tõk ääʹšš mõõk lie tuâǥǥbeälla pääccam, täi päärnai puärrsin da ääkkin, ääʹjjin, maaddârääʹjjin.. De puk kuâsttje ââʹn, särnn Pirjo Lotvonen. Govva: Ville-Riiko Fofonoff / Yle

Tuâjstes Lotvonen lij seuʹrrjam, mõõnnalla eeʹjjest nobba seämma nuäʹđ seʹrdde ǩiõlljeälltemtuõjju da vaaikte oʹdinakai piârrji jieʹllma.

– Tõk ääʹšš mõõk lie tuâǥǥbeälla pääccam, täi päärnai puärrsin da ääkkin, aaʹjjin, maaddâraaʹjjin. De puk kuâsttje ââʹn. Toʹben lie nåkkam ääʹšš, što tõk teäʹdde, smeâtt Lotvonen.

– Håʹt-i ââʹn ǩiõllpieʹzzest meeʹst riʹjttje päärna. Leâša tõt iʹlla veâl nåkkam äʹšš, što ǩiõllpeässa vuäitt pâi päärnaid piijjâd. Piârrjin da sooǥǥin teäʹdde õinn vuäʹmm ääʹšš, koʹst puärrsid lie ǩeeuʹsääm škooulâst nuʹt jiânnai, nuʹt tõk pâʹlle tõn, što jõs sij päärnaid ǩeeuʹseeškuäʹtte.

“Vuäitči täi aaʹšši pâʹjjel piâssâd”

Vladimir “Lati” Feodoroff Keväjääuʹrest kuvddli pääiʹǩ âʹlnn, måkkam proseeʹss lie jorddam. Suʹnne puõʹđi miõʹlle še jäämmam oummui mainnâz, mõõk jie piâzz kuullâmnalla.

– Teâđast meeʹst lie nuʹt jiânnai oummu, kook lie jiânnai ǩeâllʼjam täi aaʹšši diõtt da jeäʹla teänab jieʹllmen. Sij saaʹnid jeäʹp kuul. Jiânnai lie ääʹšš, koid leäm kuullâm da täʹst jie leäkku puk mieʹldd, smeâtt Feodoroff.

Vladimir Feodoroff
Vladimir Feodoroʹffe puõđi miõʹlle še jaaʹmi oummui mainnâz, mõõk jie peäss kuullâmnalla.

Suåvâdvuõttproseeʹssest õhttân äʹššen lij kaggõõttâm säʹmmlai aazzjipõrttäiʹǧǧ, koon pirr oummin lij tarbb mainsted. Feodoroff vuäinn, što ââʹn leʹčči äiʹǧǧ kuddnalla kuvddled, mâid säʹmmla haaʹlee mušttled täi aaiʹji pirr.

– Meeʹst lie määŋg sokkpuõlv, da õinn lie täk nuäʹđ. Mij leäʹp pâi feʹrttjam ǩeâllʼjed täʹst, što ǩii-ne lij särnnam, mäʹhtt âlgg tuejjeed. Jiijj jeäʹp leäkku piâssâm jiânnai vaaikted, što leʹčči jeeʹresnalla. Ja mij sääʹnn iʹlla kullum, jõs jeeʹresmiõlin leäʹp, mušttal Feodoroff.

Proʹsttjõõttmõõžž lij vaiggâd vueʹrdded, leâša suʹnne leʹčči vääžnai, što nuʹt mäŋggaz ko vueiʹtlvaž piâzzče pâʹjjel täi loʹsses aaiʹjin.

– Haaʹleʹčim teâđast vueiʹnned, što kook lie jouddâm ǩeâllʼjed, što seeʹst proʹsttjõõđât. Äälǥči tõt ođđ äiʹǧǧ da vuäitči aalǥâst altteed oʹđđest. Sääʹmǩiõll leʹčči kaggâd. Oummu jie nuʹt jiânnai smiõttče, mâid lie vuäǯǯam ǩeâllʼjed, ko lie leämma nuõr. Vuäitči täi aaʹšši pâʹjjel piâssâd, särnn Lati Feodoroff.

Juõʹǩǩ šõddmõõžžâst kuâsttai pann-naʹddjõs riikk årra: "Ǩiõllmõõntummšest feʹrttai pâi tuärrad"

Suåvâdvuõttproseeʹssi såbbri spesiaal äʹšštobddi Anni-Kristiina Juuso jåått juõʹǩǩ kaaunõõttmõõžžâst kuvddleʹmmen oummui jurddjid. Pann-naʹddjõs Lääʹddjânnam valdia årra lij kaggõõttâm juõʹǩǩ šõddmõõžžâst pââjas, mušttal Juuso.

– Jiõgg mii tääiʹben lij leämma, kuâsttai sami neuʹrren. Oummu mainste, ko mij jeäʹp leʹčče ni jieʹllmen tän jânnmest. Tät lij juõʹǩǩ vuuʹdest puättam ouʹdde. Tät mõõnnalla ǩiõllmõõntummšest da kulttuurmõõntummšest feʹrttai pâi tuärrad. Säʹmmla da Lääʹddjânnam tuärra, smeâtt Anni-Kristiina Juuso.

Anni-Kristiina Juuso
Pann-naʹddjõs Lääʹddjânnam valdia årra lij kaggõõttâm juõʹǩǩ šõddmõõžžâst pââjas, mušttal Juuso. Govva: Ville-Riiko Fofonoff / Yle

Juuso še mušttal, mäʹhtt oummu miõl âʹlnn lie jiânnai ääʹšš, mõõn pirr taarbšet mainsted jiõnnsa.

– Aazzjipõrttääiʹj lie juâkksiʹžže jiijjâs ǩiõččlâsttmõš da mii toʹben lij šõddâm. Aazzjipõrttääiʹj lie vaaiktam: tõk jie vaaikte pâi oummid, ǩeäk toʹben lie leämmaž, peʹce še suu kåårmlaačid. Puõlvvõõǥǥâst nobba. Oummuin lij jõnn tarbb piâssâd mušttled ǥõõi piâzzči õõutårra, särnn Juuso.

Varrasamosat: Sää´mjânnam

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä