Sápmi |

"Viimmat beasaimet oktii" – Sullii 30 olbmo guorahalle vuosttas meahccelappalaškultuvrra bargobájis iežaset identitehta

Vuosttas meahccelappalašvuođa iešvuođaid guorahalli bargobádji lei rabas dušše olbmuide, geat identifiserejit iežaset meahccelappalažžan.

Viola Ukkola osallistui metsälappalaisten ensimmäisen työpajaan Sodankylässä 17.2.2019.
Viola Ukkola Soađegilis sávvá, ahte dutkamušain son oaččošii dieđu meahccelappalašvuođas, man dovdá iežas kultuvran. Govva: Sara Wesslin / Yle
soađegilli

Hotealla guoros čoahkkinlatnjii vázzet sotnabeaiveaigin 30 movttegis olbmo. Sii leat áiddo geargan moatti diimmu bargobájis, mas guorahalle vuosttas háve meahccelappalaškultuvrra iešvuođaid.

Bargobádjái ii lean lohpi oassálastit earáin, go dušše ovddalgihtii almmuhan olbmuin, geat identifiserejit iežaset meahccelappalažžan. Maiddái medias ii lean lohpi oassálastit bargobádjái, muhto dáhpáhusa maŋŋá ordnejuvvui dieđihandilálašvuohta.

Bargobáji nuoramus oassálasti: “Áššiid birra ii háleštuvvo nu olu“

Suoma stáhtaráđi kansliija juolludii mannan miessemánus 80 000 euro dutkanprošektii, mii guorahallá meahccelappalaškultuvrra iešvuođaid.

Prošeakta ordne earret eará bargobájiid, main geahččalit guorahallat, mii meahccelappalašvuohta lea, mo dan sáhttá ovddidit ja mo daid olbmuid identitehta sáhttá nannet, geat identifiserejit dán kultuvrii. Oassálastiide sotnabeaivve dollojuvvon vuosttas bargobádji lei fámuidahtti vásáhus.

– Mu mielas lei hui somá, ahte mii leimmet duođai olu doppe. Mun vurden olu, makkár beaivi dás šaddá. Jurddašan, ahte lean fámuiduvvan dán bargobáji áigge ja dat addá munnje návccaid, muitala Hanna Riipi Soađegili Sattasis.

Hanna Riipi Sodankylän Sattasesta.
Hanna Riipi lei duđavaš, go bargobádjái oassálaste nu máŋgasat. Govva: Sara Wesslin / Yle

Oassálastit muitalit, mo báikki ala ledje boahtán olbmot birra Davvi-Suoma: Sallas, Savukoskis, Gihttelis ja juoba Helssega ráje. Dilálašvuhtii oassálaste iešguđet ahkásaš olbmot: 16-jahkásaččas gitta 70-jahkásažžii.

16-jahkásaš soađegillilaš Viola Ukkola dadjá, ahte su mielas lei miellagiddevaš oaidnit, ahte áššiin ii dárbbaš šat leat okto.

– Lean fuomášan, ahte áššiid birra ii háleštuvvo nu olu ja ferte álo vehá ballat. Dáppe ledje olbmot geaiguin ii dárbbaš ballat, dadjá Ukkola.

"Olbmot smihttet, masa dat diehtu geavahuvvo"

Suoma vuoigatvuođaministeriija válljii diibmá dutkamuša dahkkin MDI Public Oy -konsultafitnodaga. Prošeavtta jođiheaddji, konsulta Janne Antikainen muitala, ahte vuosttas bargobájis háleštedje biktasiid, gápmagiid ja árbevieruid birra, muhto dasa lassin olbmot muitaledje olu iežaset vásáhusain ja historjjás.

Janne Antikainen johtaa metsälappalaiskultuurin selvityshanketta.
MDI Public Oy -konsultafitnodaga konsulta Janne Antikainen muitala, ahte ollugat leat reageren ja váldán sidjiide oktavuođa juo prošeavtta álgomuttus.

Čielggademiin ohcet dárkilut gova das, makkár ruohttasat meahccelappalaškultuvrras leat ja makkár dan dálá dilli lea.

– Mii leat guorahallan, makkár áššit gullet meahccelappalašvuhtii, makkárat leat dat mearkkat, mat oidnojit olggobeallái ja makkár áššit gullet sin identitehtii, Antikainen čilge.

Ságastallan meahccelappalaččain lea jorran juo guhkit áigge. Meahccelappalaškultuvrra iešvuođaid ja meahccelappalažžan iežaset identifiseren olbmuid identitehta leat háliidan čielggadit Suomas sápmelašvuođa ságastallama dihte.

Ságastallan lea vuhtton maiddái juo dán prošeavtta áigge, muitala Antikainen.

– Midjiide leat boahtán olu gažaldagat ja kommeanttat prošeavtta birra. Olbmot smihttet, masa dat diehtu geavahuvvo. Mii leat ožžon oalle olu reakšuvnnaid fáttás, muhto dat maiddái muitala das, ahte áššit, maid mii čielggadit, leat dehálaččat. Dáid gažaldagain lea guhkes historjá.

Danin konsultafitnodat maiddái mearridii, ahte vuosttas bargobádji ordnejuvvui giddejuvvon uvssaid duohken.

– Meahccelappalašvuođas leat dihtolágan rašes áššit. Doppe leat garra reakšuvnnat ja seammás lea boahtán ovdan, ahte mii dárbbašit luhtolaš báikki vai beassat háleštit ovttas daid olbmuiguin. Das gal lihkostuvaimet dán háve ja maŋŋeleabbos ságastallamii lea ain álkit oassálastit, dadjá Antikainen.

Metsälappalaistyöpajan osallistujia.
Bargobádjái oassálaste máŋgga agi olbmot birra Suoma. Ovdabeaŋkkas Hanna Riipi ja Viola Ukkola, maŋŋebeaŋkkas Veikko Siitonen ja Olavi Kuusisto. Govva: Sara Wesslin / Yle

Dál prošeakta joatkašuvvá lassečielggademiiguin. Dutkanjoavku lea plánemin ođđa bargobáji dán giđđii.

Loahpas MDI-konsultafitnodat áigu analyseret maiddái rabas gažadanskovi vuođul, maid meahccelappalašvuohta sisttisdoallá. Jearahallamii lea buohkain vejolašvuohta vástidit, ahte makkár iešvuođaid meahccelappalaččain dovdá ja mii dasa gullá.

– Mii háliidit ságastallat, čoaggit dieđu ja jearahallat olbmuid vásáhusaid. Mii leat maiddái iskan jearahallat iešguđet organisašuvnnaid, muhto buohkat eai leat háliidan kommenteret dahje muitalit midjiide. Buot daid, geaid háliidit gullat, eat leat vel beassan gullat, muitala Janne Antikainen.

Váillahit vástádusaid vuođđoáššiide

Bargobáji oassálasti Hanna Riipi Sattasis muitala, ahte su iežas eallimis boazodoallu, guolásteapmi ja eará ealáhusat leat oassi su identitehtas, muhto son ii leat riekta máhttán čilget, mas lea sáhka.

– Mii leat šaddán dan kultuvrii mánnávuođa rájes. Mii eallit luonddu mielde. Muhto kánske eat leat máhttán muitalit das ja čájehit dan ovdal. Muhto duos eske hálešteimmet, ahte dat kultuvra, mii mis lea, lea duođai rikkis, dadjá Riipi.

Maiddái nuorra Viola Ukkola vuordá, ahte son oaččošii prošeavttas vástádusaid áibbas vuođđogažaldagaide. Son ii háliidivčče heahpanit dan, ahte dovdá iežas meahccelappalažžan.

– Mu mielas lea dehálaš, ahte ášši dehálamos bealli ii livčče miige ruđalaš ávkkiid, muhto eanet dat, ahte čielggadit, mo áššit leat mannan ja mo meahccelappalašvuohta lea earálágan eará sámekultuvrrain dahje suopmelaš kultuvrraš. Vai leago dat suopmelaččaid ja sápmelaččaid gaskkas? Nu mii oaidnit dán vuođđojurdaga doppe duohkin, smiehtada Ukkola.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä