Sápmi |

Varas nákkosgirji duojis: "Institušuvnnat bajásdollet ipmárdusa, ahte mis lea oktasaš vuolggasadji das, ahte makkár árbevirolaš duodji lea"

Filosofiija magisttar Sigga-Marja Magga nákkosgirjji fáddán leat duoji mearkkašumit.

Sigga-Marja Magga, duodji, dutkamuš
Sigga-Marja Magga nákkosgirji gieđahallá duoji norpmaid ja bránddaid. Govva: Kirsti Länsman / Yle

Filosofiija magisttar Sigga-Marja Magga dutkamuš lahkona duoji institušuvdnan, mii mudde, meroštallá ja buvttada duoji mearkkašumiid sierra vugiiguin. Duodji maiddái speadjalastá sámeservodaga.

Sigga-Marja Magga guorahallá nákkosdutkamušastis dan, mo duodji institušuvdnan šaddá ja mo dat buvttada duoji mearkkašumiid. Dasa lassin Magga geahčada, ahte mo duoji norpmat ja bránddat doibmet dán proseassas. Dutkamuša ulbmilin lea leamaš čielggadit duoji servodatlaš beali ja oaidnit, mo sápmelaččaid politihkalaš ja ekonomalaš ihtagat huksejit duoji mearkkašumiid.

Máŋggat vuolggasajit duodjái

Sigga-Marja Magga lea gávnnahan, ahte duoji sáhttá áddet máŋgga láhkai ja maid ruossalas vugiiguin. Duodjefitnodagain ja ovttaskas duojáriin lea sierra ipmárdus duoji vuolggasajiin go vaikkoba duodjeinstitušuvnnain.

– Duodjeinstitušuvnnat, mat leat ovdamearkka dihte duodjesearvvit, oahppolágádusat, virggálaš institušuvnnat ja dán áiggi maiddái museat, geat stivrejit duoji, bajásdollet dakkár ipmárdusa, ahte mis lea oktasaš vuolggasadji das, ahte makkár árbevirolaš duodji lea, dadjá Sigga-Marja Magga.

Magga gávnnaha dutkamušastis, ahte 1970-logus duodji váldojuvvo sámi etnopolitihka oassin. Duodji formála institušuvdnan viggá buvttadit ebmos ja mearkkašumiid dáfus oktilaš duoji earret eará duodjegovvagirjjiid ja duodjái guoskevaš almmolaš cealkámušaid bokte.

Sigga-Marja Magga nákkosgirjji dutkanmateriálan leat leamaš sámediggecealkámušat, kommišuvnnasmiehttamušat, duojáriid seminárasáhkavuorut ja duodjefitnodatdolliid jearahallamat. Dutkamuššii jearahallojuvvon sámeduojáriid ja –fitnodagaid vásáhusain boahtá ovdán, ahte duoji mearkkašumit hápmašuvvet nu duddjodettiin go duoji almmolašgovas ja gávppálaš oktavuođain.

Dat, makkárin sápmelaččat vásihit duoji dán áigge, lea maid oktavuođas sápmelaččaid buresbirgemii, servodaga nuppástusaide ja politihkkii. Dát nuppástusat oidnojit duoji geavaheamis, norpmain ja gávppálaš bealis.

– Duodji lea nu dábálaš oassi min eallimis, jus jurddaša dan birrasa dáfus, ahte mii eat hálit golahit nu ollu, de dat oidno dan gávttis. Muhto jus mii eat beroš das ja háliidat deattuhit eará áššiide de dalle dat oidno eará láhkai. Dat lea min vuohki reageret dasa, mii min birra dáhpáhuvvá, muitala nákkosgirjedutki Sigga-Marja Magga.

Duodjebránddat huksemin sámekultuvrra

Duoji sajádaga sápmelaččaid gaskkas Sigga-Marja Magga vihkkehallá sosiála norpmaid ja gávppálaš bránddaid bokte. Norpmain nappo servoša čálekeahtes njuolggadusaid bokte duoji figget doallat árbevirolažžan. Duodjebránddat leat bealisteaset muitalusat, maid bokte fitnodagat vuovdalit gálvvuideaset. Duodjebránddat geavahit ávkin duodjenorpmaid.

– Dain fas lea dakkár vuolggasadji, ahte go siihan galget gilvvohallat eará fitnodagaiguin ja gávdnat daid iežas ostiid de dalle dat loktejit dihto áššiid sin doaimmas, maid sii háliidit deattuhit ja mainna vuovdit dan duoji, dadjá Magga.

Bránddaid bokte duodjái laktet muitalusaid, mat bálvalit duodjefitnodagaid ovdduid. Dutkamuša mielde bránddaid bokte duojis sáhttá leat gávppálaš árvvu lassin maid kultuvrralaš árvu, mii bálvala sámeservodaga. Sámi allaskuvlla rektor, duodjeprofessor Gunvor Guttorm oaidná dán bohtosa anolažžan.

Gunvor Guttorm, Sámi allaskuvla, duodji
Sámi allaskuvlla rektor, duodjeprofessor Gunvor Guttorm oaidná bránddaid dutkan veahkeha duodjeámmáha ovddideamis. Govva: Marianne Boine / NRK
– Mii oažžut johtui ságastallama bránddaid birra. Mii leat hui ollu geavahan áiggi dasa, ahte mis galgá leat ealáhus ja mii galgat ealáhusain bargat. Bránda lea justa dakkár ášši, mainna fitnodagat ráhkadit iežaset dovdomearkka. Dat soaitá leat dakkár, maid mii dárbbašit eambbo.

Gunvor Guttorm oaidná maid, ahte lea buorre go loktejuvvo oidnosii árbedieđu mearkkašupmi bránddaid huksemis.

Sigga-Marja Magga lea gávnnahan nákkosdutkamušastis, ahte sámi duodjebránddat geavahit ávkin duodjenorpmaid. Dat sisttisdollet sápmelaččaid árvvuid ja historjjá. Ostiid geasuhit dat bránddat, mat guđege áiggi speadjalastet sámeservoša norpmaid.

– Bránddat dollet badjin ja huksejit sápmelaš kultuvrra sápmelaš servodagas, čállá Magga nákkosgirjjistis.

Sigga-Marja Magga nákkosdilálašvuohta sámekulturguovddáš Sajosis Anáris álgá bearjadaga 19.10.2018 diibmu 12.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä