Sápmi

"Vuordemeahttun gudni" – Ailu Valle ii máhttán oba govahallatge stáhtas dovddastusa bargosas

Ailu Valle
Ailu Valle njuorrasii, go válddii vuostá mánáidkultuvrra stáhtabálkkašumi bearjadaga 29.11.2019 Helssegis. Govva: Linda Tammela / Yle

Dát lea gal stuorra gudni, govvida dovdduidis rap-musihkkár Ailu Valle, guhte ii máhttán oba govahallatge oažžut stáhtas dovddastusa bargosas.

34-jahkásaš rap-musihkkárii geigejuvvui bearjadaga Helssegis dán jagáš mánáidkultuvrra stáhtabálkkašupmi. Bálkkašumi juolludii Vallei dáidaga ovddidanguovddáš Taike.

Taike mielas stáhtabálkkašupmi gullá Ailu Vallei, daningo son lea doaibman buorre ovdamearkan mánáide ja nuoraide das, ahte dáidaga sáhttá bargat iežas vugiin makkár beare kultuvrralaš dahje gielalaš duogážiin.

Taike ákkastallá, ahte Valle nanne dáidagiinnis unnitlogugielat mánáid ja nuoraid identitehta, daningo juohkehaččas lea riekti dáidagii iežas gillii.

Ailu Valle
Ailu Valle válddii mánáidkultuvrra stáhtabálkkašumi vuostá bearjadaga 29.11.2019 Helssegis. Govva: Linda Tammela / Yle

Vuollegas dovdu devddii Ailu Valle miela, go son oaččui dieđu bálkkašumis. Son dadjá, ahte ii leat bargan moge dan guvlui, ahte vuorddášii barggustis dovddastusaid.

Dovddastus ligge miela, daningo dat addui barggus, mii lea sutnje lahka váimmu.

– Munnje lea dehálaš, ahte bálkkašupmi juhkkojuvvo sápmelaš dáiddárii. Mun hálidan ráppet sámegillii, go hálidan iežan oasil bargat dan ovdii, ahte sámemánát ja -nuorat ožžot rikkis giela.

Ailu Valle
Valle lei čiŋadan gávttiin stáhtabálkkašumi geigendilálašvuhtii bearjadaga 29.11.2019 Helssegis. Govva: Linda Tammela / Yle

Ailu Valle mielas lea dehálaš movttiidahttit mánáid ja nuoraid geavahit sámegiela. Rap lea sutnje ovttalágan giellaealáskahttima bargoneavvu.

– Nuoraide sáhttá leat ovdagovvan das, ahte sámegillii ráppemiin sáhttá menestuvvat. Dat lea munnje dakkár ovddasvástádus ja danin mun lean ilolaš das, ahte mu bargu lea fuomášuvvon maiddái stáhta beales, son smiehttá.

Valle lea dan oaivilis, ahte sámeservoša ovdii galgá rahčat ja danin son barga namalassii sámegillii. Sámegiela ovddideapmi lea su mielas sápmelaččaid hárduid alde, iige giige eará dan bargga sápmelaččaid ovddas.

Ailu Valle
Ailu Valle lei mojunjálmmiid mánáidkultuvrra stáhtabálkkašumi geigendilálašvuođas bearjadaga 29.11.2019 Helssegis. Govva: Linda Tammela / Yle

Ailu Valle ii goittotge ráppe sámegillii eisige dušše ovddasvástádusa dihte.

– Sámegiella lea munnje dehálaš ášši. Dat lea dat, mainna mun halidan bargat.

Hálida viiddidit bargomáhtus

Ailu Valle lea almmustahttán golbma skearru, main ođđasamosa, Viidon sieiddit, dán jagi. Sámeeatnama lassin artista lea johtán dáidagiinnis miehtá máilmmi.

Ailu Valle ráppe eanaš davvisámegillii, muhto muhtun veardde maiddái suoma- ja eaŋgasgillii. Bargu sámegielain joatkašuvvá dás duohkoge.

Aiddo dál Valle lea bargamin Koneen Säätiö ruhtadan prošeavttas, mas leat mielde dáiddárat ja dutkit. Prošeavttas Valle dutká earret eará ovttas anárašgielat ráppejeaddji Mikkal Morottajain, Amociin, mo davvisáme- ja anárašgiella čudjet oktii.

Rap-musihka lassin Ailu Valle leamaš mielde jorgaleamen lyrihkaid Disney Jikŋon II -filbmii. Seammalágan bargguid son sávašii beassat bargat boahtteáiggisge.

– Seammas mun beasašin viiddidit iežan bargomáhtu, jurddaša Valle.

Stáhta dáiddadoaibmagottit juhket stáhtabálkkašumiid jahkásaččat. Dán vuoro juolludedje oktiibuot 14 bálkkašumi. Buot juolludemiid sáhtát lohkat dán artihkkalis.

Mánáidkultuvrra stáhtabálkkašupmi lea stáhtabálkkašumiin buot stuorámus, 30 000 euro. Dan leaba árat ožžon sápmelaš dáiddárat Merja Aletta Ranttila (1993) ja Inger-Mari Aikio (2015).

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä