Sápmi

Turismma buoiddes jagit dovdojit maiddái Avvila dearvvašvuođaguovddážis – Anáris ohcet čovdosa lassánan dikšundárbui

Sosiaali- ja terveysjohtaja Jaakko Seppänen.
Anára gieldda sosiála- ja dearvvašvuođahoavda Jaakko Seppänen. Govva: Vesa Toppari / Yle

Turisttaid mearri davvin lea sakka lassánan maŋimus jagiid áigge. Álot buot ii mana nu mot galggalii ja sáhttá šaddat dárbu dearvvašvuođabálvalusaide.

Maŋimus jagiid turismma lassáneapmi lea dovdon maiddái Avvila dearvvašvuođaguovddážis.

Anára gielddas ohcet dál čovdosiid lassánan dikšundárbbuide. Álgočavčča gieldda bušeahttaválmmaštallamis sosiála- ja dearvvašvuođalávdegotti evttohii, ahte Avvila dearvvašvuođaguovddážii boađále guokte buohccidivššára ja okta doavttir lasi. Dál goit vurdet, jus priváhta doaibmi buvttášii čovdosa áššái.

– Eat šat evttot iežamet doibmii dan lassiresurssa, baicce vuordit jus ášši čoavdašuvvá priváhta bálvalusa bokte, muitala Anára gieldda sosiála- ja dearvvašvuođahoavda Jaakko Seppänen.

Ivalon terveykskeskus.
Avvila dearvvašvuođaguovddáža gohcci vuostáiváldimis lea olgoriika turisttaid mearri sakka lassánan maŋimus jagiid áigge. Govva: Vesa Toppari / Yle

Avvila dearvvašvuođaguovddáža lassin doavttirbálvalusaid fállá Anáris maid MedInari Oy, mas gielda oamasta 76,8 proseantta. Gielddas leat mearridan vuovdit sin oasi fitnodagas.

Konsearnajuogus lea ságastallan Mehiläinen, Terveystalo ja Pihlajalinnain, man Mehiläinen lea dál oastime. Ságastallamiid ulbmilin leamašan čielggadit, leago fitnodagain beroštupmi oastit Medinari ja leago sis beroštupmi ovddidit dearvvašvuođabálvalusaid Anára gieldda guovllus. Buohkain orru leame beroštupmi.

Maiddái MedInari eará oasusoamasteddjiid oaiviliid fitnodaga vuovdimis leat gulaskuddan, muhto buohkat eai leat vástidan.

Vaikko priváhta doaibmi vurdetge buktit guhkes áiggi čovdosa lassánan dearvvašvuođabálvalusaid dárbui, nu boahtte dálvái leat goit gielddas ráhkkanan.

– Mii bidjat resurssaid dál dasa. Jahkemolsašupmi lea dat hohpolaemos áigi. Mii leat ožžon dasa jo veahá lasi doavttirbargofámu ja geahččalit maid rekryteret lasi divššáriid, muitala Seppänen.

Dearvvašvuođadivššára luhtte fitne diibmá vihtta geardde eanet olgoriikalaččat go jagis 2015

Mannan giđa Anára gielddas čielggadedje, man olu olgoriikalaččat ja olgobáikegotti olbmot leat fitnan gohcci vuostáiváldimis Avvila dearvvašvuođaguovddážis.

Diibmá gohcci dearvvašvuođadivššára veahki dárbbašedje badjel 540 proseantta eanet olgoriikalaččat, go moadde jagi dassái. Vaikko prosentuálalaččat lohku orru stuoris, nu lohkomearis dat lei 130 olgoriikalačča eanet go jagis 2015.

Doaktára luhtte fitne fas sullii 75 proseantta eanet olgoriikalaččat go jagis 2015. Olgobáikegoddelaččaid mearis ii oidno ná stuorrá nuppástus, go olgoriikalaččaš pasieanttaid buohta.

Anára jođiheaddji doavttir Outi Liisananatti muitala, ahte sesoŋŋa áigge pasieantamearit sáhttet leat vihtta geardde stuorát, go sesoŋŋa olggobealde. Turisttaid lassin maiddái sesoŋŋabargit geavahit Avvila dearvvašvuođaguovddáža bálvalusaid.

– Gal dat oidno čielgasit. Sesoŋŋa noađuha min gohcci vuostáiváldima. Mátkkošteddjiid lassin maiddái sesoŋŋabargit bártidit, ja sis eai soaitte leat nu doaibmi bargodearvvašvuođafuolahus, eai leat nu viiddes soahpamušat, nu ahte de sii bohtet min lusa go buohccájit, muitala Liisanantti.

Johtava lääkäri Outi Liisanantti.
Anára jođiheaddji doavttir Outi Liisanantti. Govva: Vesa Toppari / Yle

Doavttir ja buohccedivššárbarggu lassin doaktárat ja divššárat galget bargat olu byrokráhtalaš bargguid, mat váldet olu áiggi.

– Divššáriin lea stuorra bargu buot byrokratiijain, rehkegiiguin ja statistihkaid ráhkadeapmái manná lobihis olu áigi, mii lea dikšunbarggus eret, lohká Liisanantti.

Doaktárat fas čállet olu iešguđetlágan duođaštusaid earret eará dáhkádus- dahje girdifitnodagaide. Dan lassin dat maid barggaha olu, jus turista jápmá reaissus.

– Muhtumin geavvá nu, ahte turista jápmá deike, ja das ferte de čielggadit olu. Maid bargat váidnái, makkár čielggadeami álggahit ja dan lassin vel lagamuččaid morašproseassa. Dat dáhpáhuvvet juohke jagi, ja datge lea stuorra ášši, muitala Liisanantti.

"Turisttat leat midjiide riggodat"

Vaikko bargu sáhttá sesoŋŋa áigge leat lossat, oaidná Liisanantti, ahte turisttat buktet bargui olu ja buktet gildii maiddái olu ruđa.

– Mun oainnán turisttaid leat midjiide riggodat. Vaikko dat noađuhit, nu dat goit buktet dan bargui máŋggabealatvuođa, sisdoalu ja ođđa aspeavttaid. Kultuvrraid deaivan lea hui fiinnis.

Son lohká, ahte Avvila dearvvašvuođaguovddážis leat jo earret eará doaibmi struktuvra, čeahpes bargit, röntgen, laboratoria ja nu ain. Son livččiige sávvan, ahte dearvvašvuođaguovddážii livčče lasihan resurssaid.

– Mii galgat goittotge bajásdoallat dihtolágan gearggusvuođa maiddái boahttevuođas daid mátkegaskkaid dihte, ja Anár lea strategalaččat dehalaš báiki. Livččen udnon, ahte midjiide livčče addán resurssaid ja dieđán, ahte resurssaide lea dárbu, vaikko priváhta doaibmi boahtáge.

Gieldda bušeahtta časko gitta easkka jagi loahpas, nu ahte vel ii sáhte dadjat, bohtetgo Avvila dearvvašvuođaguovddážii eanet resurssat.

Diibmá virgeáiggis gohcci doaktára luhtte fitnan kundariin njeallje proseantta ledje olgoriikalaččat ja 13 proseantta olgobáikegoddelaččat. Diibmá virgeáiggi olggobealde gohcci doaktára luhtte fitnan kundariin gávcci proseantta ledje olgoriikalaččat ja 19 olgobáikegoddelaččat.

Diibmá virgeáiggis gohcci buohccedivššára luhtte fitnan kundariin vihtta proseantta ledje olgoriikalaččat ja 12 olgobáikegoddelaččat. Gohcci buohccedivššára luhtte virgeáigge olggobealde fitnan kundariin vihtta proseantta ledje olgoriikalaččat ja 19 proseantta olgobáikegoddis.

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä