Kolumnat |

Tuija Guttorm kolumna: Jaskatvuohta lea ođđa luksus – ja fargga donge hálidat dan

Go váldojuvvojit eret jienat, hoahppu, streassa ja joavdelas golaheapmi, báhcá luksus, man ii dárbbaš giessat juovlabáhpáriid sisa, čállá Yle Sámi kolumnista Tuija Guttorm.

Tuija Guttorm
Govva: Vesa Toppari / Yle

Lohken aiddo dáža dutki Erling Kagge girjji jaskatvuođa birra (Stillhet i støyens tid). Ohppen, ahte jaskatvuohta ii leat dušše jienahisvuohta, baicce máhccan vuođđoáššiide. Jaskatvuohta sáhttá mearkkašit unnit golaheami, meahcis johtima, guldaleami ja eanet fokuserema áššiide, mat leat dehálaččat. Dát áššithan orrot leamen hui oahppásat midjiide Sámis, vai leatgo?

Fitnen mánotbadji dassái Londonis. Doppe aŋkke gáttášii leat váttis gávdnat jaskatvuođa. Biillaid šuvva ja alárbmafievrruid jienat šávvet ala. Bivttasgávppis čuodjá skájanasain allajienat juovlamusihkka ja duollet dálle jietna gohčču háŋket juovlaskeaŋkkaid sis. Maid olmmošriehpu šat sáhttá, go lea gártan guldalit diekkár “vuoigŋašiid bassama”? Gáttášii, ahte jaskatvuođa gávdná álkibut Sámis, gos lea uhccán ruodja ja eará hehttehusat. Goittotge, go máhcan fas ruoktot “jaskatvuhtii”, leat Interneahtas dat seamma reklámat. Báifáhkka gávpi lea boahtán ruoktot.

Buot luksusdávvirat leat fidnemis ovtta klikkema bokte ja moatte beaivvi geažes dávvirat leat jo ruovttus. Eambbo šlámborat, eambbo jietna, ii diehtuge vátnivuođas.

Sápmelaš lea álo leamašan minimalista. Imaštalan juohke háve daid dološ máidnasiid das, movt olbmot leat birgen vátnivuođa áiggiid. Dál min ruovttuide leat joavdan seamma biergasat ja diŋggat, mat gávpogisge. Dutki Veli-Pekka Lehtola lea gávnnahan dutkamušain (omd. Veli-Pekka Lehtola 2012: Saamelaiset suomalaiset. Kohtaamisia 1896–1953. Helsinki: SKS), ahte Ohcejot olbmot eai hálidan dolin geainnu, go dan bokte livčče boahtán buotlágan olgomáilmmi hohkahusat. Dál mii eat dárbbaš ráhkadit geainnuid. Geainnut leat boahtán neahta bokte. Máilbmi lea rabas ja dat lea dál ja dás. Buot luksusdávvirat leat fidnemis ovtta klikkema bokte ja moatte beaivvi geažes dávvirat leat jo ruovttus. Eambbo šlámborat, eambbo jietna, ii diehtuge vátnivuođas.

Ja miihan diŋgot. Black Friday ja eará vuoládusat, maid mii oaidnit ovdal juovllaid, gohččot min golahit. Ja nu mii diŋgot ain lasi. Nubbi giehta deaddila Diŋgo-boalu ja nubbi skrolle Instagrama. Loahpas eat šat muitte, manin leat diŋgomin, muhto dat ii daga maidige, go fidne nu hálbái. Dáhpáhuvvá aiddo seamma, go stuorragávpoga bivttasgávppis, muhto mii bargat dan min iežamet ruovttuin. Garrasot šlápma. Eambbo biktasat. Ja vuot ođđa sesoŋŋa.

Jos dovdá eallimisttis streassa ja váivvi das, go diimmut beaivvis eai oro reahkkámin, lea buorre bisánit smiehtastit, manin mii de bláđedallat diibmoviissáid applikašuvnnaid postekeahttá ieža maidige.

Guovdu buot dán multitáskema lea álki fuobmát, ahte jos áiggoš bissut áiggi rávnnjis, galgá leat beaktil. Olmmoš leage dán áigge čeahppi geavahit áiggi hui beaktilit: nuppiin gieđain lea vejolaš ohcat buoremus vuoládusaid seamma áigge, go nubbi skrolle sosiála media. Jos dovdá eallimisttis streassa ja váivvi das, go diimmut beaivvis eai oro reahkkámin, lea buorre bisánit smiehtastit, manin mii de bláđedallat diibmoviissáid applikašuvnnaid postekeahttá ieža maidige. Ja go mii skrollet some, aiddo fal munnje oaivvilduvvon bivttasfirpmá reklámavideo bivdá telefovnna skájanasa bokte oastit sis juovlaskeaŋkkaid. Báifáhkka eallin Londonis ja Sámis ii leatge nu earálágan.

Ruodja lea gokčan jaskatvuođa ja dál buohkain lea vejolašvuohta oastit luksusgálvvuid fuolatkeahttá das, heivejitgo dat Sápmái vai eai. Muhtumin buogustan, go smiehtan movt livččii, jus váccášin Ohcejot gilis Louis Vuitton giehtaveasku gieđas. Livččii sihkkarit dovdu, ahte miinu ii dál leat riekta. Leagoson sivvan dat, go Sámis mu gárvodanstiilii gullet vánddardanbuvssat ja merinoullobáiddit? Dat aŋkke heivejit 1200 ássi gildii.

Mii lea dakkár luksus, man máŋgasat váillahit ja bohtet ohcat Sámis? Jaskatvuohta. Dat lea ášši, man ii fidne máŋggain báikkiin šat. Olbmot hálidit dan, muhto eai vealttekeahttá fidne. Mii oažžut leat ilus jaskatvuođas, mii mis lea. Aisttan Kagge, jaskatvuohta ii boarásmuva, dat lea ođđa olles áiggi. Dasa lassin jaskatvuohta lea nuvttá. In imaštala veháge, ahte turisma lassána Sámis ja máŋggat stuorragávpoga ássit bohtet deike vásihit vuođđoáššiid dego guovssahasaid, nástealmmi, muohttaga ja jaskatvuođa.

Gullo dušše jaskatvuohta, mii gullo.

Vaikko dievaslaš jaskatvuohta ii leat gávdnomis, de leatgo iskan leat jaskat 15 minuhta? Mun lean. Dat lei álggus hui váttis, muhto loahpas fuobmájin eará jienaid. Biekka šuvvama, váimmu coahkkima – eallima jienaid. Go lea doarvái guhká jaskat, eará áiccut buorránit.

Áillohaš jo čálii: “Ja go visot leat meaddel, ii gullo šat mihkkege, ii mihkkege, ja dat gullo”. Go váldojuvvojit eret jienat, hoahppu, streassa ja joavdelas golaheapmi, báhcá luksus, man ii dárbbaš giessat juovlabáhpáriid sisa. Gullo dušše jaskatvuohta, mii gullo. Sávan dutnje ráfálaš ja jaskes juovllaid!

Tuija Guttorm

Čálli lea eret Ohcejogas, gos bargá girjerájushoavdan. Son lea minimalista, guhte hálida eallit nu oktageardánis eallima go vejolaš. Astoáiggis láve lohkat, čállit, galledit fulkkiid ja gakcut duoddarii, gos beassá oaidnit guhkás.

Guldal Tuija Guttorm kolumna.

Varrasamosat: Kolumnat

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä