Sää´mjânnam

Vuäʹmm sääʹmǩiiʹddi rajlmid Urho Kekkonen meermieʹccest teevat taʹnni – tobdstõõđ videost Semenoff Oouda päikka Kueʹttjääuʹrest

Video: Veikko
Tobdstõõđ Semenoff Ooudaž päikka Kueʹttjääuʹrest video mieʹldd. Video: Sara Wesslin / Yle

Ooudaž Semenoff raaji piârrjines Suõmmjooǥǥ Kueʹttjäurra kõskkpoddsaž jälstemsââʹj. Urho Kekkonen meermieʹccest lie muäʹdd saaʹmi kulttuurmošttpääiʹǩ, kooi raajâlm lie siõmmnai siõmmnai rââššam. Meäʹcchalltõs äigg teevvad täi Semenooff piârri jälstempõõrtid, što tõk seeilče puõʹtti puõlvvõõǥǥid.

Vuäʹmm kuõlbbni da Suõmmjooǥǥ kuâŋŋsest käunnai siõm luubbâl, Kueʹttjäuʹrr. Tän päikka Ooudaž Semenoff raaji jiijjâs piârrja kõskkpoddsaž jälstemsââʹj. Vääin mâŋŋa nuõrttsäʹmmlain leäi vaiʹǧǧes sââʹjj: šâddpääiʹǩ da ruåđ paʹcce raaj tuâkka da evakkoääiʹj mâŋŋa feʹrttji pâi jäälõõttâd ođđ jälstempäikka.

Veâl pâʹjjel 80 eeʹjj mââiårra täk måtam saaʹmi raajjâm raajâlm lie õinn ceäggad Urho Kekkonen meermieʹccest. Pääiʹǩ âʹlnn vuäitt ǩii täättas jieʹlled ǩiõččmen tuâlʼjõž sääʹm raajjâmäʹrbbvuõđ. Suõmmjooǥǥâst 12 ǩilomettar ǩeeʹjjest lie še Ååʹsǩ-kuõškâst Fofonooff di Semenooff vuäʹmm ǩeeʹdd.

Iiʹjji mieʹldd kuhttui paaiʹǩi raajâlm lie rââššam da ââʹn täid feʹrttai teevvad.

Taʹnni nuʹtt Meäʹcchalltõs da Lääʹddjânnam museofondd mieʹrree teevškueʹtted Semenoff Oouda pääiʹǩ. Meäʹcchalltõõzz arkeoloog da spesiaalplaaneei Siiri Tolonen mušttal, što sij lie vaʹlljääm pukin kriittlaž sââʹjest leämmaž rajlmid, koid feʹrttai restaurâʹstted leʹbe teevvad nuʹtt, što põõrti tuâlʼjõž jiõgg õinn seill.

­– Puk täk raajâlm lie suõjjlum. Taʹnni arkkteʹhtt plaanii teevvmõõžž nuʹtt, što täi põõrti suõjjlemärvv seill, jeät-ǥa tõid mottjuku. Vaajtep hueʹnes, läähhlõõvvâm hiirsid da teevvap laaǥǥid, mušttal Tolonen.

.

Metsähallituksen erityissuunnittelija Siiri Tolonen.
Arkeoloog Siiri Tolonen mieʹldd puk raajâlm šâʹdde seeiltum nuʹt alggveärlaž maall mieʹldd ko pâi mååžna. Govva: Sara Wesslin / Yle

Meäʹcchalltõõzz arkeoloog da spesiaaʹlplaaneei Siiri Tolonen mušttal lääddas jeänab teevvamhaʹŋǩǩõõzz pirr. Jietna: Sara Wesslin / Yle

Sääʹmǩeeʹdd lie mošttʼtõs saaʹmi kõrr historiast

Sääʹmǩiiʹddi rajlmi teevvmõõžž plaanummšest lij leämmaž še mieʹldd Saaʹmi siidsååbbar. Sueiʹnnmannu aalǥâst nuʹt saaʹmi ouddooumaž ko še Meäʹcchalltõs di arkkteeʹht leʹjje vuåppmen Kueʹttjääuʹr ǩeeʹdd rajlmid.

Saaʹmi ouddooumaž Veikko Feodoroff suänn juõʹǩǩ vuâra, ko puätt jieʹlled nuõrttsäʹmmlai histoorlaž pääiʹǩest.

Suõjjlum sääʹmǩiiʹddin vuäitt õinn tän peeiʹv tobddâd maddri jieʹllem.

– Täʹst ko väʹʒʒli tiiʹǩ Suõmmjooǥǥ reedd kuâŋŋa kuõlbânjânnam, leäi kõrr paašt da kåʹšǩǩmädd. Kuuitâǥ mõõn mooččâd tät lij, ko lij suõjjlum meäʹcc. Tät meäʹcc lij juʹn tuuʹl leämmaž täʹst da puõʹđi toobd, što kâʹl tääiʹben leäi seeʹst pueʹrr jieʹlled, smeâtt Feodoroff.

Kolttien luottamusmies Veikko Feodoroff katsomassa Suomujoen kolttakentän savusaunaa.
Saaʹmi ouddooumaž Veikko Feodoroff tobdstõõttmen Ooudaž Semenooff suõvvsäunna. Govva: Sara Wesslin / Yle

Saaʹmi ouddooumaž jååʹđi Meäʹcchalltõõzz tuâjjlain Suõmmjooǥǥ sääʹmǩeeʹddest vuåppmen Ooudaž Semenooff raajâlm sââʹj. Feodoroʹffe täk vuäʹmm pääiʹǩ mušttle jiânnai nuõrttsäʹmmlai kõrr historiast. Jietna: Sara Wesslin / Yle

Nuõrttsäʹmmla leʹjje juʹn vääinai ääiʹj čårrpaaiʹǩin jeällam siõm narod, kooi jieʹllem mottji čuuʹt jõnn maaiʹlm politiikk diõtt. Saaʹmi ouddooumaž vuäinn, što sääʹm lie tuõđi jåʹttlânji alttääm ođđ jieʹllem täin kõskkpoddsaž sõõʹjin, håʹt puõʹttiääiʹjest jie leämmaž mieʹrrääm ni mâid.

– Tät lij kuõsktam miʹjji saaʹmi historia, mäʹhtt mij leäʹp jouddâm vueʹlǧǧed meädda da kueʹđđed jieʹllempäiʹǩǩen da ooccâd sââʹj, koozz mij vueiʹttep mõõnnâd da koʹst vueiʹttep jeällmõõžž oʹđđest altteed. Tät lij õhtt vuäʹnkõs årstempäiʹǩǩ, koʹst sij lie jouddâm seʹlvvned puk täi vääin šõddmõõžži da jeällmõõžži di mõõntummši mâŋŋa, särnn Feodoroff.

Suomujoen kolttakentän jalka-aitta.
Jueʹlǧǧääiʹtest vaajtet muäʹdd läähh-hiirs. Govva: Sara Wesslin / Yle

Rajlmi sääʹmjiõgg seeiltet puõʹttiäigga

Ââʹn Saaʹmi siidsååbbar puätt leeʹd mieʹldd tän haʹŋǩǩõõzzâst seuʹrrjeʹmen, mäʹhtt Suõmmjooǥǥ da Ååʹsǩ-kuõšk sääʹmǩiiʹddi rajlmid teevat puõʹtti iiʹjji ääiʹj.

– Täid feʹrttai teevvad nuʹtt puârast, što täi paaiʹǩi jiõgg seill. Tõʹnt mij siidsåbbrest leäʹp mieʹldd täʹst, što vueiʹttep še leeʹd mieʹldd seʹlvvteʹmmen, mäʹhtt da mâid teevat. Täk raajõõzz jie õõlǥ pillšõõvvâd da ââʹn tõid teevat, što tõk seeilče, särnn Feodoroff.

Suõmmjooǥǥâst õhtt jõnn tuâjj puätt leeʹd ođđ leäǥǥ raajjmõš. Nuʹtt še lâuʹŋŋkuäʹđ, koʹst Semenooff piâr jälsti, feʹrttai jåʹttlânji teevvad.

– Täid feʹrttai juʹn vuäzzas rekonstruâʹstted. Leäkk lij juʹn vuäjjam määdd tässa nuʹt, što meeʹst feʹrttai tuejjeed kopio leäǥǥast sääʹm maall mieʹldd, mušttal Siiri Tolonen.

Suomujoen kolttakentällä romahtanut poroliemu.
Suõmmjooǥǥ lâuʹŋŋkueʹtt lij juʹn vuäjjam maddu. Pääiʹǩ ââlda raajât aivv ođđ kopio leäǥǥast. Govva: Sara Wesslin / Yle

Lââʹzz sääʹmǩiõllsaž ođđsid vuäitak ǩiõččâd Yle Ođđâz da kuvddled Nuõrttsäämas-seeidast Yle Areenast.

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä